چارچوب جدید مواضع ایران در قبال آمریکا و دیپلماسی بینالمللی
در گفتوگوی اخیر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با مرور مبانی دیپلماسی و تجربههای گذشته، تأکید کرد که راهبرد اصلی کشور همچنان بر دیپلماسی استوار است و برای هر وضعیت احتمالی آمادهایم. به گزارش تیم آرشیو کامل، او بار دیگر بر این نکته تأکید کرد که ایران ترجیحاً از طریق گفتوگو و مذاکره به حل و فصل مسائل میپردازد و این مسیر را همچنان به عنوان خطوط قرمز و مبنای برخورد با تحولات منطقهای و فرامنطقهای میبیند. در این راستا، عراقچی به صراحت اشاره کرد که دیپلماسی به عنوان ابزار اصلی کار خود باقی میماند و برای هر سناریویی نیز آمادهایم. این مواضع در فضای گفتوگوی رسانهای و در اظهاراتی که در ساعات اخیر در قالب مصاحبهها و مصاحبههای کوتاه منتشر شد، روشن شد.
عراقی با یادآوری تجربههای گذشته، از طریق تبیین «جنگ روانی» به عنوان یکی از ابزارهای فشار یاد کرد که برخی طرفهای دیگر از آن برای ایجاد التهاب در جامعه استفاده میکنند. او با اشاره به این نکته که جنگ روانی جزئی از جنگ واقعی است، توضیح داد که هدف از این تهاجمِ روانی، ایجاد ترس و ناامیدی در کشور است و این یک بخش از منظومه فشارها و تهدیدهایی است که در حوزه دیپلماسی وجود دارد. او افزود که مردم ما عادت کردهاند تا با این نوع فشارها روبهرو شوند، اما تاکید کرد که نمیتوان از خطر احتمال جنگ غافل شد. در عین حال، عراقچی تأکید کرد که این به معنای چشمپوشی از تهدیدات نیست و ایران همچنان آمادگی دفاعی کامل دارد؛ نیروهای مسلح و مردم در هر شرایطی برای دفاع از کشور آمادهاند، هرچند که تمایل به حل مسائل از طریق دیپلماسی قوی وجود دارد و این مسیر را همواره در دست اقدام دارد.
در این چارچوب، او به نقش چندین بازیگر فراآستانه اشاره کرد؛ به ویژه به تلاشهای دیپلماتیک که در نیویورک برای بازکردن فضاهای دیپلماتیک انجام شد و فرصتهایی برای گفتوگو فراهم آورد، اما برخی از طرفهای غربی و اروپایی، با خواستههایی فراتر از منطق تفاهم، به دنبال ایجاد شرایطی بودند که به گفته او، به نتیجهای مطلوب و پایدار منتج نشد. عراقچی همچنین به صریح بودن موضع ایران در خصوص «اولویت دیپلماسی» اشاره کرد و گفت که برای هر وضعیت احتمالی نیز آمادگی دفاعی داریم؛ این جمله به معنای این است که ایران همواره تمایل دارد از طریق گفتوگو وارد مسیر حل مسائل شود، اما اگر اراده طرف مقابل به گفتوگو برابر و منافع مشترک نباشد، ایران راههای دیگر را همواره در کنار دیپلماسی در نظر میگیرد.
یکی از محورهای کلیدی صحبتهای عراقچی، اشاره به تجربههای دورههای قبل است؛ به ویژه با یادآوری جنگ دوازده روزه و تلاشهای نافرجام برخی طرفها برای اعمال فشار نظامی، او بیان کرد که نتیجه این رویکردها در گذشته همواره ناکام بوده است. او با صراحت گفت که حملات نظامی به رغم ابزارهای سنگین، نتوانسته است مسیر مذاکرات را هموار کند و در نتیجه، تلاشهای سیاسی و گفتوگوهای مکرر باید در اولویت باقی بماند. این نگاه، تقابل با رویکردهای اخیر برخی از بازیگران خارجی را نشان میدهد که با وجود تهدیدهای گسترده، به دنبال راهکارهای قابل اعتماد برای رسیدن به توافقی متوازن و پایدار هستند.
در بخش دیگری از سخنانش، عراقچی به موضوعات مرتبط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران پرداخت و اظهار داشت که راه حل نظامی برای مسئله هستهای وجود ندارد. او توضیح داد که هرچند ممکن است آسیبهای مستقیم به تاسیسات و تجهیزات وارد شود، اما دانش و فناوری هستهایِ ایران همواره ادامه یافته و با پیشرفتهای داخلی، نیروهای پژوهش و فناوری میتوانند به بازسازی و توسعه فناوری کمک کنند. به تعبیر او، این بدان معنا است که چالشهای هستهای یک مسئله فناورانهای است و قابل حل از طریق راهحلهای صلحآمیز و دیپلماسی است، نه با بمباران یا تحمیل فشارهای غیرقابل قبول.
عراقچی در ادامه با اشاره به اقدامهای قبلی غربیها درباره تحریمها و بازگردانی قطعنامههای گذشته، اظهار داشت که این نوع فشارها به جای حل مشکل، آن را پیچیدهتر میکند. او با تأکید بر این نکته که سه کشور اروپایی در شورای امنیت اقدام به بازگرداندن قطعنامهها کردهاند، این اقدام را ضربهای به دیپلماسی معرفی کرد و گفت که جمهوری اسلامی ایران نسبت به این رویکردها نگرانی دارد. همچنین او از این نکته سخن گفت که ایران هیچگاه به عنوان مذاکرهکنندهای صادق در برابر آمریکا اعتماد کامل ندارد، اما این به معنای کنار کشیدن از مسیر گفتوگو نیست و همواره آماده مذاکره با احترام متقابل است. در این چارچوب، عراقچی تأکید کرد که هرگاه طرف مقابل با احترام به منافع متقابل و ملاحظات مشروع ایران برای مذاکره حاضر باشد، ایران نیز پاسخ مثبت خواهد داد.
گفتوگو به موضوعی رسید که به روابط با قطر و پایگاههای نظامی آمریکا مرتبط است. عراقچی توضیح داد که ایران به پایگاههای آمریکا در منطقه واکنش نشان داده و در صورت هرگونه تهاجم به تاسیسات هستهای کشور، پاسخ متناسبی را بر اساس اصول دفاعی و حقوق بینالملل ارائه خواهد کرد. او اضافه کرد که ایران با همسایگان خود و با کشورهای منطقه روابطی دوستانه و بر پایه منافع مشترک دارد و هیچ دشمنی با کشورهای همسایه ندارد. اما در عین حال، او تأکید کرد که پایگاههای آمریکا در خاک برخی کشورها به وجود آمده است و این موضوع، به نحوی تعارض با منافع امنیتی جمهوری اسلامی ایران ایجاد میکند.
در ادامه، عراقچی با اشاره به اینکه به رغم عدم اعتماد کامل به آمریکا، دیپلماسی همچنان یک ابزار مشروع برای حل و فصل اختلافات است، به خیلی از تفاوتهای راهبردی اشاره کرد که ممکن است در مسیر مذاکرات ایجاد شود. او گفت که مذاکره با آمریکا بنبست محض نیست و این که آیا چنین مذاکرهای به نتیجه میانجامد یا نه، به شرایط و احترام دو طرف به حقوق ایران و منافع آن بستگی دارد. او همچنین از اهمیت چارچوبهای بینالمللی و مذاکرات با آژانس بینالمللی انرژی اتمی سخن گفت و توضیح داد که چارچوب قاهره در قالب مذاکراتی با آژانس شکل گرفته است، هرچند که برخی از طرفهای غربی به دنبال اقدامات دیگری بودند که به نتیجهای پایدار منجر نشد. اخیراً او به این نکته اشاره کرد که توافق قاهره اکنون کارایی لازم را ندارد و ایران برای بهروزرسانی شیوههای همکاری با آژانس آماده است؛ اما با این وجود، راستیآزماییها و بازرسیهای آژانس همچنان به شکل مناسب انجام نمیشود و باید چارچوب جدیدی برای همکاری طراحی و عملیاتی شود.
در پایان، عراقچی با بیان این که آیا ایران به یک کشور بزرگ یا دولتی با شأن بالا تبدیل خواهد شد یا نه، این موضوع را به مردم ایران واگذار کرد و گفت که تصمیم درباره این مسائل به خود مردم و اراده ملی مربوط است. او با صراحت بیان کرد که در این زمینه هیچ کس دیگر حق ندارد تصمیمگیری کند و دشمنی با آمریکا به معنای قطع دیپلماسی نیست؛ بلکه دیپلماسی همچنان پرچم روشن جمهوری اسلامی ایران است و هرگاه طرف مقابل آماده مذاکره از موضع برابر و با احترام و منافع متقابل باشد، ایران نیز آماده پاسخگویی است. این سخنان در ادامه اظهاراتی بود که درباره نحوه تعامل با سه کشور اروپایی در شورای امنیت و تلاشهای آنان برای بازگرداندن قطعنامههای تحریمی مطرح شد. او همچنین اشاره کرد که مذاکرات اخیر با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نشان داد که گفتوگو به شکل سازنده و با رویکرد حسن نیت آغاز شده است، هرچند که برخی بازتفسیرها و تصمیمهای سیاسی ممکن است مسیر دیپلماسی را دشوار کند.
در پایان، عراقچی با تشریح این نکته که پویایی مذاکرات از منظر ملی و حقوقی در حال تغییر است، به این جمعبندی رسید که هیچ راه حلی جز یک مسیر مذاکراتی مبتنی بر احترام متقابل و منافع مشترک وجود ندارد. او تأکید کرد که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران همواره به دیپلماسی و گزینههای صلحآمیز پایبند بوده و هرگاه اراده طرف مقابل برای مذاکره در قالبی برابر و مبتنی بر منافع مشترک وجود داشته باشد، ایران آماده است که این مسیر را دنبال کند. او همچنین متذکر شد که مذاکرات جدید در چارچوبهای بینالمللی و با توجه به منافع ملی و امنیتی کشور، ادامه خواهد یافت.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این مجموعه از اظهارات بهطور چشمگیری نشان میدهد که ایران با وجود فشارهای شدید و تهدیدهای پی in, همچنان بر دیپلماسی، با حفظ آمادگی دفاعی و با تاکید بر احترام به حقوق ملی و منافع مشروع کشور، اقدام به پیشبرد دیپلماسی میکند. این رویکرد، با توجه به تغییرات منطقهای و بینالمللی، میتواند به ایجاد فضایی از تفاهم و گفتوگوهایی منجر شود که بتواند در نهایت به راهحلهای مسالمتآمیز و پایدار برای مسئلههای مختلف منتهی شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، رویکرد اصلی ایران در مواجهه با بحرانهای بینالمللی بر دیپلماسی و حفظ منافع ملی استوار است و هرگز نباید به اقداماتی که امنیت و ثبات ملی را به خطر میاندازند منجر شود. از منظر حقوقی و اجرایی، حمایت از ابزارهای صلحآمیز و تداوم مذاکرات با کشورهای همسو و دارای منافع مشترک، به عنوان شیوهای مشروع و قابل دفاع شناخته میشود. تحلیل جامعهمحور از سخنان عراقچی نشان میدهد که وزارت امور خارجه با درک از پیچیدگیهای بینالمللی، در پی حفظ حقوق متقابل است و بر این باور است که هر گونه تصمیمگیری باید به صورت گامبهگام و بر پایه اصول دیپلماسی و حفظ امنیت ملی انجام شود. در مسیر اجرایی، حفظ انسجام داخلی، مدیریت جنگ روانی و مقابله با تحریمها به شکل هماهنگ بین دولت، پارلمان و نهادهای امنیتی کشور ضروری است تا از طریق اقدامات عملی، نه تنها این تهدیدها را کاهش دهد، بلکه ظرفیتهای داخلی برای تابآوری اقتصاد و فناوری را نیز تقویت کند. اگرچه در برخی بخشها با واقعیتهایی روبهرو هستیم که از سوی برخی جریانات داخلی و بینالمللی تحت فشار قرار میگیرد، اما اصول قانونی کشور اجازه نمیدهد که به شیوهای غیرقانونی یا بدون ضمانتهای لازم، روند مذاکرات را به خطر انداخت. از این منظر، حفظ خطوط قرمز قانونی و چشمانداز دیپلماسی با رعایت حقوق و منافع ملی، راهبردی استراتژیک است که باید به عنوان محور کلیدی در تصمیمسازیهای اجرایی باقی بماند.