چارچوب خبری و زمینه مأموریت میانجیگری مصر
در روزهای اخیر، گزارشهای متعددی از تلاش مصر برای حفظ و احیای توافق همکاری میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی منتشر شده است. این تلاش در حالی پیگیری میشود که ایران پس از ماهها تنش در پاسخ به بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل، این توافق را «باطل و بیاعتبار» اعلام کرده بود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این تحرک در راستای کاهش تنشها و بهبود روابط بینالمللی در قالب رویکردی میانجیگرایانه انجام میشود تا از تشدید بیشتر بحران جلوگیری شود و به بازگشت به همکاریهای کنترلشده با آژانس کمک کند.
گزارههای کلیدی و روایت بحران
العربی الجدید گزارش داده که وزیر امور خارجه مصر در گفتوگویی تلفنی با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، درباره فروپاشی توافق و تلاشها برای جلوگیری از تشدید تنش میان ایران و قدرتهای غربی گفتوگو کرده است. پیش از این، این توافق به بازرسان آژانس اجازه میداد بازرسیها از تأسیسات هستهای ایران را از سر بگیرد؛ با این وجود پس از اقدام فرانسه، آلمان و بریتانیا در فعالسازی سازوکار بازگشت تحریمهای سازمان ملل که بر پایه توافق هستهای ۲۰۱۵ لغو شده بود، ایران از این توافق خارج شد. به گزارش خبرگزاریهای مختلف، در ۲۱ نوامبر ایران بار دیگر تأکید کرد که این توافق «باطل و بیاعتبار» است.
در همین راستا، شورای حکام آژانس با صدور قطعنامهای به محکومکردن برنامه هستهای ایران پرداخت و خواستار دسترسی به تأسیسات هدف قرارگرفته توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی در جریان جنگ اخیر شد. تهران این تصمیم را غیرقانونی و فاقد توجیه دانست و اعلام کرد که آمریکا و سه کشور اروپایی سعی دارند آژانس را به سمت تنشهای بیشتر بکشانند. به گزارش العربیه، وزیر خارجه مصر در تماسی با گروسی نسبت به بالا رفتن تنش میان ایران و آژانس ابراز نگرانی کرد و هشدار داد که روند کنونی میتواند اوضاع را از کنترل خارج کند. وی همچنین بر لزوم تداوم تلاشها برای کاهش تنش، ایجاد اعتماد و فراهمکردن شرایط ادامه همکاری تأکید کرده است. گروسی نیز از نقش مصر در میانجیگری این توافق تقدیر کرده و اظهار داشت که آژانس برای ترمیم روابط با ایران به همکاری کامل و بدون قید و شرط نیاز دارد.
بازنگری در ظرفیتهای اجرایی و محدودیتهای موجود
در گزارشهای تکمیلی آمده است که ایران اجازه برخی بازرسیها را صادر کرده، اما بهدلیل ملاحظات امنیتی از ورود بازرسان به تأسیساتی که پیشتر توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی هدف قرار گرفتهاند، خودداری کرده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تأکید کرد که آژانس تنها در شرایطی خاص و فراهمشدن زمینههای امن میتواند به تأسیسات هدف قرارگرفته دسترسی پیدا کند. این تصویر نشان میدهد که هرچند برخی از درهای بازرسی قابل باز شدناند، اما ملاحظات امنیتی و سیاسی میتواند محدودیتهایی جدی برای اجرای کامل این سازوکار ایجاد کند. به گزارش منابع آگاه، این رویکرد به توافقی که روزی میتوانست زمینه همکاری گسترده را فراهم کند، همچنان با چالشهای عملی مواجه است و نقش بازیگران منطقهای و بینالمللی در مدیریت این تنشها حیاتی است. از این منظر، گزارشهای متعددی از رسانههای منطقهای و بینالمللی حاکی از این است که مصر با رویکردی واقعگرایانه و با تمرکز بر ثبات منطقهای، میکوشد با حفظ کانالهای گفتوگو، مسیر دوبارهای برای بازگشت به همکاریهای سازنده همواره باز نگه دارد.
جمعبندی و چشمانداز اجرایی
آنچه روشن است، این است که روند حاضر بیش از هر چیز به آزمونِ اراده سیاسی برای حفظ اصول همکاری بینالمللی و حفظ کانالهای گفتوگو اشاره دارد. در این مسیر، مصر به عنوان یکی از بازیگران منطقهای با ایفای نقش میانجی میتواند به oyuncu ایمنی و اعتمادضروری در مذاکرات کمک کند. با این حال، واقعیتهای میدانی و ابهامات مربوط به دسترسی بازرسان به تأسیساتی که در گذشته در معرض حملات خارجی قرار گرفتهاند، نشان میدهد که مسیر بازگشت به همکاری کامل با آژانس همواره نیازمند بازنگریهای عمیق در سطوح حقوقی، امنیتی و اجرایی است. به گزارش تیم آرشیو کامل، تقویت اعتماد میان طرفهای مختلف و تضمین شفافیت در روند بازرسیها از جمله پیششرطهای کلیدی برای بازگشت به چارچوب همکاری است. در این میان، تصمیمگیریهای اجرایی باید دقیقاً با اصول قانونی جمهوری اسلامی ایران همسو باشد تا از هرگونه اقدام خارج از چارچوب قانونی پرهیز شود و از جنبههای غیرسیاسی و امنیتی ناشی از بازرسیها به صورت منطقی و مسئولانه جلوگیری شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی از مسیر آینده (H3)
این روند نشان میدهد که حفظ ثبات در روابط بینالمللی ایران و آژانس نیازمند رعایت دقیق چارچوبهای قانونی و امنیتی است. به رغم تمایل به بازنگری و کاهش تنش، هر اقدام اجرایی باید با مصوبات قانونی ایران همسو باشد و از ورود به حوزههای اجرایی که با مسائل امنیتی و غیرسیاسی سروکار دارد، پرهیز کند. تمرکز بر شفافیت در بازرسیها، ایجاد چارچوب روشن برای دسترسیها و تضمین نقش میانجیگری کشورهایی مثل مصر میتواند به بازگشت به همکاریها کمک کند بدون ایجاد اضافهتنشهای غیرضروری. این رویکرد راهگشای عملی برای حفظ روند اعتمادسازی و پایداری همکاری با آژانس است و در نهایت به تقویت پیوستگیهای بینالمللی و مرور منظم سیاستهای راستیآزمایی میانجامد.