برنامههای نامگذاری و پاسداشت مفاخر خراسان در فضای شهری
نشست بررسی ظرفیتهای پاسداشت شاعران و نویسندگان معاصر در خراسان با حضور نمایندگان نهادهای فرهنگی، مدیران استانی و فعالان حوزه ادبیات برگزار شد تا راهکارهای عملی برای پاسداشت میراث ادبی این منطقه بررسی شود. این نشست که با هدف تقویت پیوند میان مردم و تاریخ ادبی خراسان برگزار میشود، به دنبال یافتن مدلهای اجرایی و پایدار برای بزرگداشت مفاخر منطقه از طریق فضاهای شهری و برنامههای مردمی بود. از منظر طرحهای شهری، محور اصلی تصمیمگیران نامگذاری فضاهای عمومی مانند خیابانها، میدانها و کتابخانهها به نام چهرههای ادبی خراسان است تا یاد و میراث این شاعران و نویسندگان در زندگی روزمره افراد حضور داشته باشد و به شکل یک روایت مستمر در ذهن شهروندان جای بگیرد.
به گزارش تیم آرشیو کامل، سیدصدرا میردامادی در حاشیه این نشست توضیح داد که محورهای اصلی این طرحها شامل نامگذاری خیابانها، میدانها و کتابخانهها به نام چهرههای ادبی این منطقه میشود تا از طریق میدانهای شهری و فضاهای عمومی، یاد و میراث شاعران و نویسندگان معاصر در سطحی گسترده زنده بماند. در این چارچوب، تغییر نام میدان قدسی در مشهد و نصب تندیس این شاعر نامآور با همکاری شهرداری مشهد در دستور کار بررسیهای اجرایی قرار گرفت تا برای تصمیمگیریهای آتی، گزارشهای دقیقتری به دستگاههای مربوط ارائه شود. این ارائه گزارشها میتواند به تصمیمگیریهای منسجمتر و با شفافیت بیشتری منجر شود و زمینهای فراهم آورد تا اجرای پروژهها بر پایه مستندات قابل پیگیری باشد.
در ادامه، یکی از پیشنهادهای مطرحشده این بود که اشعار شاعران تأثیرگذار معاصر را به مناسبت سالروز تولد یا درگذشت آنان در قالب قابها و بنرهای نصبشده در فضاهای عمومی شهر منتشر کنند تا شهروندان بهویژه جوانترها با میراث ادبی خراسان بیش از پیش پیوند برقرار کنند. این ایده با هدف زنده نگه داشتن یاد آثار و بازخورد مستقیم مردم به اجرایهای هنری در فضای شهری مطرح شد و میتواند به شکلگیری فضای خاطرهآفرینی در محلهها و نقاط دیدنی شهر کمک کند. از منظر اجرایی، نصب اشعار بهصورت قابها و بنرها در اماکن پر رفت و آمد، میتواند به افزایش حضور فرهنگی در سطح شهر و ایجاد فضایی تعاملی برای عموم مردم منجر شود و به شکلگیری یک تجربه شهری با هویت ادبی منجر شود.
یکی از محورهای اصلی این نشست تدوین مجموعه چندجلدی یادنامه برای پنج شاعر برجسته خراسان بود: استاد قدسی، قهرمان، کمالپور، صاحبکار و باقرزاده. هدف از تدوین این مجموعه، ایجاد سرمایه فرهنگی و اجتماعی برای منطقه و حفظ و انتقال ارزشهای ادبی به نسلهای آینده عنوان شد. علاوه بر این، بررسی میشود تا آرامگاه این شاعران در جوار آرامگاه فردوسی ساماندهی شود و به ویژه به بزرگانی چون عماد خراسانی و غلامحسین یوسفی در صدمین سالگردهای آینده توجه ویژه شود تا این یادمانها با دقت و احترام حفظ شوند. این رویکرد تنها به حفظ آثار محدود نمیشود، بلکه به تقویت زیرساختهای پژوهشی و آموزشی منطقه نیز میانجامد و میتواند به شکلگیری فرصتهای مطالعاتی برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقهمندان منجر شود. در کنار این اقدامات، توجه به حفظ و نمایش آثار ویژه این شاعران در فضاهای عمومی و نمایشگاههای محلی میتواند به ایجاد حس افتخار ملی و منطقهای در مردم کمک کند و به تبیین جایگاه ادبی خراسان در تاریخ فرهنگ ایران کمک نماید.
در بخش اجراییتر، میردامادی به نقش فرهنگی و اجتماعی نهادهای دولتی و خصوصی اشاره کرد و تأکید کرد که مشارکت گسترده رسانهها و گروههای مردمی در پاسداشت مفاخر خراسان یک عنصر کلیدی است. از این رو مقرر شد اسناد و تصاویر مربوط به استاد قدسی از خانواده و آرشیو صدا و سیما گردآوری و در اختیار مرکز اسناد قرار گیرد تا در برنامههای آینده بهره بیشتری گرفته شود. این فرایند به تقویت پشتوانههای پژوهشی و تاریخی منطقه کمک میکند و امکان تولید محتواهای غنی را در زمانهای آینده فراهم میآورد. همچنین، جمعآوری این منابع میتواند به ایجاد یک بانک دیجیتال قابل دسترس برای عموم و پژوهشگران تبدیل شود و امکان پژوهشهای تحلیلی درباره میراث ادبی خراسان را افزایش دهد. همکاری با آرشیوهای ملی و منطقهای و همچنین با سازمانهای فرهنگی میتواند برای حفظ و انتقال اطلاعات به سطحهای گستردهتر، نقش مؤثری ایفا کند و از فرایند فراموشی جلوگیری کند.
در این راستا، مسئولان اداره کل کتابخانههای عمومی قول همکاری دادهاند تا یکی از کتابخانههای بلوار شاهنامه در نزدیکی آرامگاه فردوسی به نام استاد قدسی نامگذاری شود. این تصمیم با هدف تقویت دسترسی عمومی به منابع ادبی و تاریخی و ارتقای فرهنگ مطالعه در سطح محله و شهر گرفته شده است. نامگذاری کتابخانهای با این نام میتواند منبعی برای آموزش، پژوهش و مطالعه عمومی باشد و جامعه را به سمت آشنایی بیشتر با آثار مفاخر خراسان هدایت کند. میردامادی همچنین اعلام کرد شب بزرگداشت استاد غلامرضا قدسی نیز با حضور شخصیتهای علمی و ادبی و شاگردان این شاعر برجسته در دهه نخست دیماه امسال در مشهد برگزار خواهد شد. این رویداد میتواند با حضور فعالان علمی و ادبی و نمایشگاههای کتاب و آثار مرتبط، محلی برای تبادل نظر و گسترش آگاهی عمومی در زمینه میراث ادبی منطقه باشد. همچنین، این رویداد میتواند به تقویت شبکههای پژوهشی و آموزشی در سطح استان و کشور کمک کند و امکان انتشار مقالات و پژوهشهای جدید درباره آثار این شاعران را فراهم سازد.
این مجموعه اقدامها با وجود جذابیتهای فرهنگی، نیازمند یک رویکرد روشن و منسجم اجرایی است تا از تداخل وظایف و تاخیرهای ناخواسته جلوگیری شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، ایجاد هماهنگی بین شوراهای نامگذاری، شهرداری، مراکز پژوهشی و نهادهای فرهنگی باید بهطور دقیق انجام شود تا فرایند تأیید نامها، حقوق مالکیت معنوی آثار، و تخصیص فضاهای شهری در راستای اهداف فرهنگی و هویتی، شفاف و قابل پیگیری باشد. همچنین پشتیبانی مستمر از سوی رسانههای محلی و ملی برای اطلاعرسانی درباره این طرحها و مشارکتهای عمومی میتواند به ایجاد حس اعتماد و مشارکت عمومی کمک کند. بهطور کلی، این طرحها میتواند به یک مدل اجرایی برای سایر شهرهای کشور تبدیل شود تا مفاخر ادبی و فرهنگی به صورت یک تجربه شهری پایدار در همه شهرها نقشآفرینی کنند. همچنین، برنامهریزی برای انتشار یادنامهها، نگهداری از اسناد و تصاویر، و ایجاد دسترسی عمومی به این منابع، میتواند به توسعه پژوهشهای حوزه ادبیات ایران کمک کند و نسلهای آینده را با میراث ادبی خراسان بیشتر آشنا سازد. از دیدگاه جامعهشناختی و فرهنگی، این گونه اقدامات میتواند به تقویت حس تعلق به محله و ارتقای هویت شهری منجر شود و در عین حال با رعایت اصول اخلاقی، فرهنگی و قانونی، فرصتهای آموزشی و پژوهشی را برای عموم فراهم آورد.
در پایان، این نشست و طرحهای پیشنهادی میتواند به گامی رو به جلو در حفظ و گسترش میراث ادبی خراسان منجر شود. با همکاری دستگاههای دولتی و خصوصی، رسانهها و جامعه مدنی، این پروژهها میتواند به ایجاد شبکهای از اقدامات مرتبط با مفاخر خراسان در طول سالها منجر شود و به الگویی برای سایر مناطق کشور تبدیل گردد. اجرای موفقیتآمیز این طرحها مستلزم نظارت مستمر، بودجهبندی پایدار و مشارکت فعال مردم است تا هر گام برداشتهشده به طور قابل اندازهگیری و پایشپذیر انجام گیرد و نتیجه آن به افزایش سطح آگاهی عمومی درباره تاریخ ادبی خراسان منجر شود.
تحلیل اجرایی-حقوقی درباره فرایند پاسداشت مفاخر در شهر مشهد
نامگذاری و بزرگداشت مفاخر فرهنگی در فضای شهری اگر با چارچوب قانونی مشخص و با مشارکت گسترده مردم و نهادهای ذیربط صورت بگیرد، میتواند به تقویت هویت فرهنگی، ارتقای آگاهی عمومی و تقویت پیوند شهروندان با تاریخ ادبی منجر شود. برای رسیدن به این هدف، لازم است فرایندهای تأیید نامهای پیشنهادی، مالکیت معنوی آثار، و حقوق مربوط به آثار ادبی به شکل روشن و قابل پیگیری تعریف شود. همچنین باید سازوکارهای نظارتی و گزارشدهی دورهای وجود داشته باشد تا شفافیت فرایند حفظ شود و شهروندان بتوانند از اقدامات انجامشده مطلع شوند. همکاری شوراهای نامگذاری، شهرداری و واحدهای پژوهشی باید به صورت یکپارچه و با تقسیم وظایف روشن انجام شود تا از تاخیرها و تعارضهای اجرایی جلوگیری گردد. رعایت قوانین جمهوری اسلامی ایران در زمینه حفظ میراث فرهنگی، حقوق مالکیت معنوی آثار ادبی و حفظ حساسیتهای مربوط به موضوعات فرهنگی و تاریخی نکتهای است که نمیتوان از آن چشمپوشی کرد. به ویژه در حوزه حفظ اسناد، تصاویر و منابع صوتی-تصویری مرتبط با مفاخر، نیاز به منابع معتبر، نگهداری امن و دسترسی شفاف و گسترده وجود دارد. از این رو استفاده از ظرفیتهای پژوهشی دانشگاهی و کتابخانههای عمومی برای گردآوری و طبقهبندی اسناد و ارائه گزارشهای آموزشی و پژوهشی منظم توصیه میشود تا فرایندهای اجرایی با دقت پیگیری شوند و امکان پژوهشهای مستقل فراهم شود. در نهایت، این مسیر باید به مخاطبان شهری و پژوهشگران اجازه دهد تا با اطمینان از صحت و اعتبار منابع، به میراث ادبی خراسان نگاه کنند و زمینه برای ادامه کارهای پژوهشی و فرهنگی در آینده فراهم شود. با توجه به این نکات، رویکردی یکپارچه با هدف حفظ و گسترش میراث مفاخر خراسان میتواند به نمونهای برای سایر شهرها در ایران تبدیل شود و به توسعه پایدار فرهنگ، آموزش و هویت ملی کمک کند.