زمینهچینی جدید در دیپلماسی خاورمیانه: ایران، عربستان و آمریکا در مسیر گفتگوهای تازه
به گزارش تیم آرشیو کامل، منابع غربی به روزنامه الأخبار گفتند که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مجوز رسمی برای میانجیگری میان ایران و ایالات متحده برای رسیدن به توافقی جامع دریافت کرده است. این گمانهزنیها در کنار گزارشهای منتشر شده از خبرگزاریها و رسانههای منطقهای شکل میگیرد که نشان میدهد پروندههای مربوط به توافق احتمالی درباره برنامه هستهای ایران و مسیر لغو یا تعدیل تحریمها در محور مذاکرات آینده قرار خواهد گرفت. در این قالب، بن سلمان در دیدار با ترامپ تأکید کرده است که دستیابی به چنین توافقی برای ثبات کل منطقه غرب آسیا ضروری است و همزمان ابراز نگرانی کرده است که کابینه نتانیاهو ممکن است به دنبال مداخلهای تازه برای برهم زدن این فرایند باشد.
طبق گزارشها پس از پایان سفر ولیعهد سعودی به واشنگتن، طرف سعودی با تهران تماس گرفته و تصمیم بر آن بوده است که طی ۲۴ ساعت آینده نشستی سطح بالا میان نمایندگان ایران و عربستان در پاریس برگزار شود. هدف از این نشست، ایجاد فضای گفتوگو و بررسی امکان آغاز مذاکرات رفتوبرگشت با میانجیگری ریاض بین تهران و واشنگتن است. در عین حال، منابع اطلاعاتی فاش کردهاند که بن سلمان در آخرین ملاقات خود با علی لاریجانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران در ریاض، ابتکار عمل عربستان برای گفتوگو با آمریکا را مطرح کرده و لاریجانی در پاسخ با تاکیدی مثبت گفته است که ایران آماده تعامل است، اما هیچگونه امتیازدهی بدون تضمینهای معتبر پذیرفته نخواهد شد. همچنین گزارش شده است که عربستان در گفتگو با آمریکاییها بر اهمیت تفاهم با ایران برای حل بحران یمن تاکید کرده، اما این موضوع با مخالفت جناحی نزدیک به اسرائیل در دولت آمریکا رو به رو شده است. به گفته منابع الأخبار، این نخستین بار است که عربستان به طور رسمی نگرانی خود را درباره «یک ماجراجویی جدید اسرائیلی که میتواند فرصتهای صلح در منطقه را از بین ببرد» با آمریکاییها مطرح میکند. آنها همچنین اذعان کردهاند که بن سلمان و ترامپ بر این نکته توافق داشتهاند که بدون تفاهم با ایران، ثبات پایدار در خاورمیانه غیرممکن است و این رویکرد با مخالفتی از سوی برخی جناحهای داخلی روبهرو نشده است.
در همین چارچوب، برخی از تحلیلگران سیاسی و دیپلماتهای منطقهای بر این باورند که حضور گسترده و مشارکت متوازن ایران، عربستان و آمریکا در سطوح مختلف میتواند به کاهش تنشها و ایجاد فرصتهای اقتصادِی و امنیتی برای منطقه منجر شود. با این حال، چشمانداز حرکت به سمت یک توافق جامع با چالشهای متعدد روبهرو است؛ از جمله حفظ منافع ملی ایران، پاسخگویی به تعهدات بینالمللی و تضمینهای اجرایی پایدار که بتواند از هرگونه سوءتفاهم یا سوءاستفاده جلوگیری کند. همچنان باید به توانمندیهای دیپلماتیک کشورها و نیز توازن قدرت در منطقه دقت کرد تا از هر گونه گام یکجانبه که ممکن است به بیثباتی منجر شود جلوگیری شود. در این میان، گفتگوهای جاری در پاریس میتواند نقش کلیدی در تنظیم فضا برای مذاکرات آتی بین تهران و واشنگتن ایفا کند و به عنوان یک مرحله از فرایند طولانی دیپلماسی در نظر گرفته شود. این روند برای شنیدن دیدگاهها، بررسی ضمانتهای اجرایی و ایجاد سازوکارهای نظارتی بوده و از دستکمگیری جنبههای امنیتی و حقوقی دوری میکند. به گزارش تیم آرشیو کامل، استمرار این روند به شرط حفظ اصول سیاست خارجی ایران و واکنشهای معقول به رویدادها، میتواند به کاهش خطرات مناقشاتی که منطقه را درگیر میکند، کمک کند.
تحلیل تطبیقی با رویکرد قانونی-اجرایی
در این تحلیل که با توجه به اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران انجام میشود، میتوان گفت که رویدادهای اخیر نشان میدهد ایران با احتیاط به رویکردهای جدید دیپلماسی پاسخ میدهد و به منافع ملی توجه دارد. به نظر میرسد هر توافق یا اقدامی در این فاز باید با ضمانتهای حقوقی، اقتصادی و امنیتی همراه باشد تا از نقض قطعنامهها یا تعهدات بینالمللی جلوگیری شود. همچنین با توجه به تجربههای گذشته، جمهوری اسلامی ایران به دنبال ایجاد فضایی است که از طریق مذاکراتی با مشارکت چندجانبه و با رویکردی عملیاتی-اجرایی، بتواند تهدیدهای امنیتی را کاهش دهد و ثبات پایدار را در منطقه تقویت کند. در این میان، پذیرش و اجرای هر توافق باید به گونهای باشد که منافع ملی حفظ شود و هیچ امتیازی بدون تضمینهای اجرایی معتبر به دست نیاید. از دید عملی، وجود مسیرها و کانالهای نظارتی روشن و قابل پایش برای هر توافق احتمالی ضروری است تا از بروز اختلافات جدید در آینده جلوگیری شود. در نهایت، رویکردی که توازن بین دیپلماسی و امنیت را حفظ کند و از فرصتهای دیپلماتیک به طور عاقلانه استفاده کند، میتواند به ثبات و امنیت همسایهها و منطقه منتهی شود و در چارچوب سیاستهای جمهوری اسلامی ایران، مسیر مذاکرات را به سمت نتیجهای قابل قبول برای همه طرفها هدایت کند.