خط روشن رقابت داخلی: انتخابات دفتر سیاسی حماس در آستانه برگزاری
بر پایه منابع مطلع، فرایند مقدماتی برای برگزاری انتخابات رئیس دفتر سیاسی حماس در شورای عمومی این جنبش آغاز شده است؛ شورای عمومی حماس حدود ۵۰ عضو دارد و نمایندگان سه حوزه غزه، کرانه باختری و نمایندگان خارج از فلسطین را دربرمیگیرد. انتظار میرود این فرایند در چند روز آینده یا دستکم در چند هفته آتی انجام پذیرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این انتخابات در مسیر تغییرات ساختاری جنبش و تعیین چهرهای که بتواند جهتگیری آینده را تعیین کند، نقش کلیدی ایفا خواهد کرد. دو نامزد اصلی رقابت، خلیل الحیه و خالد مشعل، در منظر ناظران قرار دارند و نتیجه آن میتواند به شکل قابل توجهی مسیر سیاسی جنبش را تحت تأثیر قرار دهد.
ساختار شورای دفتر سیاسی و دو نامزد اصلی
براساس گزارشهای موجود، رئیس دفتر سیاسی حماس در نوار غزه و رئیس سابق دفتر سیاسی جنبش، دو نامزد اصلی این انتخابات هستند: خلیل الحیه و خالد مشعل. تحلیلگران داخلی میگویند که الحیه بهواسطه پشتیبانی گستردهتری در غزه و بخشهایی از کرانه باختری، شانس بیشتری برای پیروزی دارد؛ از جمله حمایتهای مطرح از سوی زاهر جبارین، رئیس دفتر سیاسی حماس در کرانه باختری. در مقابل، مشعل با سابقه طولانی در رهبری جنبش و ارتباطات گسترده با بازیگران عربی، احتمالاً به سمت رویکردی سیاسیتر حرکت خواهد کرد که به مذاکره و تعامل با کشورهای عربی میانهرو تمایل دارد. این دو نامزد نمادی از دو جهتگیری عمده در سیاست داخلی حماس هستند: رویکرد مقاومت مسلحانه تا پایان درگیری با اسرائیل یا مسیر یافتن راهحلهای سیاسی برای پایان اشغال و نزدیکی به همپیمایان منطقهای. به گزارش تیم آرشیو کامل، خروجی این انتخابات میتواند مسیر استراتژیک آینده جنبش را مشخص کند.
نگاه به تاریخچه و پیشینه داخلی حماس
طبق گزارشها، حماس معمولاً هر چهار سال یکبار انتخابات داخلی برگزار میکند و آخرین انتخابات سراسری جنبش در مارس ۲۰۲۱ انجام شد که در آن اسماعیل هنیه به ریاست دفتر سیاسی برگزیده شد. پس از شهادت وی در ژوئیه ۲۰۲۳، یحیی السنوار به این سمت انتخاب شد و پس از شهادت وی نیز شورای رهبری موقتی تشکیل شد که ریاست آن را محمد اسماعیل دوریش برعهده داشت و اعضای آن را خلیل الحیه، خالد مشعل، زاهر جبارین و نزار عوضالله تشکیل میدادند. تحلیلگران نزدیک به حماس معتقدند که تصمیم برای برگزاری مجدد انتخابات و انحلال شورای موقت به دو عامل اصلی مرتبط است: پایان یافتن وضعیت اضطراری ناشی از آتشبس در غزه و اختلاف نظر درون شورا درباره آینده حاکمیت حماس در غزه و نوع ائتلافهای منطقهای جنبش. این نکته نشان میدهد که فرایند تصمیمگیری درونجنبشی در حال بازتعریف است و ممکن است به تغییراتی در ترکیب رهبری منجر شود.
در این میان، برخی منابع از تعویق افتادن انتخابات عمومی حماس تا پایان جنگ جاری سخن میگویند و برخی تحلیلگران داخلی احتمال میدهند که انتخابات عمومی پیش از پایان کامل درگیریها برگزار نشود. بهرغم تعهدهای قبلی مبنی بر برگزاری انتخابات عمومی در ابتدای سال ۲۰۲۵، رفتارهای جاری و وضعیت نظامی در حوزه غزه، شرایط را برای برگزاری سریعتر یا کندتر این فرایند محدود میکند. با توجه به سابقه برگزاری انتخابات داخلی و وجود شورای رهبری موقت، انتظار میرود فرایند دقیق و زمانبندی نهایی انتخابات به مرور روشن شود.
پیامدها و چشماندازهای آینده جنبش
در صورت پیروزی الحیه، گمانهزنیها حاکی از حفظ مسیر کنونی مقاومت مسلحانه در غزه تا پایان جنگ و خروج کامل ارتش اسرائیل از این منطقه است. اما اگر مشعل به رهبری برسد، احتمالاً مسیری سیاسیتر شکل خواهد گرفت که به گفتوگوها و مذاکره برای پایان اشغال غزه و نزدیکی به کشورهای عربی میانهرو متمایل است. تحلیلگران میافزایند که تغییرات استراتژیک با وجود برخی اختلاف نظرهای داخلی و فشارهای منطقهای، بهخصوص با توجه به آتشبس جاری، میتواند بازه زمانی تصمیمگیری را طولانیتر یا کوتاهتر کند و بر تعاملات با بازیگران منطقهای و بینالمللی تأثیر بگذارد. به گزارش تیم آرشیو کامل، ناظران معتقدند که تصمیم برای برگزاری مجدد انتخابات و انحلال شورای موقت نه تنها بر آینده حماس بلکه بر چیدمان روابط این جنبش با همپیمانان منطقهای و برخی کشورهای عربی اثرگذار خواهد بود.
سابقه رویدادها و تحولات اخیر
در ادامه روندهای تاریخی حماس، باید به این نکته اشاره کرد که هر تغییر در رهبری دفتر سیاسی میتواند به بازتعریف روابط با جامعه داخلی فلسطین و همسایگان منطقهای منجر شود. البته این تغییرات در آغاز، با تردیدهایی همراه است چرا که جنگ و درگیریهای جاری بهشدت بر فرآیندهای انتخابی تاثیر میگذارد و ممکن است فرایندها را به تعویق بیندازد. به گزارش تیم آرشیو کامل، یکی از فاکتورهای تعیینکننده در آینده، چگونگی مدیریت اختلاف دیدگاههای اعضای شورا درباره موضوعات کلیدی مانند آینده حاکمیت حماس و نوع ائتلافهای منطقهای است. این نکته نشان میدهد که حتی در یک جنبش با پشتوانهای تاریخی و ساختار تصمیمگیری منسجم، فرایندهای داخلی با چالشهایی مواجه است که نیازمند دقت و شفافیت در فرایندهای انتخابی میباشد.
چارچوب اجرایی و نکتهای درباره شفافیت
بازنمایی دقیق و شفاف از فرایند انتخاباتی، حضور تمامی نمایندگان سه حوزه در فرآیند رأیگیری و رعایت اصول قانونی، از جمله نکات کلیدی است که آینده حماس را تعیین میکند. در کنار این، حفظ امنیت اعضای شورا و افراد شرکتکننده در انتخابات و حفظ نجابت فرایند تصمیمگیری از الزامات بنیادی است تا ثبات داخلی جنبش حفظ شود. این نکته میتواند به تقویت جایگاه حماس در صحنه سیاسی منطقهای منجر شود و اعتماد مردمی را نسبت به کارکردهای داخلی جنبش افزایش دهد. به گزارش تیم آرشیو کامل، بهرغم فشارهای سیاسی و امنیتی، حفظ انسجام داخلی و جلوگیری از تشتت میتواند به پایداری جنبش و کارکرد مؤثر آن در آینده کمک کند.
تحلیل اجرایی-قانونی
بر مبنای چارچوبهای قانونی و اصول روزنامهنگاری حرفهای، این تحلیل نباید به گمانهزنیهای غیرمعتبر منتهی شود و باید مبتنی بر منابع معتبر باشد. از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران، انتشار این نوع گزارشها باید با دقت در صحت و صحتسنجی منابع همراه باشد و هرگونه تحلیل درباره فرایندهای داخلی یک جنبش خارج از چارچوب ملاحظات امنیتی-ملی به صورت جداگانه و با حفظ بیطرفی ارائه گردد. همچنین در حوزه اجرایی که جنبه غیرسیاسی و امنیتی دارد، لازم است به وضوح از ارائه هرگونه تفسیر یا پیشنهادی که به حوزه سیاست خارجی یا منافع ملی ایران خدشه وارد کند پرهیز شود. این رویکرد باعث میشود گزارشهای خبری به صورت مسئولانه منتشر شوند و از هر گونه اتهام بیپایه و رفتار تفرقهانگیز جلوگیری شود. بهطور کلی، برای حفظ اعتبار خبر، لازم است فرایندهای انتخاباتی، منابع اطلاعاتی معتبر و شناخت دقیق از چارچوبهای قانونی داخلی و بینالمللی رعایت شود. این رویکرد، میتواند به ارتقای سطح شفافیت و اعتماد مخاطبان کمک کند و از سردرگمی درباره آینده حماس جلوگیری نماید.