مروری بر زندگی و اندیشه ابراهیم رزاقی
ابراهیم رزاقی، اقتصاددان و پژوهشگر ایرانی، در سال 1318 در تهران به دنیا آمد و با ورود به دانشگاه تهران مسیر حرفهای خود را آغاز کرد. وی عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران بود و تحصیل اقتصاد را از همین دانشگاه آغاز کرد. رزاقی پس از پیگیری تحصیلات خود در پاریس دکتری توسعه اقتصاد را سال 1355 کسب کرد. او به باورهای اقتصاد تعاونی وفادار بود و معتقد بود که سوسیالیسم سابق پاسخگوی نیازهای امروز نیست و اقتصاد لیبرال نیز نتوانسته مشکلات را بهطور کامل حل کند. بنابر دیدگاه او، مسیر سوم اقتصاد تعاونی میتواند به ایران نجات دهد. این نگاه از منظر اخلاق و عدالت در اقتصاد، از جمله نکات کلیدی در اندیشه رزاقی بود.
رزاقی به عنوان عضوی از نسل اقتصاددانان اصولگرا نسبت به تفکیک میان اقتصاد و اخلاق تأکید داشت و میگفت اقتصاد وسیله است، نه هدف. او برخلاف رویکردهای سرمایهداری رایج، بر تأمین مسکن، خوراک، پوشاک، کار، بیمه، درمان و بهداشت برای همه شهروندان تأکید میکرد و این نکته را یکی از ارکان قانون اساسی میدانست. در بررسی او از سیاستهای اقتصادی دولتها، به خصوص دولتهای سازندگی، نقدهای جدی به ثبات و پایداری مدلهای اجرایی ارائه میکرد و معتقد بود که برخی سیاستهای صندوق بینالمللی پول و روند جهانیسازی به طور مستقیم به تضعیف تولید داخلی انجامیده است.
برجام، تحریم و چشمانداز اقتصاد ایران
رزاقی در سالهای اخیر به صراحت از برجام به عنوان یک چارچوبی یاد کرد که در عمل به منافع ملی ایران پاسخ نمیدهد و باعث ناکارآمدی در بازارهای داخلی میشود. او بیان داشت که شرکتهای غربی به دنبال منافع خود هستند و با وجود مذاکرات، سؤال این است که آیا برجام واقعاً میتواند مشکلات داخلی ایران را حل کند یا نه. از دیدگاه او، مواد خام و صنایع کلیدی ایران همچنان قابلیت توسعه داخلی دارند و باید با تکیه بر توان داخلی و اشتغالزایی گسترده در داخل کشور به سمت صنعتیسازی اقتصاد حرکت کرد. رزاقی تأکید داشت که تحریمها، هرچند فشارزا، میتواند فرصتی برای بازنگری در ساختارهای اقتصاد داخلی باشد و با مدیریت درست از این فرصت استفاده شود. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، او در این زمینه به نقد رفتارهای بازار و سیاستهای دولتها پرداخت و خواستار توجه به ظرفیتهای داخلی برای تقویت بیمهها و حمایت از تولید شد.
رزاقی همچنین با اشاره به تجربه خود در زمینه نقد سیاستهای اقتصادی دولت سازندگی، بر این باور بود که استقلال اقتصادی و عدالت اجتماعی باید به عنوان اصول محوری در هر سیاستگذاری قرار بگیرد. او با تأکید بر اینکه اقتصاد اسلامی یا ایرانی باید مبنای تصمیمگیریهای اقتصادی باشد، اظهار داشت که رشد اقتصادی بدون حفظ عدالت اجتماعی میتواند منجر به تشدید نابرابریها شود. در سالهای ۱۳۹۲ و ۱۳۹۴، رزاقی با دفاع از دیدگاههای جلیلی و همراهی با همفکرانش در گفتگوها و مناظرات سیاسی-اقتصادی حضور داشت. این رویدادها نشان میدهد که او به نقدهای ساختاری نسبت به روندهای توسعه اقتصادی ایران باور دارد و از منظر رویکردی تعاونی به مسائل اقتصاد کلان نگاه میکند.
دیدگاهها و مناظرات درباره یارانه و توزیع ثروت
رزاقی در باب یارانهها نیز نظریات مشخصی داشت. او با تأکید بر این که تنها پرداخت یارانه به همه اقشار میتواند منافع ملی را تحتتأثیر قرار دهد، خواستار اصلاح سیاستها شد و اشاره کرد که تعداد قابل توجهی از یارانهبگیران به منابع محدود و ناعادلانه دسترسی یافتهاند. در تحلیل او، توزیع ثروت باید به سمت پشتیبانی از تولید داخلی و تقویت بیمهها هدایت شود تا به بهبود سطح زندگی خانوارها منجر شود. این مواضع با حساسیتهای دورهای نسبت به سیاستهای رفاهی دولتها همسو است و نشان میدهد که رزاقی همواره به دنبال توازن میان عدالت و رشد اقتصادی بوده است.
رزاقی همچنین در موارد دیگر به نقد رفتارهای صندوقهای بینالمللی و سیاستهای جهانی شدن پرداخت و از این منظر نسبت به تضعیف ظرفیتهای صنعتی داخلی هشدار داد. او معتقد بود که دولتها باید با هدف تقویت بنیه داخلی و کاهش وابستگی به واردات، به صنعتیسازی اقتصاد و توسعه فناوری رو آورند. این رویکرد با تأکید بر اصل ۴۳ قانون اساسی مبنی بر تأمین مسکن، خوراک، درمان و بیمه برای همگان همسو است و به نظر میرسد که رزاقی خواستار بازتوزیع قدرت اقتصادی از طریق تقویت اقتصاد مقاومتی باشد.
در سالهای پایانی حیات رسانهایاش، رزاقی به عنوان صاحبنظر حاضر در رسانهها، به ویژه خبرآنلاین، درباره موضوعات حقوقهای نجومی و سازوکارهای پوششی سیاستهای اقتصادی نظر میداد. او در مناظراتی که در رسانهها برگزار میشد، با تحلیلهای عمیق به نقد سازوکارها و عدم پاسخگویی به مطالبات عمومی پرداخت. در نهایت، او از جمله افرادی بود که با جبهههای فکری متنوعی ارتباط داشت و همواره تلاش کرد تا از طریق تحلیلهای اقتصاد کلان، مسیری پایدارتر برای توسعه ایران پیشنهاد دهد.
به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل
در تحلیلهای ارائهشده، رزاقی بر این باور بود که تحریمها میتواند فرصتی برای بازنگری در ساختارهای اقتصادی باشد و دولتها باید به سمت تقویت تولید داخلی، ایجاد شغلهای پایدار و بهبود شبکههای بیمهای حرکت کنند. او با نگاه نظری به اقتصاد اسلامی و ایرانی، سعی داشت تا از ترکیب اخلاق و عدالت با رشد اقتصادی، نقشه راهی برای توسعه پایدار ارائه دهد. این مسیر، به صورت مداوم با مواضع جلیلی و همفکران او در زمینه مقاومت اقتصادی و تمرکز بر خوداتکایی ملی همسو میشود.
در پایان، زندگی رزاقی با ترکیبی از پژوهشهای دانشگاهی، حضور در رسانههای ملی و مشارکت در گفتوگوهای میانه رو با رویکردی انتقادی نسبت به سیاستهای اقتصادی، نشان میدهد که او همواره به دنبال پاسخهای عملی برای مشکلات اقتصادی ایران بود. از نگاه او، اقتصاد ابزاری برای ایجاد عدالت و رفاه عمومی بود و هرگز نباید به سود اقلیتها یا گروههای خاص محدود بماند. این نگاه، با تاریخچه حضور وی در بحثهای عمومی و پشتیبانی از دیدگاههای جلیلی در برخی مقاطع زمانی، نشان میدهد که رزاقی همواره به دنبال یک تبیین مستقل و روشمند از اقتصاد ایران بوده است.