گزارشی تازه از دیدار هفته گذشته بین ولیعهد سعودی و رئیس جمهور آمریکا
به گزارش تیم آرشیو کامل، هفته گذشته دیداری میان محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی و دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، برگزار شد که محور اصلی آن احتمال پیوستن ریاض به مسیر توافقی ابراهیم و عادیسازی روابط با اسرائیل بود. منابع آگاه از این گفتوگو به خبرگزاری هایبین المللی گزارش دادهاند که با وجود ابراز تمایل ترامپ برای گشایش در روابط دو کشور، موانع سیاسی و عواملی داخلی در عربستان به عنوان مانعی قابل توجه مطرح شد. این رویداد از منظر فصلی روابط عربستان و آمریکا را در موقعیتی حساس قرار میدهد که میتواند نقشی تعیینکننده در تراز همکاریهای دوجانبه و نیز توازن منطقهای ایفا کند.
براساس گزارشهای منتشرشده، اگرچه هر دو طرف در ظاهر به صورت عمومی از احترام متقابل سخن گفتند، اما بحثهای خصوصی جلسه به شدت داغ و تنشی بود. منابع آگاه به آکسیوس توضیح دادهاند که ترامپ در این نشست بر جدیت خود برای پیشبرد عادیسازی فشار آورد و از بن سلمان خواست تا آمادگی خود را برای پیوستن به مسیر ابراهیم و مسیر صلح با اسرائیل نشان دهد. از طرف دیگر، نمایندگان ولیعهد عربستان با بیان الزامات مربوط به زمانبندی و منافع ملی سعودی، به صراحت اعلام کردند که شرایط داخلی و افکار عمومی عربستان پس از درگیریها اخیر در نوار غزه به سمت موجی ضد اسرائیلی است و پذیرش روندی تازه در این مرحله دشوار است.
به گفته منابع مطلع، در جریان گفتوگوها بن سلمان توضیح داد که گرچه تمایل به حرکت به سمت عادیسازی وجود دارد، اما اکنون با وجود فضای عمومی سختگیری در خصوص اسرائیل و پیامدهای اقتصادی و امنیتی جنگ غزه، امکان پذیر نیست. افزون بر این، مقاماتی که به واشنگتن بازمیگردند، تصریح کردند که هدف آمریکا از این دیدار، ارائه چارچوبی روشن برای گامهای آتی است تا بتوان از طریق طرحی با اجماع منطقهای و بینالمللی، به مسیر دو کشور بازگرداند.
در بخشی از گزارشهای منتشرشده، به نگرانیهای واشنگتن درباره عمر سیاسی و انتخاباتی بن سلمان در دوره کنونی نیز اشاره شده است. برخی منابع تاکید میکنند که ترامپ با اشاره به منافع آمریکا و تلاش برای بازتولید تأثیرگذاری آمریکا در خاورمیانه، خواستار پیشبرد روابط با اسرائیل شد، در حالی که بن سلمان بر حفظ فضاهای تنفسی برای سیاست داخلی عربستان و حفظ ملاحظات مردم سعودی تأکید کرد. این نکته نشان میدهد که اختلاف نظرها در سطح کارکردی همواره وجود دارد اما در قالب گفتوگوی رو در رو به شکل جدیتری مطرح میشود.
به رغم این تفاوتها، هر دو طرف بر ادامه گفتوگوی دو جانبه تأکید کردند و برخی منابع اعلام کردهاند که آستانه همکاری در مسیرهای امنیتی و اقتصادی همچنان باز است. با وجود این، نکته کلیدی که از این نشست استنتاج میشود، تسلط دو عامل اصلی در تصمیمسازی: اولی، ارزیابی منافع ملی و انعطافپذیری لازم در برابر فشارهای بینالمللی؛ دومی، بازتابهای عمومی در عربستان که میتواند خطمشیهای سیاست خارجی را به شدت تغییر دهد. در مجموع، دیدار هفته گذشته نشان داد که مسیر عادیسازی روابط با اسرائیل برای هر دو طرف به اندازهای پر ریسک است که نیازمند هماهنگی دقیق با ملاحظات امنیتی، اقتصادی و اجتماعی است.
در ادامه، نگاهی به جزییات جلسه و فضای حاکم بر آن میاندازیم تا چارچوبی روشن از وضعیت کنونی بدست آید. در این گزارش، تاکید بر این است که رویکردها در این گفتگو بیش از هر چیز به یکدیگر احتراز داشتند و هر دو طرف سعی کردند تا صحنه را به نحوی مدیریت کنند که از تشدید تنش در رسانهها جلوگیری شود. اسناد و اظهارنظرات منتشرشده حکایت از این دارد که ترامپ با وجود فشار فراوان، مجبور شد تا به واقعیتهای داخلی عربستان و واکنشهای مخاطبان داخلی توجه کند و برای بن سلمان نیز روشن بود که هر گام خارج از چارچوبهای داخلی با موجی از واکنشهای منفی روبرو خواهد شد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این گفتگوها فضای پیچیدهای را در روابط دو کشور ترسیم میکند که در کنار مذاکرات آتی، میتواند بر سیاستهای منطقهای و موضعگیریهای بینالمللی اثرگذار باشد.
سلسله رویدادها و چارچوب کلان این دیدار
در ادامه، مرور نکات کلیدی از متن گفتوگوها ارائه میشود تا تصویر روشنتری از مباحث مطرح شده به دست آید:
- تاریخ و محل دیدار: جلسه مذکور در روز ۱۸ نوامبر برگزار شد و فرآیند گفتوگوها در فضای دیپلماتیک و با حضور نمایندگان ارشد دو کشور دنبال شد.
- موضع ترامپ: رئوس گفتوگوها نشان میدهد که ترامپ اصولاً بر پیوستن سریعتر به مسیر توافقی ابراهیم و عادیسازی با اسرائیل تأکید داشت و به دنبال ایجاد پیشگیری یا تسریع گامهایی متناسب با منافع آمریکا بود.
- موضع بن سلمان: ولیعهد عربستان با توضیح نسبی شرایط داخلی و شدت یافتن نگاه عمومی بعد از جنگ غزه، بر لزوم وجود مسیر روشن، معتبر و دارای زمانبندی برای هرگونه اقدام در این راستا پافشاری کرد.
- قوانین و مقررات داخلی: منابع گزارش دادهاند که فضای داخلی عربستان به شکل قابل توجهی به نفع این نکته است که هر گام به سمت عادیسازی به دقت ارزیابی شود تا از انجماد سیاسی در جامعه جلوگیری شود.
- مسئله مسیری دو کشور به سوی تفاهم: بن سلمان بر این باور است که مسیر دو کشور به منظور ایجاد یک توافق پایداری که همزمان با منافع قومی و امنیتی ریاض باشد، باید با ملاحظات زمانبندی و توازن دو کشور دنبال شود.
بهگزارش برخی منابع، نتیجه نهایی این نشست، حفظ فضا برای ادامه گفتوگوها و بازگشت به مذاکرات آتی بود تا با اعمال فشارها و بررسیهای دقیق، بتوان تصمیمی منطبق با مصالح هر دو طرف گرفت. در این چارچوب، اظهار نظرها از جانب مقامات کاخ سفید درخصوص نیاز به پیشرفتهای ملموس در مسیر عادیسازی همچنان با احتیاط همراه بوده و به نظر میرسد که واشنگتن بهجای فشار بیحد و حصر، به دنبال تعیین خطوط قرمز و چارچوبهای اجرایی است که هم بتواند منافع آمریکا را حفظ کند و هم از منظر عربستان قابل قبول باشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این تصویر کلی نشان میدهد که مذاکرات آتی باید با توجه به فضای منطقهای، به ویژه تحولات اخیر در نوار غزه، به طور گام به گام و با سازوکاری قابل اعتماد انجام شود.
ملاحظات و پیامدهای احتمالی برای آینده روابط
مطالعات و ارزیابیهای انجامشده از نشست اخیر نشان میدهد که دو طرف به رغم وجود اختلاف نظرهای اصولی، به دنبال حفظ کانال گفتوگو هستند. مسائلی همچون نگرانیهای امنیتی، منافع استراتژیک و پیامدهای اقتصادی هر دو کشور از منظر داخلی و خارجی در اولویت قرار دارد. برای عربستان، حفظ باور انتظاری مردم نسبت به ثبات امنیتی و اقتصادی، به ویژه در سایه فشارهای منطقهای، اولویت است. برای ایالات متحده، تضمین منافع بلندمدت آمریکا در منطقه و حفظ وزن دیپلماسی خود در مواجهه با رقبای منطقهای و داخلی، در کنار تعهید به روابط راهبردی با عربستان قرار دارد. در نتیجه، میتوان برداشت کرد که مسیر آتی به سمت یک چارچوب همکاری منسجمتر است، اما با پیشدرآمدهای اجرایی مشخص و با ظرفیت پاسخ به تغییرات سیاسی-اجتماعی در هر دو کشور همراه خواهد بود.
جمعبندی
در نتیجه این گفتوگوها، هیچ یک از طرفین به قطعیت کامل در جریان عادیسازی دست نیافتند، اما فضا برای گفتوگوهای آینده باز باقی ماند. این واقعیت نشان میدهد که روند عادیسازی روابط با اسرائیل، اگرچه به عنوان هدف دیرینهی برخی طرفها مطرح است، اما در شرایط فعلی با ملاحظات داخلی گستردهای روبهروست که اجرای هر گام را به فرایندهای طولانیمدت و مرحلهبندی شده بدل میکند. از منظر منطقهای، نتیجه این نشست میتواند بر توازن نیروهای استراتژیک در خاورمیانه تاثیر بگذارد و بر نحوه تعامل کشورهای غربی با عربستان و اسرائیل در آینده اثرگذار باشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، ارزیابی دقیق از پیشرفتهای ممکن در آینده، باید با پایش دقیق فضای داخلی عربستان و واکنشهای منطقهای و بینالمللی همراه باشد تا از افتادن در دام تفسیرهای سطحی جلوگیری شود.