سابقهٔ هشدارها و واکنشهای اولیه
به گزارش تیم آرشیو کامل، مقامات امنیتی سوریه تأکید دارند که هشدارهای منسجم و پیوستهٔ دمشق درباره احتمال نفوذ یا حملهٔ داعش در بیابان سوریه به رغم وجود شواهد، از سوی نیروهای ائتلاف بینالمللی به رهبری ایالات متحده جدی گرفته نشده است. این اظهارات به دنبال حادثهای رخ داد که در پی گشتزنیهای مشترک میان فرماندهیٔ ائتلاف و فرماندهی امنیت داخلی سوریه در منطقهٔ تدمر به وقوع پیوست. منابع رسمی میگویند که یکی از افراد مرتبط با داعش، در جریان این گشتزنی به سوی یکی از مقرهای امنیتی در بیابان تدمر تیراندازی کرد و در درگیری با نیروهای امنیتی کشته شد. بابا، سخنگوی وزارت کشور دولت موقت سوریه، اضافه میکند که تحقیقات آینده روشن خواهد کرد که آیا این فرد بهطور مستقیم با داعش ارتباط داشته است یا تنها از تفکرات این گروه پیروی میکرده است. همچنین تأکید میشود که این فرد هیچگونه وابستگی فرماندهی به ساختار امنیت داخلی نداشته و همراه با فرماندهی نبوده است. این رویداد همزمان با گزارشهای پیشین رسانهای در رابطه با تیراندازی در نزدیکی پالمیرا پایهٔ تأکید بر وجود تنشهای امنیتی در بیابان سوریه را تقویت میکند. به گزارش منابع بینالمللی، در پی این گونه واقعات، گاه نیروهای امنیتی مشترک آمریکا و سوریه در نزدیکی تدمر هدف تیراندازی قرار میگیرند، هرچند در حال حاضر مقامات رسمی بطور روشن از شمار دقیق تلفات یا جراحات احتمالی سخن نمیگویند.
برای روشنتر شدن ماجرا و پیگیریهای بعدی، به گزارش ایسنا اشاره میشود که در ادامهٔ این رخداد، پیکانهای آتش از سوی گروهی ناشناخته به سمت مواضع امنیتی در بیابان تدمر شلیک شد و گشتزنیهای میدانی همچنان ادامه یافت. با وجود این، منابع رسمی توضیح میدهند که آتشبس یا هر نوع توافقی بین نیروهای طرفین در این منطقه به شکل رسمی اعلام نشده است و عملیاتهای امنیتی همچنان در قالب گشتزنیهای مشترک ادامه دارد. در همین راستا، رسانههای سوری همچنین گزارش دادند که یک تیم از نیروهای ائتلاف بینالمللی در نزدیکی پالمیرا مورد گلوله قرار گرفت و به دنبال این حادثه، تعدادی از نیروهای امنیتی سوریه و ارتش آمریکا زخمی شدند. گزارشهای بعدی از پنتاگون نشان میدهد که دو سرباز آمریکایی و یک مترجم غیرنظامی آمریکایی در این درگیری جان باختهاند و سه نفر دیگر زخمی شدهاند. منابع امنیتی سوریه عصر شنبه اعلام کردند که هیاتی از نیروهای ائتلاف به سرکردگی آمریکا در نزدیکی پالمیرا در مرکز سوریه مورد گلولهباران قرار گرفت. طبق گزارش راشا تودی، شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، در صفحهٔ ایکس نوشت که این حمله زمانی اتفاق افتاده است که نیروها با رهبران کلیدی درگیر بودند و مأموریت آنها پشتیبانی از عملیات جاری ضد داعش و ضد تروریسم در منطقه بوده است. اکنون در پی این وقایع، محافل امنیتی و مقامات دمشق بهطور جداگانه تأکید میکنند که هشدارهای آنها در خصوص احتمال حملات داعش به بیابان تدمر بهطور کامل مورد توجه قرار نگرفته است، هرچند که برخی منابع خارجی این دیدگاه را به چالش میکشند و از این رو، ارزیابیهای تازهای را دربارهٔ سطح همکاری بین دو طرف ارائه میدهند.
جزئیات رویداد و بازتابهای امنیتی
در گزارشهای اولیه، گشتزنیهای مشترک بین فرماندهی ائتلاف و فرماندهی امنیت داخلی سوریه بهطور صریح از احتمال نفوذ یا حملات داعش در بیابان سوریه خبر داده بودند. این هشدارها با وجود گزارشهای متعدد از حضور داعش در مناطق بیابانی، از سوی ائتلاف بینالمللی به ریاست آمریکا بهطور کامل مورد توجه قرار نگرفت؛ موضوعی که از منظر مقامات سوریه بهعنوان عاملی در کاهش آمادگی امنیتی و احتمال اشتباه در ارزیابی تهدیدات مطرح میشود. گشتزنیهای میدانی پس از این رخداد ادامه یافت تا وقوع تیراندازی به سمت یکی از مقرهای امنیتی در منطقهٔ تدمر تأیید شود. بابا، بهعنوان سخنگوی وزارت کشور، تصریح میکند که تحقیقات در حال انجام است تا روشن شود که آیا فرد مهاجم ارتباط مستقیم با داعش داشته یا صرفاً از پیروان این گروه بوده است. در کنار این تحلیل، برخی تحلیلگران منطقهای بهطور جداگانه بر این باورند که احتمال وجود خاموشی استراتژیک در پاسخهای نظامی به هشدارهای امنیتی مطرح است، که ممکن است به بیثباتیهای غیرقابل پیشبینی در بیابان تدمر منجر شود.
در زمینهٔ تحلیلهای بینالمللی، منابع خبری از گاهی اوقات تغییر وضعیت در میدانها خبر دادهاند؛ بر اساس گزارشهایی که در منابع رسمی و خبرگزاریها منتشر شد، اختلاف میان دو طرف در زمینهٔ معیارهای پاسخ به تهدیدها و سطح آمادگی به شکل موقتی نمایان شده است. در این چارچوب، برخی گزارشها به این نکته اشاره میکنند که تشدید درگیریها در منطقهٔ بیابان ممکن است با سیاستهای مأکول و تنظیمشدهٔ ائتلاف همسو نباشد و این مسئله میتواند باعث کاهش سطح اعتماد میان نیروهای سوری و ائتلاف شوند. با وجود این، مقامات غربی معمولاً از تعهد خود برای پشتیبانی از عملیات ضد داعش و حفظ ثبات منطقه صحبت میکنند و میگویند که تمامی اقدامها برای حفظ امنیت غیرنظامیان و پیکربندیهای امنیتی منطقهای انجام میشود. همچنین، به منابعی اشاره میشود که در پالمیرا درگیری بین نیروهای ائتلاف و گروههای مسلح گزارش شده و تلفات جانی و زخمی به همراه داشت؛ این رویداد، با وجود فاصلهٔ جغرافیایی، بر فضای امنیتی مرکزی سوریه تأثیرگذار بوده است. این چارچوبِ تحولات نشان میدهد که پاسخهای عملی به هشدارها نیازمند بازنگری دقیق و هماهنگی بیشتر میان ائتلاف و نیروهای داخلی است تا از گسست احتمالی جلوگیری شود و امنیت بیابان تدمر و پیرامون آن حفظ گردد. بهاین ترتیب، وجود تفاوت در روایتهای رسمی از این رویدادها، موضوعی است که نیازمند بررسی و شفافسازی بیشتر میان طرفهای مرتبط با این مناقشه است و به هر دو طرف فرصت میدهد تا با روشهای روشنتر و سازوکارهای امنتر به تهدیدات امنیتی پاسخ دهند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، در نتیجهٔ این اتفاقات و افزایش پیچیدگیهای امنیتی در بیابان سوریه، مقامات داخلی و نمایندگان ائتلاف بهطور مشترک بر اهمیت تقویت همکاریهای امنیتی تأکید کردهاند تا از اشتباهات مشابه در آینده جلوگیری شود و بتوان با سرعت و دقت بیشتری تهدیدات را شناسایی و خنثی کرد. این رویکرد بیش از هر چیز بر ضرورت بهکارگیری سامانههای اطلاعاتی و گشتهای میدانیِ هوشمند و هماهنگ تأکید دارد تا در مواجهه با گروههای تروریستی مانند داعش، درک دقیقتری از وضعیت میدان وجود داشته باشد. همچنین، پژوهشهای امنیتی داخلی و تحلیلهای استراتژیک در حال بازبینی و بهروزرسانی هستند تا با توجه به تحولات اخیر، چتر امنیتی منطقه تقویت شود و از آسیبهای احتمالی به نیروهای نظامی و غیرنظامی در این ناحیه جلوگیری به عمل آید.
در نهایت، این رویداد به نگرانیهای جدی در خصوصِ هماهنگیهای عملیاتی بین ائتلاف و نیروهای داخلی در سوریه میانجامد و شواهد حاکی از این است که آیندهٔ امنیتی بیابان تدمر همچنان به شدت به توازن قوا و تصمیمهای استراتژیک در سطح کلان وابسته است. چنانچه این هماهنگی تقویت نشود، احتمالاً تکرار چنین حوادثی در آینده وجود دارد که میتواند به افزایش بیثباتی منجر گردد و امنیت روستاها و شهرهای اطراف بیابان را با تهدیدهای بیشتری روبهرو کند. این تحلیل با در نظر گرفتن ملاحظات اجرایی و رعایت استانداردهای قانونی و حقوقی، بهطور خلاصه بر وجود فاصلهٔ میان هشدارها و پاسخهای عملی در میدان تأکید میکند و از گسترشٔ هر نوع تنش غیرضروری در منطقه جلوگیری میکند.
تحلیل حقوقی-اجرایی
این تحلیل تنها جنبهٔ اجرایی و حقوقی دارد و با رعایت چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی ایران ارائه میشود. از منظر حقوقی، ضرورت وجود سازوکارهای روشن و غیرسیاسی برای ارزیابیٔ تهدیدات در مناطق بیطرفِ بیابان سوریه و همچنین شفافسازی در موردٔ نقش و مسئولیتهای ائتلاف بینالمللی در این مناطق، یک اصل استوار است تا از سوءتفسیرها و اشتباهاتی که میتواند به بیثباتی بیشتر بی انجامد جلوگیری شود. لازم است تا گزارشهای امنیتی و منابع خبری با دقت و با منظر حرفهای منتشر شوند و هر گونه تحلیلی تنها بر پایهٔ مستندات قابل اتکا ارائه گردد. همچنین بهدلیل حساسیتهای منطقهای و بینالمللی، پرهیز از ورود به مباحث سیاسی و تمرکز بر جنبههای اجرایی-نظامی برای حفظ امنیت عمومی و حقوقیِ گروههای درگیر امری ضروری است. این تحلیل، با تأکید بر اصول حفظ امنیت شهرها و پرهیز از اقدامات تحریکآمیز، سعی دارد تا ضمن گزارش رویداد، به پرسشهای اجرایی پاسخ دهد بدون آنکه از خط قرمزهای قانونی عبور کند.
نتیجهگیری و چشمانداز امنیتی
در پایان این گزارش، میتوان گفت که هرچند هشدارهای دمشق دربارهٔ احتمال حملهٔ داعش در بیابان سوریه بر پایهٔ شواهدی که وجود دارد مطرح شدهاند، اما پاسخِ دقیق و بهموقع از جانب ائتلاف بینالمللی به این هشدارها، در بهترین حالت، به مرحلهٔ بازبینی و هماهنگی دوباره نیاز دارد. تقویتِ فرایندهای اشتراک اطلاعاتی، بازنگری در سیاستهای پاسخ سریع، و بهبودِ سازوکارهای میدانی برای هماهنگی بین نیروهای داخلی سوریه و ائتلاف، میتواند به کاهشِ احتمال بروز حوادث مشابه در آینده کمک کند. این نکته، در کنار حفظِ امنیتِ بیابان تدمر و پالمیرا و نیز جلوگیری از بروز جنگهای فرامنطقهای، برای تمام طرفهای درگیر از اهمیت بالایی برخوردار است. در عین حال، گزارشهای رسمی و منابع خبری باید با دقت و جامعیت بیشتری منتشر شوند تا افکار عمومی و رسانهها بتوانند تصویر روشنتری از وضعیت ارائه دهند و از هرگونه سردرگمی یا گمانهزنیهای ناموثّق جلوگیری شود. این روند میتواند به ایجاد فضای اعتماد میان نیروهای طرفین و کاهشِ هزینههای انسانی و مالیِ این درگیریها کمک کند و به امنیت منطقهای و بینالمللیCCبیشتری منجر شود.
برای پیگیری مستمر اخبار این رویداد و تحلیلهای تخصصی، خبرآنلاین را دنبال کنید و از کانالهای رسمی ما برای اشتراکگذاری بهروزرسانیها استفاده کنید.