نگاهی به وضعیت تجارت نفت ونزوئلا با چین و جایگاه پالایشگاههای تی-پات
در سالهای اخیر، چین به عنوان بزرگترین مصرفکننده نفت ونزوئلا شناخته میشود؛ کشوری که از نظر تاریخی به دلیل رکود سرمایهگذاری و تحریمها، تولیدش به شکل قابل توجهی کاهش یافت و از اوج حدود ۳.۵ میلیون بشکه در روز در دهه ۱۹۹۰ به سطوح فعلی نزدیک شد. با وجود این افت، چین همچنان یکی از مشتریان اصلی ونزوئلا باقی مانده است. در این گزارش، اهمیت راههایی بررسی میشود که از طریق آنها نفت ونزوئلا به سمت چین جریان مییابد و نقش واسطهگریهای دولتی و خصوصی چین در این فرایند چگونه است. به گزارش تیم آرشیو کامل، بر اساس گزارشهایی که از بازار نفت و تحلیلهای شرکتهای پژوهشی منتشر شده است، بخش عمده صادرات ونزوئلا به چین انجام میشود؛ هرچند مبدا دقیق محمولهها و مبالغ پرداختی گاه به دلیل استفاده از چند واسطه متغیر است و برخی از محمولهها با نامهای مختلف به چین میرسند.
بر اساس بررسیهای انجام شده، صادرات نفت ونزوئلا به چین در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴۷۰ هزار بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که حدود ۴.۵ درصد از کل واردات دریایی نفت خام چین را تشکیل میدهد. در حالی که شرکتهای بزرگ دولتی مانند CNPC نقش کمرنگتری در خرید مستقیم نفت ونزوئلا ایفا میکنند، پالایشگاههای کوچک و مستقل چین، به نام «تی-پات»، به عنوان خریداران اصلی نفت ونزوئلا با تخفیفات قابل توجه محسوب میشوند. این تخفیفها به شیوههای مختلف به کار گرفته میشود؛ از جمله بخشی از پرداختها برای بازپرداخت بدهی کاراکاس به پکن، از جمله بدهیای که برآورد آن تا بیش از ۱۰ میلیارد دلار میرسد. این ساختار پرداخت، ریسکهای نقدی و بازاری را برای بازار انرژی چین کاهش میدهد و امکان دسترسی به منابع نفتی را در قالب قراردادهای ویژه فراهم میکند.
در طول سالهای اخیر، چین همچنان به سرمایهگذاریهای بلندمدت در نفت ونزوئلا نگاه میکند. گزارشهای موسسات معتبر نشان میدهد که از سال ۲۰۱۶ تا کنون، شرکتهای چینی بیش از ۲.۱ میلیارد دلار در بخش نفت ونزوئلا سرمایهگذاری کردهاند و به عنوان یکی از بازیگران خارجی باقی ماندهاند. با این وجود، CNPC، که پیش از تحریمهای سال ۲۰۱۹ نقش یک بازیگر عمده را ایفا میکرد، خرید مستقیم نفت ونزوئلا را در آن سال متوقف کرد و اکنون بیشتر با شریکهای محلی و شرکتهای سهامی مشترک در عملیات مربوط به PDVSA مشارکت دارد. این رویکرد نشان میدهد که چین به جای مواجهه با تحریمهای مستقیم، از طریق شبکههای شرکتی و قراردادهای بازاریابی با واسطههای داخلی به ادامه جریان نفت ونزوئلا به چین ادامه میدهد. این فرایند با وجود کاهش محسوس در تولید ونزوئلا، بر بازار داخلی چین اثرگذار است و به طور غیرمستقیم بر تامین انرژی این کشور تاثیر میگذارد.
در جزییات، میتوان گفت که شرکتهای بزرگ مانند CNPC به صورت مستقیم از سال ۲۰۱۹ به بعد تأثیر کمتری در خرید مستقیم نفت ونزوئلا داشتهاند، اما همچنان در قالب شرکتهای مشترک با PDVSA فعال هستند. نمونههایی مانند سینوونسا، که با PDVSA همکاری میکند، و سینوپک که به عنوان یکی از غولهای دولتی نفتی چین شناخته میشود، نقشهای متفاوتی در بازاریابی و مدیریت داراییهای نفت ونزوئلا ایفا میکنند. در این میان، پژوهشها نشان میدهند که سهامداران بزرگ چینی همچنان به دنبال راههایی برای دستیابی به ذخایر ونزوئلا از طریق شرکتهای سرمایهگذاری مشترک هستند تا از منظر تکنیکی و مالی، بازگشت سرمایه و تولید در ونزوئلا را تداوم بخشند. با این وجود، محدودیتها در زیرساختهای ونزوئلا و نیاز به سرمایهگذاریهای تازه، کار را برای بازگشت به سطوح تولید پیشین بسیار دشوار میکند.
در ارزیابی تحولات، برخی از گزارشها به نقش بازار آمریکا و تحریمهای بینالمللی اشاره میکنند که در کنار مسائل داخلی ونزوئلا مانند دشواریهای سرمایهگذاری و نوسازی زیرساختها، روندهای تولید را تضعیف کردهاند. برای نمونه، با وجود بزرگترین ذخایر ثابت نفتی ونزوئلا، تولید روزانه این کشور به حدود یک میلیون بشکه کاهش یافته است و این ترکیب از ذخایر عظیم همراه با محدودیتهای فنی و مالی، بازاریابی نفت ونزوئلا را به یک فرایند پیچیده تبدیل کرده است. تحلیلگران میگویند که بازگشت کامل تولید ونزوئلا به سطح قبل از سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۴ در گرو سرمایهگذاریهای گسترده در زیرساختهای نفتی، بهروزرسانی فناوری و افزایش بازدهی است. این مسائل با توجه به قوانین و چارچوبهای اقتصادی جهانی و روابط دوجانبه چین-ونزوئلا سنجیده میشود و اثر خود را بر قیمتها، شاخصهای بازار و جابهجایی منابع انرژی خواهد گذاشت.
یکی از نکات مهم در این میان، نقش شرکتهای خصوصی و نمایندگان تجاری خارجی است که در سالهای اخیر در ونزوئلا حضور قابل توجهی داشتهاند. سرمایهگذاریهای انجام شده در دو میدان نفتی ونزوئلا، اگرچه با هدف افزایش تولید و حفظ جایگاه استراتژیک ونزوئلا در بازار جهانی انجام شده، اما به دلیل پیچیدگیهای بدهی و روابط مالی میان کاراکاس و پکن، سیاسیزدایی کمتری در این حوزه دیده میشود. در نتیجه، مسیرهای تجاری نفت ونزوئلا در چین، به ویژه از طریق شبکههای تی-پات، به شکل پویا و در عین حال شکننده باقی میماند. این وضعیت نشان میدهد که چین برای حفظ دسترسی به منابع نفتی ونزوئلا، به ترکیبی از ابزارهای مالی و قراردادی متکی است که میتواند با حفظ ثبات بازار داخلی چین و مدیریت ریسکهای پرداخت و بدهی، به یک مدل پایداری در تامین انرژی تبدیل شود. همچنین، بررسیها نشان میدهد که سرمایهگذاریهای اخیر در ونزوئلا با هدف حفظ توان تولید و ایجاد مزیتهای جدید در بازار نفت چین، به نفع هر دو سمت است و میتواند با مدیریت دقیق پرداختها و قراردادها، به پایداری بیشتری منجر شود.
در نهایت، گزارشهای تحلیلگران نشان میدهند که تحریمهای بینالمللی و بحران اقتصادی ونزوئلا با هم موجب کاهش شدید تولید شده است. اما این شرایط نیز میتواند به فرصتهایی برای بازاریابی نفت ونزوئلا در چین و دیگر بازارها تبدیل شود، به شرط آنکه سازوکارهای پرداخت، شفافیت قراردادها و پایبندی به استانداردهای مالی و تجاری حفظ گردد. به گزارش CNN، حتی در صورت بازگشت کامل دسترسیهای بینالمللی به نفت ونزوئلا، بازگرداندن تولید به سطح قبل از بحران سالهای اخیر چندین سال زمان و سرمایهگذاری خواهد داشت که این واقعیت، اهمیت مدیریت محتاطانه و استراتژیک در روابط تجاری چین و ونزوئلا را روشن میکند. این نکته با اشاره به گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا و دیگر منابع معتبر، بر اهمیت سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی ونزوئلا و تقویت ظرفیت تولید تأکید دارد.»
در مجموع، با توجه به نقدهای تحلیلی اخیر و دادههای بازار، میتوان گفت که چین همچنان به عنوان یکی از کلیدهای اصلی تأمین نفت ونزوئلا در آینده باقی خواهد ماند. اما این رابطه نیازمند مدیریت دقیق قراردادها، شفافیت در پرداختها و حفظ پایداری سرمایهگذاریها است تا از تکرار چرخههای ناپایدار در بازار نفت جلوگیری شود و دو کشور بتوانند به سمت یک رابطه تجاری پایدار و متوازن حرکت کنند. به گزارش تیم آرشیو کامل، بیتردید نقش پالایشگاههای کوچک چین در این سازوکار از اهمیت بالایی برخوردار است و با وجود اینکه خطوط مستقیم خرید نفت ونزوئلا توسط CNPC کاهش یافته است، پیکربندی فعلی بازار نشان میدهد که ترکیب حضور شرکتهای چینی در قالب شرکتهای مشترک و واسطههای تجاری، میتواند کارآمدی نسبی را در تامین نیازهای چین و ونزوئلا به وجود آورد.
تحلیل ثانوی اجرایی و مالی با نگاه به قوانین ایران
در ارزیابی این روابط، لازم است که قراردادهای بینالمللی مرتبط با نفت ونزوئلا در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران و مقررات بانکی و مالی داخلی بررسی شود تا از نظر قانونی و ساختاری با رعایت نکات مربوط به تسویه بدهیها و پرداختها و همچنین الزامات بانک مرکزی ایران همسو باشد. مسیرهای پرداختی و قراردادهای مشارکتی با شرکتهای خارجی باید از منظر شفافیت مالی و گزارشدهی به مراجع داخلی مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد تا از لحاظ ریسکهای اجرایی برای شرکتهای ایرانی فعال در این فضا، کمترین احتمال خطا و بیشترین حفاظت از داراییها فراهم باشد. همچنین، با افزایش شفافیت در تبلیغات و قراردادها، میتوان به ثبات بیشتر در ارتباطات تجاری دست یافت و از هرگونه سوءاستفاده یا ابهام در فرآیندهای پرداخت جلوگیری کرد. این تحلیل بهطور غیرسیاسی و اجرایی بوده و تنها به نکات عملیاتی و قانونی مرتبط با قراردادهای نفتی و قوانین داخلی میپردازد تا بتوان از نظر فنی و مدیریتی، تصمیمهای بهتری را در محیطهای پیچیده بینالمللی گرفت.