گزارش تفصیلی از اظهارات عراقچی درباره مذاکرات ایران و آمریکا و نقش عمان
در گفتوگوی اخیر با رسانهای عمانی، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، سفر اخیرش به مسقط را از منظر دیپلماسی عمومی مهم توصیف کرد و توضیح داد که عمان تا کنون نقشی کلیدی به عنوان میانجی بین ایران و آمریکا بازی کرده است. او با اشاره به تجربههای پیشین میان ایران و واشنگتن در عمان در سالهای ۲۰۱۰ و نیز مذاکرات غیررسمی دوره ۲۰۲۴–۲۰۲۵، بیان کرد که در هر دو مقطع تلاشها برای دستیابی به توافق با موانعی جدی روبهرو بودهاند. عراقچی خاطرنشان ساخت که پس از پنج دور مذاکرات با حضور عمان، در آستانه دور ششم بودیم تا این که درгіліت، فشارها و زیادهخواهیهای واشنگتن منجر به قطع مسیر شد. به گزارش تیم آرشیو کامل، او تأکید کرد که در صورتی که ارادهای واقعی و حقوقی متقابل وجود داشته باشد، باب مذاکره همچنان باز است. اما واقعیت این است که مذاکرات به دلیل اصرار آمریکا بر شروط غیرمنصفانه به نتیجه نرسید.
عراقچی توضیح داد که کشورهای طرف negotiations پس از هر دور، بر سر راهحلهایی که میتوانست اختلافات را کاهش دهد، گفتگو کردهاند. با وجود دیدگاههایی که از برخی منابع حاضره در مذاکرات مطرح میشود، او تصریح کرد که پنج دور با عمان به توافقهای محتمل نزدیک شده بودیم و پاسخهای متفاوتی از آمریکا برای هر کدام از این مسیرها ارائه شد که نهایتاً منجر به ناپدید شدن فرصت توافق شد. به گفته او، نخستین مانع، شرایط و شروطی بود که واشنگتن آنها را به عنوان پیشفرضهای مطلق مطرح میکرد. در این چارچوب، مسأله «غنیسازی صفر» به عنوان یکی از شروط جدی مطرح شد؛ شرطی که از نظر ایران قابل پذیرش نبود و با چارچوب دیگری که منافع مشروع ایران را تضمین میکند، تفاوت داشت. این تحلیل از منظر دیپلماسی، نشان میدهد که سیاستهای آمریکا تا چه اندازه به سمت تحمیل خواستههای یکجانبه متمایل است. در این میان، آمریکا و رژیم صهیونیستی با توجه به برخی رویدادها و حملات انجامشده در سالهای اخیر، به نظر میرسد قصد دارند با ابزار فشار و تهدید، مذاکرات را به سمت نتیجهای که مطلوب آنها باشد سوق دهند. در چنین فضایی، فاصله بین دو طرف هنوز در بسیاری از نکات اساسی وجود دارد و تنها راه حل میتواند داشتن مذاکرهای متوازن و بر پایه منافع واقعی طرفین باشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، عراقچی اشاره کرد که باب مذاکره همیشه باز است و در صورتی که اراده واقعی و تعهد به اقتدار حقوقی وجود داشته باشد، گفتوگوها میتواند از سر گرفته شود. همچنین او تأکید کرد که مذاکرات اخیر، به دلیل علنی بودن آن و حضور گسترده رسانهای، نمیتواند تنها عامل ناکامی باشد و باید نگاه دقیقتری به سمت عوامل داخلی و ساختاری واشنگتن داشت. او اشاره کرد که در میانه این مذاکرات، طرف آمریکایی به دلیل فشارهای داخلی و گروهبندیهای داخلی که به دنبال جنگ هستند، مسیر دیپلماتیک را تغییر داده است. این رفتار، یک نقصان بزرگ برای دیپلماسی بینالملل است که با احترام به قوانین بینالملل و اصول منصفانه دوجانبه نمیتواند به نتیجه برسد.
زمینه و مسیرهای دیپلماسی عمانی
در طول سالهای اخیر، عمان به عنوان میانجی فعال در روابط ایران و آمریکا شناخته شده است. عراقچی با اشاره به مذاکرات پنهان سال 2010 در عمان که به آغاز مذاکرات برجام منتهی شد، توضیح داد که این مسیر همواره وجود داشته است و عمان با توجه به سابقه طولانی و اعتماد طرفها، میتواند به عنوان یک کانال غیررسمی برای برقراری تماسهای دیپلماتیک عمل کند. با این حال، او به صراحت گفت که نتیجه این بار، به دلیل عدم درک متقابل و تفاوت در رویکردها در واشنگتن، به نتیجه منتهی نشد. او گفت که عمان به عنوان میانجی، در هر دوره جدید از مذاکرات سعی کرده است که فضایی امن برای گفتگو فراهم آورد، اما عوامل داخلی آمریکا از جمله فشارهای سیاسی و لابیهای نظامی، به این فرصتها ضربه زده است. در این چارچوب، نشست اخیر در عمان، با حضور موسسات اروپایی و همکاری یک مؤسسه نروژی، به طور ویژه به موضوع میانجیگری اختصاص یافته بود تا تجربهها و روشهای جدید بررسی شود. عراقچی در تحلیل خود، بیان کرده است که حقوق بینالملل و ساختارهای بینالمللی در حال حاضر تحت فشار رفتارهای تقابلی قرار گرفتهاند و این روند باید با رویکردی مبتنی بر قانون و احترام به حاکمیت ملی دنبال شود. این نکته نشان میدهد که رویکردهای آینده باید با هدف بهبود گستردهتر روابط بینالملل و کاهش تنشها طراحی شود تا به امنیت منطقهای پایدار منتهی گردد.
دلایل اصلی ناکامی مذاکرات اخیر
مهمترین نکتهای که عراقچی بر آن تأکید کرده است، این است که گرایش آمریکا به تحمیل شروط و استفاده از ابزار فشار، مسیر مذاکرات را از مسیر متوازن و عادلانه منحرف کرده است. او بارها بر این نکته تأکید کرد که هیچ کشوری را نمیتوان از حقوق مشروعی که به موجب منشورها و معاهدات بینالمللی دارد، محروم کرد؛ اما باید به راهحلهای میانه و مبتنی بر منافع همه طرفها حرکت کرد. در این چارچوب، عنوان شد که اگر طرف آمریکایی آمادگی برای پذیرش توافقی عادلانه و متوازن که منافع آمریکا و ایران را به طور همزمان تضمین کند نشان دهد، جمهوری اسلامی ایران قطعاً آمادگی دارد که موضوع را دوباره مورد بررسی قرار دهد. با این وجود، عراقچی به وضوح گفت که مذاکرات در پنج دور قبلی با عمان به نتایجی نزدیک شده بود و میتوانست مسیر توافق را هموار سازد، اما نیروهای خواهان جنگ در واشنگتن تاثیرگذار بودند و این نوع فشارها، نتیجه را تحتالشعاع قرار داد. وی همچنین به تفاوتهای عمده بین مذاکرات سالهای 2010 و مذاکرات اخیر اشاره کرد و توضیح داد که در سالهای اخیر، برخلاف سالهای نخست، مذاکرات علنی شده و این امر میتواند دوگونه اثر داشته باشد: از یکسو شفافیت را افزایش میدهد و از سوی دیگر، فرصت اثرگذاری عوامل داخلی را تقویت میکند. به گفته او، اعلام عمومی در مورد متنها و شروط میتواند برخی از منابع را به سمت تبیین دقیقتر گامها هدایت کند، ولی در عین حال ممکن است فشاری را که از سوی طرف مقابل اعمال میشود، تشدید کند و به نتیجهگیری سریعتری منجر شود که در نهایت به ضعف در ساختار مذاکرات منجر میشود.
نقش عمان و میانجیگری چین و مؤسسات اروپایی
عراقچی یادآور شد که عمان به دلیل سابقه طولانی در میانجیگری، همواره میتواند نقشی سازنده ایفا کند. او با بیان اینکه عمان بارها این نقش را به طور موثر ایفا کرده است، گفت که اعتماد به حسن نیت و خرد سلطان مطلق، مبنای استفاده از این ظرفیت است. در این گفتوگو، عراقچی همچنین به همکاری اخیر با مؤسسات اروپایی اشاره کرد که با سازماندهی یک نشست در عمان، به بررسی رویکردهای جدید در زمینه میانجیگری پرداختند. به گفته او، هر چند این نشست نتیجهای مستقیم به سمت توافقی سریع ندارد، اما میتواند جمعبندیها و درسهایی را در اختیار طرفها قرار دهد تا در آینده بتوانند با آگاهی بیشتر و با نگاه دقیقتری به مطالبات و چارچوبهای حقوقی بنشینند. علاوه بر این، عراقچی از این نکته یاد کرد که رویکرد آمریکا در منطقه از منظر حقوق بینالملل، گاه به شکل تهدیدآمیزی تغییر میکند و این امر میتواند به تضعیف اعتماد متقابل بین بازیگران منطقهای و بینالمللی منجر شود. در نتیجه، تقویت گزینههای دیپلماتیک و حفظ کانالهای ارتباطی، به نظر او، کلید حفظ امنیت منطقه و جلوگیری از تشدید تنشها است. این نکات بر اهمیت کارکرد کانالهای میانجیگری و لزوم حفظ پایداری در مسیر گفتوگوها تأکید میکند.
سخن پایانی عراقچی و آینده مذاکرات
در پایان، عراقچی اظهار داشت که باب مذاکره همواره باز است و چنانچه طرف مقابل آگاهانه و با نیت واقعی برای یافتن راهی عادلانه و با در نظر گرفتن منافع متقابل وارد گفتوگو شود، ایران آماده است که مذاکرات را از سر بگیرد. وی یادآور شد که تحمیل یکجانبه هیچگاه مرکز یک توافق پایدار نیست و تنها راه رسیدن به نتیجهای که به نفع هر دو طرف باشد، گفتوگوی متوازن است. او با اشاره به تغییرات اخیر سیاستهای آمریکا، هشدار داد که در صورت تکرار چنین روندی، پیامدهای منطقهای و بینالمللی آن میتواند خطرناک باشد و به بی ثباتی منجر شود. عراقچی همچنین اشاره کرد که رویکردهای مثبتی نسبت به روابط با عربستان پس از میانجیگری چین در حال شکلگیری است و گفتوگوهای سهجانبه آینده به زودی برگزار خواهد شد. در رابطه با سوریه، وی تاکید کرد که ایران خواستار سوریهای متحد و پایدار است اما در حال حاضر با دولت جدید روابطی ندارد و منتظر اراده دمشق برای مسیر آینده است. همچنین او هشدار داد که رژیم صهیونیستی با حملههای اخیر، منطقه را در وضعیتی ناامنتر قرار داده و ادامه این روند میتواند به پیامدهای وخیمی برای امنیت منطقه منجر شود. در پایان، عراقچی گفت که تهدیدی که امنیت منطقه را تهدید میکند از سوی رژیم صهیونیستی نیست بلکه مسئله اصلی، رویکردهای برخاسته از اقدامات و سیاستهای آمریکا است. به گزارش تیم آرشیو کامل، عراقچی یادآور شد که با وجود تمام این چالشها، دیپلماسی و مذاکرات همچنان ابزارهای کلیدی برای تامین امنیت منطقه و حفظ منافع ملی کشور است و تداوم این مسیر نیازمند تعهد به منافع متقابل و احترام به چارچوبهای بینالمللی است.
تحلیل حقوقی-اجرایی
این تحلیل میگوید که رویکردها و تصمیمهای بیانشده در این گفتوگو باید با رعایت قوانین و اصول جمهوری اسلامی ایران و حفظ منافع ملی ایران تفسیر شود؛ بهویژه آنکه مذاکرات در چهارچوبی انجام میگیرد که حق ایران در برخورداری از حقوق هستهای صلحآمیز و حفظ امنیت ملی را به رسمیت میشناسد و هرگونه توافقی باید تأمینکننده منافع مشروع کشور شود. از منظر اجرایی، نکته کلیدی این است که گفتوگوهای دیپلماتیک باید با اصولی مانند عدم تعارض با امنیت داخلی، عدم افتادن در دام ماجراجوییهای منطقهای و حفظ احترام به استقلال و تمامیت ارضی کشور هدایت شوند. این تحلیل نشان میدهد که اجرای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران باید بر پایه ابزارهای دیپلمـاسی و تعامل با چارچوبهای قانونی بینالمللی باشد تا از سوءاستفادههای احتمالی در سطح منطقه جلوگیری شود. همچنین تداوم دیپلماسی، بهویژه با عمان و دیگر کانالهای میانجی، میتواند به ایجاد فضایی امنتر منجر شود که در آن توافقهای عادلانه و پایدار امکانپذیر باشد. در نهایت، توجه به رویکردهای اجرایی و حفظ انسجام داخلی در برابر فشارهای خارجی میتواند به شکلگیری توافقاتی کمک کند که منافع ملی را به طور متوازن پوشش دهد و امنیت و صلح در منطقه را تقویت نماید.
برای مطالعه دقیق متن گفتوگو و پیگیری تحلیلهای روزانه، با خبرآنلاین همراه باشید.