همسویی ایران و روسیه در برابر سیاستهای آمریکا و گسترش همکاریهای دوجانبه
به گزارش تیم آرشیو کامل، در نشستی دانشگاهی که با حضور وزیر امور خارجه ایران برگزار شد، محورهای اصلی روابط دو کشور و مواضع مشترک در برابر سیاستهای سلطهگرانه ایالات متحده بازگویی شد. این بیانات بر پایهٔ حضور فعال در یک فضای علمی و با رویکرد آموزشی بیان شد و تأکید داشت که روابط ایران و روسیه تنها در ساحت سیاسی نیست، بلکه این تعامل در ابعاد اقتصادی، علمی، فرهنگی و امنیتی نیز به شکل عمیق و چندجانبه گسترش یافته است. سخنان وزیر خارجه در این نشست با استقبال حضار روبهرو شد و نکاتی را دربارهٔ تاریخچهٔ همکاریها، چارچوبهای مشترک آینده و فرصتهای اجرایی مشترک مطرح ساخت. در این نشست، این نکته نیز مطرح شد که برای ایرانیان، آشنایی با زبان و فرهنگ روسی و تبادل دانشجویی و استادان میتواند به تقویت روابط دو کشور از منظر عملی کمک کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، در طول این نشست برخی از روایتهای میدانی و نکتههای اجرایی در زمینهٔ تربیت دیپلماتهای آینده و همکاریهای پژوهشی به بحث گذاشته شد و همچنین از گسترش دورههای مشتر کارشناسی ارشد و دورههای آموزشی کوتاهمدت صحبت به میان آمد.
وزیر امور خارجه در این گفتوگو، ضمن اشاره به تاریخ و عمق روابط دو کشور، بر وجود رویکردهای مشترک در حوزههای سیاسی و امنیتی تأکید کرد. او با بیان این نکته که روابط ایران و روسیه اکنون فراتر از سطحهای سنتی است، توضیح داد که دو کشور در زمینههای اقتصادی، علمی، فرهنگی و دفاعی با یکدیگر همکاریهای فراگیر دارند و این مسیر را با تمرکز بر منافع متقابل ادامه خواهند داد. در این راستا، از نقش محوری کریدور شمال-جنوب بهعنوان پیوندی استراتژیک بین دو کشور و همچنین از نخستین نیروگاه هستهای ایران در بوشهر بهعنوان نمادی از روابط دو جانبه یاد شد. ابزارهای آموزشی مانند دانشکده روابط بینالملل وزارت امور خارجه و همکاری با دانشگاههای خارج از کشور نیز بهعنوان پایههای اساسی برای تربیت نسلهای آتی دیپلماتها و متخصصان روابط بینالملل مطرح شد. با توجه به گسترش مناسبات، مذاکراتی دربارهٔ برگزاری دورههای مشتر کارشناسی ارشد و دورههای آموزشی کوتاهمدت برای دانشجویان دو کشور مطرح شد تا فرصتی برای تقویت زبان و فرهنگ و درک متقابل فراهم آورد. در این مسیر، فرصتهای اقامت و بازدید علمی برای دانشجویان فارسیزبان و علاقمند به آشنایی با جامعه و فرهنگ ایران نیز مطرح شد تا تبادل تجربه و بازتاب علمی این ارتباطات بیش از پیش ارتقاء یابد.
در بخش دیگری از اظهارات، به توسعه روابط در زمینههای سیاسی، اقتصادی، علمی، فرهنگی و حتی دفاعی و امنیتی اشاره شد و بیان شد که همکاریهای دو کشور در این حوزهها بهشدت رو به گسترش است. این گفتوگو بر اشتراک نظرها در حوزههای بینالملل تأکید داشت و تلاش میشد تا از این همسویی برای تقویت مواضع مشترک در برابر چالشهای جهانی استفاده شود. همچنین به نقدهای مطرحشده نسبت به نظم بینالملل اشاره شد که بهزعم برخی تحلیلگران، جایگزینی زور بهجای قوانین بینالمللی، و اعمال قدرت بیمهار به جای شفافیت دیپلماتیک، موجبات ناامنی را فراهم میکند. در همین راستا، نمونههایی از بیقانونی در سطح بینالملل مطرح شد؛ از جمله ادعای مداخلهٔ بیرویه در برخی کشورها، حمله به تأسیسات و تهدیدهای منطقهای که بهطور گسترده بهعنوان نقض موازین حقوق بینالملل مطرح شدند. در این فضا، ایران و روسیه بر ضرورتی تأکید داشتند که دیپلماسی و ابعاد حقوقی صلحآمیز در جهان بیشتر تقویت شود و از ابزارهای غیرمشروع برای پیشبرد منافع ملی پرهیز گردد. در این چارچوب، ایران بر این باور است که برخورداری از توانمندیهای دفاعی و موشکی، بهعنوان ابزار بازدارندگی در برابر تهدیدات، میتواند به ثبات و امنیت منطقهای کمک کند. این رویکرد، با وجود انتقادات بینالمللی، در قالب حفظ استقلال و اقتدار ملی دنبال میشود و بههمین دلیل است که تقویت همکاری با روسیه و سایر کشورهای همسو در زمینههای امنیتی–استراتژیک مدنظر قرار میگیرد. به همین دلیل، مذاکراتی دربارهٔ استمرار تعاملات دیپلماتیک با روسیه، چین و دیگر کشورها برای تقویت ثبات منطقهای و افزایش تبادلات اقتصادی در قالب پروژههای بزرگ در حال پیگیری است. همچنین از پیشرفتهای مرتبط با انتقال فناوری و سرمایهگذاری مشترک در پروژههایی چون کریدور شمال-جنوب سخن به میان آمد که میتواند به اتصال روسیه با خلیج فارس و اقیانوس هند و تسهیل حملونقل کالا کمک کند. در این راستا، پروژههای مشتر در حوزههای اقتصادی و صنعتی و بهکارگیری منابع فنی برای توسعه زیرساختها نیز در دستور کار قرار گرفت و طرفین از بهکارگیری ظرفیتهای دو کشور برای تقویت روابط همکاری در سطح منطقهای و فراملی سخن گفتند. با همهٔ اینها، نگاه کلان به روابط دو کشور نشان میدهد که دو طرف در مسیر تقویت همگرایی ملی و افزایش اثرگذاری بینالمللی باقی خواهند ماند. در این چارچوب، روسیه بهعنوان یکی از شرکای استراتژیک ایران، همواره با رویکردی متعادل و کارآمد در اجرای پروژههای مشتر، از جمله در حوزههای انرژی و فناوری، در کنار ایران ایستاده است و این روند را میتوان بهعنوان یکی از محورها و ستونهای اساسی در سیاست خارجی کشور تلقی کرد. علاقهٔ مشترک به دنبالکردن مسیرهای همکاری با کشورهای دیگر که در کنار ایران و روسیه ایستادهاند، از جمله چین و تعدادی از کشورها، نکتهٔ برجسته در اظهارات و برنامههای دو طرف بود و بهطور خاص از همکاریهای متقابل بهعنوان شاخصی برای توسعه روابط آینده یاد شد. در پایان این نشست، محورهای کلیدی پیش رو برای فازهای بعدی شامل گسترش دورههای آموزشی مشتر، تعمیق تبادلهای علمی و پژوهشی، و تسهیل رفت و آمد دانشجوها و پژوهشگران از دو کشور بهمنظور تقویت زبان و فرهنگ و همچنین افزایش همکاری در پروژههای بزرگ اقتصادی و صنعتی بود. کارگروههای مشتر در زمینهٔ تبادل استاد و دانشجو، پژوهشهای علمی مشترک و نیز پروژههای زیرساختی برای تکمیل کریدور شمال-جنوب از سوی دو طرف پیگیری خواهد شد.
در ادامهٔ گفتگوها، تأکید شد که روابط تهران-مسکو بهطور کامل و همهجانبه است و دو طرف در آینده نیز با حفظ منافع خود و با نگاه به منافع مشتر، به گسترش پروژههای مشتر ادامه خواهند داد. نخستین نیروگاه هستهای ایران در بوشهر یکی از نمادهای برجستهٔ این روابط بهشمار میآید و مذاکرات در مورد فازهای بعدی آن در حال انجام است. این نکته نیز مورد اشاره قرار گرفت که همکاریهای دو کشور در حوزههای اقتصادی و فناوری میتواند به تقویت تبادل کالا و خدمات بین دو کشور منجر شود و کارآیی بیشتری برای پروژههای بزرگ فراهم آورد. در مجموع، این نشست بهعنوان یک عبور رو به جلو در روابط ایران و روسیه تلقی شد که علاوه بر تقویت رویکردهای دیپلماتیک، به ایجاد پلهای همکاری پایدار در حوزههای فرهنگ، آموزش، فناوری و اقتصاد میانجامد.
تحلیل کوتاه و آیندهٔ رویکرد اجرایی-حقوقی
پوشش این گفتوگو نشان میدهد که دو کشور بهصراحت بر وجود یک موضع واحد در برابر سیاستهای سلطهگرانهٔ آمریکا تأکید دارند و این همسویی میتواند به تقویت ابزارهای دیپلماسی و ایجاد کانالهای همکاری در بسترهای بینالمللی منجر شود. از منظر اجرایی، نکتهٔ کلیدی عملیاتی این است که گسترش دورههای آموزشی مشتر و افزایش تبادل استاد و دانشجو میتواند به تربیت نیروهای متخصص و دیپلماتهای آینده با درک عمیق از زیستمحیط سیاست بینالملل منجر شود. با این حال، دستیابی به این هدف نیازمند تسهیل روندیزه کردن و گشودن مسیرهای قانونی، برداشتن گامهای قابل اندازهگیری در زمینهٔ تأمین بودجه و زمانبندی دقیق پروژهها و اجرای قراردادهای همکاری است تا بتوان از عواقب بحرانهای اقتصادی یا تغییرات در سیاستهای بینالمللی جلوگیری کرد. همچنین نگرانیهای حقوقی-بینالمللی وجود دارد که نیازمند شفافیت بیشتر و حفظ چارچوبهای حقوقی در سطح بینالملل است تا از جانبهگرایی جلوگیری شود و به جای بیثباتی، ثبات و امنیت پایدار برای هر دو کشور و منطقه فراهم گردد.