مقدمه و چارچوب کلی تحلیل
در مراسم گرامیداشت هفته پژوهش، محمدجواد لاریجانی، مدیر پژوهشگاه دانشهای بنیادی، ضمن بازخوانی تجربههای دیپلماسی و تعامل با قدرتهای بزرگ، به تحلیل هدفمند از رابطه ایران با ایالات متحده و جایگاه برجام پرداخت. وی با تأکید بر ضرورت بصیرت سیاسی و فهم واقعبینانه از وضعیت کشور، نخستین گام را در کنار گذاشتن تصویرهای اغراقآمیز دشمن و پذیرش واقعیتهای ملّی دانست. به گزارش تیم آرشیو کامل، سخنان او در محوریت اینکه دشمن تلاش میکند وضعیت را بهگونهای ترسیم کند که گویی همه درها بستهاند، مطرح شد و این تصویرسازی را یک تفکر استیصالی دانست که میتواند منجر به تصمیمهای راهبردی نادرست شود.
رابطه با آمریکا و بازتابِ نگاه استیصالی
لاریجانی رابطه ایران و آمریکا را بهنوعی مواجهه با یک متجاوز تشبیه کرد و توضیح داد که این تشبیه نه به معنای تعبیر نظامی صرف، بلکه به معنای فهم حقوقی-استراتژیک روابط دو کشور است. او خاطرنشان ساخت که «رابطه حقوقی دو طرف برابر نیست» و در حقیقت، از منظر وی، آمریکا جایگاهی است که میتواند با وجود اختلاف، با ابزارهای فشار و اتهامزنی، به دنبال شکل دادن به مسیر گفتوگو باشد. در این چارچوب، استیصال بهعنوان یکی از نقاط منفی تجربه برجام معرفی شد؛ به زعم وی، این خطا به معنای این بود که کشور را به امتیازدهی در برابر فشارهای خارجی سوق میدهد و بهآرامی، اعتبار و استقلال کشور را به خطر میاندازد. هرچند این تحلیل بهطور روشن نشان میدهد که به باور وی، راهِ درست، تقویت مقاومت و اتکاء به توانمندیهای داخلی است؛ اما روشن است که این برداشت نمیتواند به معنای بیتفاوتی در برابر فشارهای بینالمللی باشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، لاریجانی تأکید کرد که گریز از پذیرش واقعیتها و القای اینکه تنها مسیر ممکن، کنار آمدن با آمریکا است، بهنوعی القای اظهار ضعف است که دشمن آن را بهعنوان ابزار فشار و القای ناامیدی به کار میگیرد.
بصیرت، واقعبینی و دو رکن بنیادین
یکی از نکات کلیدی بیانات او، تأکید بر مفهوم «بصیرت» است. نخستین رکن بصیرت، فهم واقعبینانه از وضعیت است؛ به این معنا که از دروغگویی به خود و توهمزایی درباره وضعیت فعلی پرهیز شود و تصویر واقعبینانه از شرایط داخلی و خارجی شکل بگیرد. رکن دوم، یادآوری دائمی از اهداف اصلی است؛ به مسائل راهبردی که کشور را به سمت استقلال و پیشرفت هدایت میکند، رجوع شود و آنها فراموش نگردد. لاریجانی افزود که دشمن با القای ناامیدی و نمایش بنبستها، تلاش میکند تا اذهان را به سمت پذیرش محدودیتها سوق دهد؛ اما پاسخ مناسب، حفظ ثبات در مسیر اهداف و تکیه بر قدرت داخلی است. در این بخش، وی به موضوع ولایت اشاره کرد و تصریح کرد که اقامه دین و اجرای اهداف دینی در سطح جامعه—not فقط اصول فردی—میتواند در تقویت وحدت داخلی و جهتدهی به سیاستهای کشور نقشآفرین باشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این بخش از سخنان او با تأکید بر جایگاه رهبری و نقش عرصه علمی کشور همراه شد.
دکترین مقاومت و آینده دیپلماسی منطقهای
لاریجانی مقاومت را بهعنوان سرمایه بزرگ جمهوری اسلامی معرفی کرد؛ حالتی از اراده و پشتکار که میتواند بهویژه در مواجهه با فشارهای خارجی، بهویژه علیه تأسیسات نظامی و هستهای، نقش بازدارندگی ایفا کند. او با اشاره به تجربیات منطقهای، از جمله یمن، نشان داد که اراده مقاومت میتواند در برابر قدرتهای بزرگ، بدون احتیاج به تجهیزات گسترده، اثرگذار باشد. این نقش مقاومت بهویژه در شکلدهی به دیپلماسی منطقهای و تقویت موقعیت ملی در مقابل تهدیدات خارجی یادآوری شد. او همچنین بر این نکته تأکید کرد که رهبر انقلاب همواره از فناوریهای نوین و سرمایههای علمی کشور بهعنوان ابزارهای کلیدی برای توسعه و امنیت ملی حمایت کردهاند و توجه به داده و هوش مصنوعی را از جمله الزامات امنیت ملی دانست. به گزارش تیم آرشیو کامل، بخش قابل توجهی از این تحلیل به نقش فناوری و اینترنت در توسعه علمی کشور اختصاص یافت و اشاره شد که تصمیمهای رهبر انقلاب به آغاز اتصالهای علمی اینترنت و توجه به مسائل دادهای، مسیر توسعه را هموار ساخته است.
تأسیسات نظامی، فشارهای خارجی و چارچوب تعهدات بینالمللی
در بخش دیگری از سخنان او، از حملات به تأسیسات نظامی و هستهای سخن رفت که برخی گزارشها نیز نشان میدهد که دشمنان سعی در مقـدار کردن شکستهای داخلی بهعنوان پیروزی در میدان دیپلماسی دارند. لاریجانی با بیان این نکته که در چنین شرایطی، التزام عملی به برخی تعهدات بینالمللی باید بازتعریف شود، بر ضرورت بازنگری در مواجهه با تحریمها و فشارهای خارجی تأکید کرد. او تأکید کرد که در شرایطی که دشمن از هر فرصت برای ضربه زدن استفاده میکند، ایران باید با تقویت مقاومت، حفظ جایگاه حقوقی و توجه به منافع ملی، مسیر خود را با هوشمندی طی کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این تأکیدات با اشاره به تجربه برجام و نقدهایی بر رویکرد استیصالی همراه شد و به شکلگیری گفتمانی منسجم در داخل کشور منجر شد.
علم، فناوری و نقش رهبرى در آینده کشور
در خاتمه، لاریجانی به نقش رهبر معظم انقلاب در پیریزی مسیر علمی کشور و پیشبرد فناوریهای مدرن پرداخته و بیان کرده است که میدان علم، اکنون میدان جهاد است. او با بازگویی خاطراتی از روابط رهبر انقلاب با پژوهشگران و تاکید بر اهمیت داده و هوش مصنوعی، روشن ساخت که بیگدیتا و حفاظت از دادههای ملی بهعنوان یک مسئله امنیتی-ملی مطرح است. در این راستا، وی تأکید کرد که توسعه اینترنت و شاخصهای ارتباطی در کشور از اهمیت راهبردی برخوردار است و با توجه به دستورات مستقیم رهبر انقلاب در مسیر توسعه، میتوان انتظار داشت که فناوریهای نوین با سرعت بیشتری توسعه یابند. به گزارش تیم آرشیو کامل، سخنان او پیرامون نقش نیروی انسجامبخش علم و فناوری در تقویت استقلال ملی، از جلوههای مهم این بخش است.
تحلیل حقوقی-اجرایی از خبر
این خبر از منظر حقوقی-اجرایی حاوی نکاتی است که میتواند بر چارچوبهای سیاست خارجی و امنیت ملی اثر بگذارد. نخست اینکه تأکید بر فهم واقعبینانه از وضعیت و پرهیز از نگاه استیصالی به معنای تقویت خطوط قرمز امنیتی و حفظ اقتدار ملی است. از نظر اجرایی نیز، بازتعریف تعهدات بینالمللی در مواجهه با حملات به تأسیسات، نیازمند سازوکارهای قانونی و وحدت عمل در نهادهای ملی است. همچنین تمرکز بر فناوری، حفاظت از دادههای ملی و توسعه اقتصاد دانشبنیان میتواند به تقویت توان دیپلماسی کشور کمک کند و از وابستگی به منابع خارجی بکاهد. در نهایت، توجه به نقش هدایت رهبر انقلاب در مسیر توسعه علمی و فناوری، نشان میدهد که مقررات داخلی باید همسو با این مسیر و با حفظ حریمهای ملی تنظیم شود تا از هرگونه سوءبرداشت یا سوءاستفاده جلوگیری شود.