کاهش یا تورم؟ مرور وضعیت بازار کالاهای اساسی
به گزارش تیم آرشیو کامل، بررسیهای میدانی از سطح بازار نشان میدهد که قیمت کالاهای اساسی سبد خانوار طی هفتههای اخیر یکی پس از دیگری افزایش یافته و این روند با وجود گاه و بیگاه ثباتهای کوچک، به شکل مستمر ادامه دارد. این وضعیت موجب فشار بر هزینههای روزمره خانوارها شده و تحلیلگران اقتصادی نسبت به پایداری این روند هشدار میدهند. در گزارشهای میدانی، اغلب این افزایشها به عواملی همچون کمبود نهادههای دامی، تب بیماریهای دامی، و تغییر سیاستهای ارزی مرتبط دانسته شده است.
عوامل بنیادی التهاب قیمت
در تجربههای میدانی اخیر، چند عامل کلیدی به عنوان محرکهای اصلی التهاب قیمتها مطرح میشود. نخست، توأمان بودن شیوع بیماریهای دامپروی مانند تب برفکی و کمبود نهادههای دامداری است که موجب افزایش هزینههای دامداران و در نهایت قیمت کالاهای مرتبط در بازار میشود. دوماً، حذف ارز ترجیحی برای برخی واردات، به ویژه برنج، و تبعلاً افزایش هزینههای وارداتی در بازار مصرفکننده را در پی داشته است. از سوی دیگر، نوسانات نرخ ارز و وجود ناسازگاریهایی در تخصیص ارز به زنجیره تولید تا بستههای یارانهای مصرف نهادهها، تاثیر مستقیم بر قیمت نهایی کالاها دارد. در کنار این موارد، تغییرات قیمت حاملهای انرژی و هزینههای حملونقل نیز به عنوان فاکتورهای کمو بیش دائمی در تعیین قیمتها خودنمایی میکنند. این عوامل در کنار تقاضای فزاینده و کاهش مداوم عرضه در برخی اقلام، بازار را به سمت نوسانات روزانه سوق دادهاند.
جزئیات قیمتهای کلیدی کالاهای اساسی
در گزارشهای میدانی، قیمت برخی اقلام با تغییرات قابل توجهی همراه بوده است. برای ارائه تصویر واضحتر، دامنههای زیر برای هر کالا گزارش شده است (قیمتها به تومان و به هر کیلو یا واحد مربوطه است):
- مرغ کامل در قیمت هر کیلو ۱۷۰٬۰۰۰ تا ۱۹۰٬۰۰۰
- شقه گوسفندی ۸۵۰٬۰۰۰ تا ۹۵۰٬۰۰۰
- ران و سردست گوسفندی ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ تا ۱٬۲۰۰٬۰۰۰
- سردست گوساله ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ تا ۱٬۱۵۰٬۰۰۰
- گوشت چرخ کرده مخلوط ۷۵۰٬۰۰۰ تا ۹۰۰٬۰۰۰
- لوبیا چیتی، ۹۰۰ گرمی ۳۶۰٬۰۰۰
- نخود، ۹۰۰ گرمی بستهبندی ۲۶۰٬۰۰۰
- ماش، ۹۰۰ گرمی بستهبندی ۲۵۰٬۰۰۰
- لپه، ۹۰۰ گرمی ۳۴۰٬۰۰۰
- ماست همزده پرچرب ۲۱۶٬۰۰۰
- ماست پرچرب دبهای ۱۴۵٬۰۰۰
- شیر بطری پرچرب، ۶۲ تا ۷۵٬۰۰۰
- شیر بطری کمچرب، ۵۰ تا ۶۰٬۰۰۰
- پنیر سفید ۴۰۰ گرمی ۸۲٬۰۰۰
- کره حیوانی ۱۰۰ گرمی ۷۷٬۰۰۰
- برنج طارم هاشمی ۳۰۰ تا ۳۵۰٬۰۰۰
- طارم دم سیاه ۴۰۰ تا ۴۳۰٬۰۰۰
- برنج هندی ۱۲۰ تا ۱۳۰٬۰۰۰
- برنج پاکستانی ۱۳۰ تا ۲۱۰٬۰۰۰
این دامنههای قیمتی نشان میدهد که قیمت کالاهای اساسی به طور قابل توجهی تغییر پذیری دارد؛ اما در برخی اقلام مانند برنج وارداتی و لبنیات، افزایش قیمت با شیب ملایمتر اتفاق میافتد و برخی کالاها نیز با ثبات نسبی مواجه هستند. همچنین، گزارشها از افزایش قیمت شیر خام و لزوم اصلاح قیمتها در زنجیره تولید خبر میدهند. افزون بر این، فعالان بازار معتقدند که تغییر سیاستهای ارزی و ابزارهای حمایتی باید به گونهای طراحی شود که با جلوگیری از نوسانات شدید، سفره خانوارها حفظ شود. این روند، اگر چه برخی از نتایج منفی برای تولیدکنندگان دارد، اما در حال حاضر لازم است تا رفتارهای بازار به گونهای هدایت شود که تعادل عرضه و تقاضا برقرار بماند.
دیدگاههای بازار و مقامات مربوطه
ابزارهای سیاستی برای مدیریت قیمتها همچنان در کانون بحثها قرار دارد. غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، به نقشِ متغیرهای کلان اقتصاد اشاره میکند و میگوید که تغییر نرخهای نهادههای دامی و سیاستهای پرداخت یارانه در ابتدای زنجیره میتواند به ایجاد نوسانات قیمت منجر شود. وی افزود که اصلاح نرخ شیر خام و بررسی مجدد ارز ترجیحی برای نهادهها از جمله اقدامات احتمالی است که میتواند به بهبود وضعیت بازار کمک کند. همچنین، با اشاره به اثر حذف ارز ترجیحی بر برنج، وزارت کار در روزهای اخیر اعلام کرده است که تفاوت نرخ میان ارز ترجیحی و قیمت روز، برای دهکهای مختلف پرداخت خواهد شد تا فشار کمتری بر قشر متوسط وارد شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، گزارشهای میدانی از بازار نشان میدهد که برخی از اقلام لبنی نیز با رشد تا حدود ۵۰ درصدی از ابتدای سال روبرو بودهاند، که بخش اعظم این تغییر نتیجه افزایش قیمت شیر خام و کمبود نهادههای دامی است. در ادامه گزارشها با اشاره به نقش عرضه گوشتهای وارداتی و تثبیت نسبی قیمت گوشت قرمز، توضیحاتی ارائه میشود که نشان میدهد بازار تا حدی به سمت تعادل میرود، اما همچنان با چالشهای متعدد روبهروست. با وجود این، نوسانات روزانه در بازار لبنیات و روغن و همچنین توزیع کالاهای اساسی به شکل قطرهچکانی، از جمله نقاطی است که میتواند به استمرار التهاب قیمتها منجر شود.
تأثیرات و پیآمدهای بازار بر مصرفکنندگان
نارضایتی از تفاوت قیمت میان عرضه در بازار و کف قیمتها در مغازهها از جمله پدیدههای گزارششده است. با وجود اصلاح قیمت برخی کالاها در خردادماه، عملاً قیمتهای بازار در فروشگاهها با روندی مستقل از نرخهای مصوب دنبال میشود که به تبع آن، خانوارها برای تأمین نیازهای روزانه خود با چالش روبهرو هستند. برخی از تولیدکنندگان در نتیجه کمبود نهادههای دامی و افزایش قیمتِ حاملهای انرژی دچار زیان میشوند و این میتواند به تعطیلی واحدهای تولیدی یا کاهش ظرفیت منجر شود. در این میان، برخی کارشناسان تأکید دارند که باید با اقداماتی مانند بهبود کارایی توزیع، کنترل دقیق قیمتها در کف بازار و جلوگیری از فرصتهای سوداگری، از تشدید نارضایتیهای مصرفکنندگان جلوگیری کرد.
پیشنهادها و چشمانداز آینده بازار
با توجه به روند فعلی، پیشنهاد میشود تا با تقویت زنجیره تأمین نهادهها، بهبود نظارت بر قیمتگذاری و جلوگیری از عقبماندگی نرخها از نرخهای بازار ارز، تعادل پایدارتری در قیمت کالاهای اساسی ایجاد شود. همچنین، اتصال منافع مصرفکنندگان به سیاستهای حمایتی، از طریق ارائه بستههای یارانهای مناسب و هدفمند، میتواند به حفظ قدرت خرید خانوارها کمک کند. با توجه به تجربههای گذشته، شفافیت در فرایند تصمیمگیری و اطلاعرسانی به عموم میتواند از بروز شایعات و ایجاد انتظارهای بیثبات در بازار جلوگیری کند. در نهایت، برای آینده بازار، تحلیلگران توصیه میکنند تا با پایش دقیق بازارهای کالایی و بررسی اثرات سیاستهای ارزی، بتوان به تدریج از تکرار التهاب قیمتها کاست.
تحلیل اجرایی-حقوقی از شرایط بازار کالاهای اساسی
بر پایه اصول و چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی، مدیریت بازار کالاهای اساسی و حفظ سفره خانوارها باید با تکیه بر شفافیت، کارآمدی در توزیع و عدالت در دسترسی به کالاها انجام شود. اصلاح قیمتها در زنجیره تولید باید با هماهنگی نهادی انجام گیرد تا از ایجاد فشارهای غیرمنطقی بر مصرفکنندگان جلوگیری شود. اقداماتی مانند بهبود تخصیص ارز در مسیر زنجیره تولید، نظارت دقیقتر بر قیمتهای کف بازار و جلوگیری از رانتهای احتمالی، میتواند به ثبات بازار کمک کند بدون اینکه به امنیت غذایی کشور لطمه بزند. همچنین، توجه به جلوگیری از نوسانات شدید قیمتها از طریق ابزارهای هماهنگ با سیاستهای اقتصادی کلان کشور، از اهمیت بالایی برخوردار است. هیچ تحلیل نقادانهای نباید منجر به تضعیف یا نقض اصول قانونی و امنیتی کشور شود و همواره باید به دنبال راهکارهای اجرایی غیرسیاسی و امن باشد.