بیانیه مشترک در برابر به رسمیتشناسی سومالیلند از سوی رژیم اسرائیل
در تازهترین اقدام دیپلماتیک منطقهای، گروهی از کشورهای عربی و اسلامی بیانیهای مشترک صادر کردند که به طور روشن مخالفت خود را با هر گونه اقدام برای به رسمیت شناختن استقلال یا وضعیت نیمهخودمختار و جداشده از کشور سومالی از سوی رژیم اسرائیل اعلام میکند. این بیانیه که با حضور نمایندگان کشورهای عضو منتشر شده است، بر حفظ تمامیت ارضی سومالی و حاکمیت یکپارچه این کشور تأکید دارد و از کارزارهای سطح بالای بینالمللی برای نقض این اصل پرهیز میکند. به گزارش تیم آرشیو کامل، مضمون اصلی بیانیه بر مخالفت قاطع با هر اقدام که به نقض حاکمیت و مرزهای ملی سومالی منجر میشود، استوار است و در عین حال بر نقش سازندهی سازمانهای بینالمللی در حفظ صلح و امنیت بینالمللی تأکید میکند.
در متن بیانیه، وزرای خارجه کشورهای عربی و اسلامی با اشاره به سابقه و اهمیت منشور سازمان ملل و اصول حقوق بینالملل، اعلام کردهاند که به رسمیت شناختن هر بخش از اراضی یک کشور توسط دولتهای خارجی، تهدیدی برای نظام حقوقی بینالملل است و میتواند زمینهساز تنظیم معادلات تازهای در سطح جهان شود. این بیانیه با یادآوری نقش پوششی شورای امنیت و جایگاه سازمان همکاری اسلامی (OIC) در تقویت همبستگی اعضا، خواستار حمایت قاطع از تمامیت ارضی سومالی میشود و از هرگونه اقدامی که به پذیرش مجدد تقسیمبندیهای ملی منجر شود، پرهیز میکند.
بر پایه متن منتشر شده، کشورهای عربی و اسلامی با ابراز مخالفت با به رسمیت شناختن استقلال بخشی از خاک سومالی توسط طرف یا طرفهای ثالث، تأکید میکنند که چنین اقداماتی نه تنها نقض آشکار قوانین بینالمللی بلکه ناقض منشور ملل متحد و اصول حاکم بر روابط بینالملل است. این مواضع همسو با باور عمیق این کشورها است که امنیت منطقه و ثبات جهانی را نمیتوان با پذیرش یک گسست ژئوپلیتیک ناگهانی تقویت کرد. در بیانیه همچنین از زبانهایی برای تقویت گفتوگوی سازنده با طرفهای ذینفع سخن گفته شده است تا از طریق مسیرهای دیپلماتیک، راهحلهایی پایدار و مبتنی بر احترام به حاکمیت ملی اتخاذ شود.
در ادامه متن، به نقش دائمی و پایدار کشورهای عربی و اسلامی در حمایت از بازگشت به گفتوگوی جامع بینالمللی برای حل و فصل مسائل منطبق بر اصول قانونی اشاره شده است. همچنین تأکید شده است که هر گونه اقدام ادعایی درباره بخشهایی از اراضی کشورهای عضو باید از طریق فرایندهای قانونی و مجامع بینالمللی پیگیری شود و از هرگونه مداخله غیرمسئولانه در امور داخلی کشورهای همسایه پرهیز گردد. این بیانیه با اشاره به بیطرفی و احترام به تمامیت ارضی کشورهای منطقه، سعی دارد تا از طریق گفتوگو و همکاری منطقهای به کاهش تنشهای موجود کمک کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این پیام دیپلماتیک بر خلاف برخی گمانهزنیهای رسانهای، نتیجهای از یک تبانی بلندمدت نیست، بلکه تبلوری از وحدت منطقهای در برابر رویکردهای ناگهانی و غیرقانونی محسوب میشود که پایداری و امنیت منطقه را به خطر میاندازد.
وزرای خارجه کشورهای عربی و اسلامی با تأکید بر تعهد به حاکمیت ملی سومالی و میل به حفظ امنیت همسایگان، اعلام کردند که هیچ حمایتی از طرحی که به تقسیم یا به رسمیت شناختهشدن بخشی از خاک کشورهای دیگر منجر شود وجود ندارد. همچنین با اشاره به تعهدات بینالمللی، آنها اعلام کردند که هرگونه حرکت به سمت ایجاد تغییرات ژئوپلیتیک باید از طریق مکانیسمهای معتبر بینالمللی پیگیری شود تا از هرگونه تبعیض یا فشار غیرقانونی به دور باشد. این بیانیه به طور ویژه بر لزوم پرهیز از نسبتدهی مسائل انسانی، از جمله موضوعات مرتبط با مهاجرت و جابهجایی جمعیت، به عنوان ابزار سیاسی تاکید کرده است تا از پیچیده شدن اوضاع جلوگیری شود.
در بخش پایانی بیانیه، از جملههای صریحی درباره لزوم حفظ هوشیاری در برابر طرحهای جدیدی که ممکن است به ثبات منطقه آسیب بزند و همچنین حفظ سطح تماسهای دیپلماتیک با سایر اعضای جامعه بینالملل استفاده شده است. در پایان، به گزارش ایسنا، این گروه از کشورهای عربی و اسلامی با گشودن باب دیپلماتیک همسویی با دوستان و شریکان بینالمللی، برای حفظ صلح و امنیت در منطقه و حمایت از حقوق ملتهای منطقه، به گفتوگویی سازنده و پایدار دعوت میکند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این بیانیه نه تنها بازتابی از نگرش عمومی کشورهای منطقه نسبت به مسائل مربوط به سومالی است بلکه نشان میدهد که اصلاحات دیپلماتیک در سطح ملی و بینالمللی چگونه میتواند به حفظ ثبات و جلوگیری از تشدید بحرانهای منطقهای منجر شود. متن بیانیه با توجه به سوابق همکاریهای دوجانبه و چندجانبه بین کشورهای عربی و اسلامی، انتظار دارد تا مسیرهای دیپلماتیک از طریق مجامع بینالمللی و با رعایت اصول قانونی و اخلاقی دنبال شود تا به نتیجهای مطلوب برای صلح و امنیت منطقهای دست یافت.
تحلیل حقوقی-اجرایی
این بیانیه به طور آشکار بر تعهد اتحادیه کشورهای عربی و اسلامی برای حفظ تمامیت ارضی سومالی تأکید دارد و در عین حال از نظر حقوقی به وضوح به نقش منشور سازمان ملل و قوانین بینالملل استناد میکند. با وجود اینکه برخی از بازیگران بینالملل ممکن است بر اساس منافع استراتژیک خود اقدام به به رسمیت شناختن بخشهایی از سرزمینها نمایند، مواضع این گروه نشان میدهد که اصول پایهای حقوق بینالملل و حاکمیت ملی همچنان ستون فقرات دیپلماسی منطقهای محسوب میشود. این رویکرد میتواند از یک سو به تقویت همکاریهای چندجانبه و از سوی دیگر به حفظ ثبات در آفریقای شمالی و خاورمیانه کمک کند. با این حال، به رسمیت شناختن یا نپذیرفتن هر گونه وضعیت تازه باید از طریق کانالهای قانونی، با رعایت اصول مشروعیت و شفافیت انجام گیرد تا از ایجاد زمینههای نااطمینانی و تنشهای غیرضروری جلوگیری شود. در این چارچوب، موضع متحد کشورهای عربی و اسلامی میتواند به روند دیپلماتیک چندجانبه برای حلوفصل مسائل منطقهای با تکیه بر اصول حقوق بینالملل و توافقهای چندجانبه کمک کند و از تبدیل این موضوع به بحران بزرگتر جلوگیری کند. سرعتبخشی به مذاکرات، حفظ چارچوبهای قانونی و پایبندی به انصاف و عدالت در فرایندهای بینالمللی، سه رکن اصلی در تفسیر این بیانیه از منظر حقوقی است.