مختصات بسیج در جنگ ۱۲ روزه: روایت فرمانده سپاه از تفاوت آن با ارتشهای دنیا
در آستانه هفته بسیج، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیامی را منتشر کرد که به بازنگری نقش و کارکرد بسیج مستضعفین در رویدادهای امنیتی و راهبردی کشور میپیوندد. این گزارش با رویکرد خبری-تحلیلی بازنویسی میشود تا جنبههای کلیدی این پیام روشن و قابل دسترس برای مخاطبان باشد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.
پیام محوری و زمینه تاریخی بسیج
سرلشکر محمد پاکپور با یادآوری تاریخ تشکیل بسیج در پنجم آذر ۱۳۵۸، آن را میراثی جاودان دانسته و آن را مجموعهای میداند که برای پاسداری از انقلاب اسلامی و ایران در برابر تهدیدات طراحی شده است. بسیج به باور وی، مجموعهای پویا، زنده و پاسخگو به نیازهای متغیر مردم و انقلاب است و تحت رهنمودهای رهبری از جمله فرماندهی کل قوا، به طور مستمر به عنوان نیرویی آماده برای مواجهه با تهدیدها عمل میکند.
مختصات کلیدی بسیج از دیدگاه فرمانده سپاه
بر اساس بیانات منتشرشده، بسیج به عنوان یک پدیده استثنایی در جهان معرفی میشود که دارای ویژگیهای مشخصی است. جوهر گفتمان بسیج را ایمان، تعهد، اخلاص و اعتماد به نفس تشکیل میدهد و این ساختار را به بدنه فعال جامعه تبدیل میکند. از منظر فرمانده کل سپاه، بسیج نه صرفاً یک نیروی نظامی اضافی است، بلکه یک الگو برای ایجاد هویت دینی، ملی و انقلابی در سطح جامعه است و قدرتی برای گشودن مسیرهای جدید در مواجهه با چالشها ارائه میدهد. همچنین ظرفیت بسیج از نظر دامنه جغرافیایی و پایبندی به مرزهای قراردادی بیمرز است و پایانناپذیر بودن آن از منظر ظرفیت انسانی و فکری قابل درک است.
درباره نقش گفتمان بسیج در تنظیم محاسبات دشمن نیز تأکید شده است. بسیج را میتوان به عنوان «تغییر دهنده دستگاه محاسباتی دشمن» دانست؛ با این تعبیر، این نهاد به جای تحمیل محدودیتهای صرف، با ابتکار عمل و مجاهدت، مسیرهای دفاعی-امنیتی را بازآفرینی میکند. این رویکرد به ویژه در شرایط جنگ شناختی و ترکیبی مدرن اهمیت دارد، جایی که جنگ صرفاً با سلاح مطرح نیست و ابزارهای فکری، فرهنگی و اطلاعاتی نیز کارنامهای تعیینکنندهدارند.
تفاوتهای بنیادی با ارتشهای دنیا
یکی از نکات کلیدی که در پیام مطرح میشود، تفاوتهای بنیادین میان بسیج و ارتشهای دنیا است. به بیان فرمانده سپاه، بسیج یک پدیده «بدنهای مردمساخته» است که با حضور در همه اقشار جامعه، از کارگر و کشاورز تا دانشجو و استاد، هنرمند و ورزشکار، در قالبی بدون مرز و محدودیتهای جغرافیایی عمل میکند. این ویژگی، بسیج را از نظر کارکردی به سازمانی با پتانسیل بیپایان تبدیل میکند که نمیتوان آن را با ساختارهای مرسوم ارتشها مقایسه کرد. از منظر راهبردی، بسیج توانایی پاسخ به تهدیدات نامتقارن را دارد و میتواند ابزارهای پشتیبانی از انسجام ملی و تقویت انسجام اجتماعی را در قالب پروژههای بزرگ سازندگی و امنیت ارائه کند.
این دیدگاه به شدت به تاریخچه دفاع مقدس ایران و تجربههای دوران اخیر مرتبط است. در بیان فرمانده سپاه، تجربه دفاع مقدس که با مقاومت در برابر فشارهای خارجی همراه بوده، نشان میدهد که نسلهای مختلف کشور با تداوم ایمان و اعتماد به نفس ملی، میتوانند در عرصههای نوین جنگهای شناختی و ترکیبی گام بردارند. بر این اساس، بسیج به عنوان یک پدیده استثنایی در جهان، به همگرایی بین قدرتهای فردی و ساختارهای جمعی منجر میشود و نقشی را ایفا میکند که فراتر از ماموریتهای صرف دفاعی است.
کارکردهای اجتماعی-امنیتی در مسیر توسعه و ثبات
فقرزدایی از طریق سازندگی، گرهگشایی از مشکلات جامعه و پشتیبانی از پروژههای زیربنایی از جمله نقشهای کلیدی بسیج است. در پیام آمده است که بسیج در کنار نیروهای مسلح و نهادهای اطلاعاتی-امنیتی، در زمینههای علمی، فرهنگی و اقتصادی کشور نقشآفرینی میکند و در بزنگاههای بحرانی، از جمله جنگها و بلایای طبیعی، به عنوان عامل انسجام و ثبات عمل میکند. این نقش نه تنها به امنیت داخلی، بلکه به توسعه اجتماعی و پیشرفت کشور مربوط میشود و در قالب کارهای عمرانی و پروژههای سازندگی به منصهٔ اجرا میرسد. بیانیهها بر این نکته تأکید میکنند که بسیجیان در سطح مسجدها، محلهها و بین اقشار جامعه حضور فعال دارند و این حضور، به تعبیر فرمانده، به معنای پیوستگی بین مردم و نظام است.
بازتعریف از امنیت و پدافند در عصر نوین
با توجه به فضای امنیتی جهانی و ظهور تهدیدهای غیرمتعارف، بسیج به مثابه عنصری کلیدی در ایجاد پایداری داخلی مطرح میشود. از منظر راهبردی، بسیج میتواند به صورت یک نیروی پشتیبانی برای ایجاد ظرفیتهای دفاعی-امنیتی در سطح ملی عمل کند. این نکته به ویژه در وضعیتی که جنگ شناختی و ترکیبی به شکل گستردهای در جوامع امروز مطرح است، آشکار میشود. بسیج با استفاده از ظرفیتهای مردمی و ظرفیتهای موجود در محلات، میتواند در راستای ارتقای سطح آگاهی عمومی، تقویت اعتماد به نفس ملی و توسعه فرهنگی-اجتماعی گام بردارد و در نتیجه، به ثبات و امنیت پایدار کمک کند.
نظاممند بودن درک امنیت ملی از منظر بسیج
در این چارچوب، بسیج به عنوان یک مدل غیرمتمرکز و همسطح با سایر نهادها مطرح میشود که امکان همافزایی با نیروهای مسلح و نهادهای مدنی را فراهم مینماید. این همافزایی به «سنجش و مدیریت بحران» در سطح محلات و شهرها کمک میکند و میتواند در برابر تهدیدهای غیرمتعارف، از جمله رفتارهای خرابکارانه، پاسخهای سریع و کارآمد ارائه دهد. همچنین، تجربههای عملی نشان دادهاند که حضور فعال بسیج در مساجد و محلات، به تقویت انسجام اجتماعی و افزایش سطح اعتماد عمومی منجر میشود و این امر به ثبات بلندمدت کشور کمک میکند.
رویکرد آموزشی و تربیتی بسیج
یکی از محورهای ویژه در گفتمان امروز بسیج، ابعاد آموزشی و تربیتی است. بسیج در قالب آموزشهای هدایتشده به نسل جوان، سطوح مختلف مهارتی و کاربردی را تقویت میکند تا ارزشهای اخلاقی-دینی در کنار مهارتهای فنی و علمی به وجود آید. این رویکرد، با تاکید بر «اخلاق مجاهدت»، «خودباوری» و «اعتماد بنفش ملی» به پرورش رهبران آینده کمک میکند و میتواند به بهبود چارچوبهای اخلاقی و رفتاری در سطح جامعه منجر شود. در عین حال، این آموزشها به تقویت حس مسئولیتپذیری مدنی و انقلابی در میان دانشآموزان، دانشجویان و جوانان کمک میکند تا بتوانند با حضور فعال در پروژههای توسعه کشور سهیم باشند.
ارتباط با محلهها و مسجدها
نقش محوری بسیج در سطح محلات و مساجد به عنوان کانونهای نخستین ارتباط با مردم، شناخته میشود. حضور پیوسته بسیجیان در این فضاها به توضیح و تبیین مسایل روزمره و همچنین فراهم کردن فرصتهای خدمترسانی میانجامد. فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در این سطح، به تقویت حس همبستگی ملی و اعتماد به نظام منجر میکند و به عنوان بستری برای مشارکت گسترده مردم در تصمیمگیریهای مرتبط با توسعه محلی عمل میکند. این رویکرد، با توجه به تجربههای decades اخیر، میتواند به افزایش تابآوری جامعه در برابر بحرانها منجر شود.
شفافیت و پاسخگویی در سطح ملی
یکی از اصول بنیادین در گفتار امروز، تاکید بر شفافیت و پاسخگویی به مردم است. بسیج به عنوان نیرویی با کارکردهای گسترده، باید در چارچوب قانون و با سازوکارهای مراقبتی و گزارشدهی منظم به مردم پاسخگو باشد تا اعتماد عمومی تقویت شود. این موضوع به ویژه در فضای رسانهای امروز اهمیت دارد و میتواند به بهبود رابطه میان مردم و نهادهای امنیتی-نظامی کمک کند. در این راستا، ارزیابیهای دورهای، گزارشهای شفاف از پروژههای سازندگی و دستاوردها، همچنین مشارکت عمومی در پیگیری مسائل محلی، میتواند به افزایش مشارکت مردم و تقویت کارایی بسیج منجر شود.
نتیجهگیری و پیوستهای سیاسی-اجتماعی
به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، روایتی که از فرمانده سپاه نقل شد، نشان میدهد که بسیج به عنوان یک پدیده تاریخی و اجتماعی-نظامی، در دورانهای مختلف با ماموریتهای گوناگون کنار نیروهای مسلح عمل کرده و با روحیۀ انقلابی خود، به عنوان نیرویی فعال در سطح ملی برآمده است. این رویکرد نه تنها قدرت بازدارندگی ملی را تقویت میکند بلکه وجههٔ اجتماعی و فرهنگی کشور را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. در پایان، از منظر راهبردی میتوان گفت که بسیج با داشتن شجرهای طیبه و ظرفیت بیپایان انسانی، میتواند به تداوم حیات و اقتدار جمهوری اسلامی ایران کمک کند و جمهوری اسلامی در مسیر دستیابی به ایران قوی و تمدن نوین اسلامی، از این ظرفیت بهره بگیرد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، این روایت نشاندهنده تعهد عمیق به تداوم نقش بسیج در مسیر امنیت، توسعه و جمهوریخواهی جامعه است.
پیوستهای دیپلماتیک-استراتژیک و نگاه آینده
در پایان، این روایت بر اهمیت همافزایی بین همسوییهای درونکشوری و ظرفیتهای مردمی تأکید میکند تا ایران بتواند با تکیه بر بسیج، به سمت توسعه پایدار و امنیت ملی قوی حرکت کند. با توجه به تحولات منطقهای و جهانی، نگاه آیندهنگر به بسیج به معنای تنظیم دقیق استراتژیهای دفاعی-امنیتی و حفظ ثبات داخلی است تا در برابر تهدیدهای نوظهور، کشور بتواند با اتکا به نیرویی همانند بسیج، به تداوم حیات ملی و سربلندی ملت ایران کمک کند.