کاهش چشمگیر پوشش برفی ایران به دنبال کاهش بارش و گرمای زودرس
در جدیدترین ارزیابیهای هواشناسی و مطالعات فضایی، سطح پوشش برفی ایران هماکنون به حدود ۵ درصد کاهش یافته است؛ مقداری که نسبت به مدت مشابه سال آبی گذشته، کاهش قابل توجهی به میزان حدود ۷۰ درصد را نشان میدهد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این وضعیت در روزهای اخیر با تغییرات قابل توجه در الگوهای بارش و دمای کشور همخوانی دارد و پیشبینی میشود با ادامه گرمایش غیرعادی و کاهش بارشها، پوشش برفی در برخی مناطق به سرعت کاهش یابد. این دادهها از ماهوارههای هواشناسی در تاریخ ۴ اسفند ۱۴۰۴ استخراج شده و نشان میدهد که ادامه روند ذوب برف و کاهش سطح پوشش، میتواند بر مخازن سدها و منابع آبی در آینده نزدیک اثرگذار باشد.
برابر با بررسیهای انجامشده، میزان پوشش برفی کشور در این روز حدود ۵ درصد از سطح کشور را دربر میگیرد. این رقم در مقایسه با سال آبی گذشته که ۱۵.۷ درصد بوده است، کاهش ۷۰ درصدی را نشان میدهد و در مقایسه با بلندمدت ۲۰ ساله، که در این روز حدود ۱۲.۵ درصد بوده است، کاهش ۶۱ درصدی را به ثبت میرساند. چنین تفاوتی نشاندهنده تغییرات مهم در الگوی بارش و گرمای روزافزون است که میتواند زمینهساز تغییرات قابل توجه در منابع آبی و کشاورزی باشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، یکی از عوامل اصلی این کاهش، افت بارشها در مسیرهای کلیدی آبی و همچنین ذوبشدن زودهنگام برفهای استانهای مختلف است که به طور مستقیم روی سطح ذخایر و آبدهی رودخانهها اثر میگذارد.
مناطقی که در حال حاضر دارای پوشش برفی هستند، عمدتاً در نوار غربی استانهای آذربایجان غربی و کردستان، ارتفاعات آذربایجان شرقی و اردبیل، ارتفاعات البرز مرکزی و تالش و همچنین ارتفاعات زاگرس مرکزی در استانهای لرستان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان و کهگیلویه و بویراحمد واقع شدهاند. با وجود این که این مناطق همچنان چشماندازی از برف را حفظ کردهاند، اما سطح پوشش در اکثر نقاط کشور بهشدت پایین است و با شدت ذوب برف در روزهای نزدیک به پایان سال و آغاز بهار مواجه خواهیم بود. این وضعیت میتواند به کاهش ناگهانی منابع آبی، کاهش نمودهای طبیعی مانند رودخانهها و کاهش یا تاخیر در پر شدن مخازن سدها منجر شود. دادههای اخیر نشان میدهد که شدت ذوب برف با افزایش نا متعارف دما در روزهای آغازین اسفندماه شدت یافته است و به احتمال زیاد در روزهای آینده نیز این روند تداوم خواهد داشت.
در گزارشهای منابع خبری و علمی آمده است که این روند نه تنها بر ذخایر آبی فصلی تاثیرگذار است بلکه میتواند پیامدهایی برای کشاورزی و بخشهای مرتبط با مدیریت منابع آب در مناطق مختلف کشور به همراه داشته باشد. با توجه به شرایط کنونی، نیاز به تقویت مدیریت منابع آبی، بهبود سیستمهای آبیاری و افزایش بهرهوری در استفاده از منابع موجود، بیش از پیش به چشم میخورد. همچنین انتظار میرود که برنامهریزیهای بلندمدت در حوزههای کشاورزی و حفاظت از منابع آبی با محوریت تغییرات اقلیم و الگوهای بارش، به اولویتهای اجرایی تبدیل شوند تا روند کاهش پوشش برفی و تامین نیازهای آب بخشهای مختلف اقتصاد کشور به حداقل آسیب برسد. در این میان، توجه به دادههای جمعآوریشده از ماهوارهها و صحت و دقت آنها برای تصمیمگیریهای مدیریتی از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مسیر، پژوهشگران و مأموران اجرایی با استفاده از فناوریهای نوین و هماهنگی با سازمانهای مربوطه میتوانند مسیرهایی برای کاهش اثرات منفی این پدیده بر منابع آب و اقتصاد ایجاد کنند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، با وجود تغییرات اخیر، برخی مناطق همچنان با پوشش برفی محدود روبهرو هستند؛ اما نمیتوان از احتمال کاهش بیشتر این پوشش در روزهای آتی و بهخصوص در روزهای پایان سال و آغاز بهار چشم پوشید. در کنار این موضوع، باید به نقش تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی در این تغییرات فصلی توجه کرد و سیاستگذاران و مدیران منابع آب باید با توجه به این واقعیتها، استراتژیهایی را برای اداره بهتر منابع آبی و کاهش اثرات منفی این روند به کار گیرند. در نهایت، با توجه به این دادهها و روندهای آینده، پیشبینی میشود که توسعه سیستمهای خروجی آب و مدیریت منابع آبی، به ویژه در مناطقی که با کاهش شدید پوشش برفی مواجه هستند، به اولویت کارهای اجرایی در سالهای آینده تبدیل شود تا بتوان از کمبود آب در فصول خشک جلوگیری کرد.
تحلیل اجرایی با مبانی قانونی جمهوری اسلامی ایران
در چارچوب اصول و چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی ایران، تحلیل حاضر تنها به جنبههای اجرایی-مدیریتی و علمی-آبی پدیده کاهش پوشش برفی میپردازد و از جایگاه نقد سازنده نسبت به بهبود کارآمدی مدیریت منابع آب بهره میبرد. بر اساس قوانین مربوط به مدیریت منابع آبی و سیاستهای توسعهای کشور، افزایش کارآیی در مصرف آب، ارتقای بهرهوری کشاورزی و استفاده از فناوریهای نوین برای پایش و بهبود آبدهی منابع آبی، از اولویتهای عملیاتی مسئولان است. هدف از این تحلیل، ارتقای شفافیت دادهها و بهبود تصمیمگیریهای همسو با برنامههای ملی آب است تا در مواجهه با کاهش پوشش برفی و تبعات آن، برنامههای آبی با کمترین ریسک اجرایی و بیشترین کارایی اجرا شوند. همچنین باید تأکید کرد که هرگونه اقدامات اجرایی باید با حفظ امنیت ملی، حقوق عمومی و قوانین جاری کشور همسو باشد و از هر گونه رویکرد سیاسی یا امنیتی غیرضروری پرهیز کند که ممکن است به نواقص اجرایی یا ایجاد تنشهای غیرضروری منجر شود. در نتیجه، توصیه میشود که نهادهای مسئول بهکارگیری دادههای ماهوارهای را افزایش دهند و با ایجاد هماهنگیهای بینبخشی، از طریق بهبود سامانههای هشدار سریع، مدیریت منابع آب در فصول خشک را تقویت کنند تا با کمترین تأثیر منفی مواجه شویم.