گام به گام بررسی وضعیت نهادههای دامی و اثر آن بر بازار مرغ و تخممرغ در آستانه رمضان
در ماههای اخیر، بازار نهادههای دامی با چالشهای عمدهای روبهرو بوده است که پیرامون آنها عاملان صنعتی و مسئولان وزارت جهاد کشاورزی از وجود اختلال در تأمین ذرت و کنجاله سویا سخن گفتهاند. این مسائل در کنار ناترازی شدید قیمتها در بازار آزاد و فاصله قابل توجه آن با نرخهای مصوب، تاثیر منفی جدی بر هزینههای تولید را به همراه داشته است. به گزارش تیم آرشیو کامل، فعالان حوزه طیور بر این باورند که نهادههای دامی به شکل قابل ملاحظهای با نرخ مصوب در دست تولیدکنندگان نمیرسد و مرغداران بخش قابلتوجهی از نیاز خود را از بازار آزاد تهیه میکنند. شیب تند افزایش قیمتها در بازار آزاد نسبت به نرخهای مصوب، هزینه تمامشده تولید را به شکل قابل توجهی بالا برده و زنجیره تولید را به بنبست کشانده است. این وضعیت به کاهش جوجهریزی در واحدهای گوشتی و تخمگذار منجر شده است و به تدریج عرضه را در دو بازار مرغ و تخممرغ تحت فشار قرار میدهد.
بر اساس گزارشهای میدانی، هزینههای نهادههای مغذی وارداتی با ارز آزاد به طور فزایندهای افزایش یافته و همین امر بر قیمت تمامشده تولید اثر میگذارد. اخیراً حسین مهدیزاد، رئیس کارگروه طیور ایران، اعلام کرده است که هماکنون نهادهها با نرخ مصوب عرضه نمیشوند؛ ذرت که نباید بالاتر از حدود ۱۱ هزار تومان باشد، در حال حاضر در برخی موردها به حدود ۴۶ هزار تومان رسید و کنجاله سویا که نرخ مصوب آن حدود ۲۰ هزار تومان است، در بازار به ۸۶ تا ۹۰ هزار تومان معامله میشود. همچنین نرخ ارز موجب شده است که مواد اولیه و نهادههای مغذی با ارز آزاد، یک و نیم تا دو برابر گرانتر از گذشته شوند. بر پایه این ارزیابی، قیمت تمامشده هر کیلوگرم مرغ برای تولیدکننده به بیش از ۱۸۰ تا ۱۹۰ هزار تومان و قیمت تخممرغ به حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ هزار تومان در هر کیلوگرم برسد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این روند پیش از هرگونه تصمیم رسمی برای آزادسازی قیمتها آغاز شده بود و حالا با ادامه شرایط، نگرانیها درباره تداوم تولید و امنیت بازار شدت گرفته است.
در حال حاضر، گزارشها نشان میدهد که حدود ۶۰ درصد از مرغداریهای گوشتی تا کنون جوجهریزی نکردهاند و بیش از ۲۵ درصد مرغداران تخمگذار نیز اقدام به جوجهریزی نکردهاند. این آمار زنگ خطری جدی برای تأمین بازار در ماههای آینده است. اگر این روند ادامه یابد و نهادههای کافی در اختیار مرغداران قرار نگیرد، احتمالاً با کاهش عرضه همراه خواهد شد و این موضوع به افزایش قیمتها دامن میزند. همچنین، نمایندگان بخش تقاضا و توزیع نسبت به حاشیه سود شبکه توزیع اشاره میکنند و معتقدند که از درب مرغداری تا مصرفکننده، حاشیه سود کلی به حدود ۱۳ درصد میرسد و قیمت نهایی برای مصرفکننده نزدیک به ۱۷ درصد با افزایش مواجه است.
نقص در تأمین نهادهها، بهویژه در ماه رمضان که با تقاضای بیشتری برای منابع پروتئینی روبهرو است، میتواند اثرات اجتماعی و اقتصادی گستردهای داشته باشد. وزیر جهاد کشاورزی نیز وعده داده است که با افزایش تخصیص نهاده و تسهیل فرآیند توزیع، مشکلات تولیدکنندگان را کاهش دهد؛ اما گزارشهای میدانی از تداوم ناپیوستگی در تأمین نهادهها خبر میدهد. به گفته فعالان صنعتی، حتی در مقاطع کوتاه، نهادها و نهادههایی که به واحدها اختصاص یافتهاند، پاسخگوی نیاز واقعی آنها نیستند و پس از مدت کوتاهی دوباره تأمین قطع میشود. این موضوع به ویژه برای Ramadan که با افزایش تقاضا همراه است، به یکی از چالشهای کلیدی بازار تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، بازار مرغ و تخممرغ با دو فشار همزمان روبهرو است: افزایش هزینههای تولید که از ناحیه نهادهها و ارز حاصل میشود و افت قدرت خرید مصرفکنندگان که با افزایش قیمتها تقویت میشود. از منظر مصرفکننده، این تحولات به معنای کاهش دسترسی به پروتئین ارزان قیمت و افزایش فشار به سبد خانوار است. در مقابل، تولیدکنندگان با بحران تداوم تولید و برخی تعطیلی واحدها مواجهاند که میتواند به کاهش قابل توجه عرضه در بازار منجر شود. در گزارشها آمده است که برای ماه رمضان با کمبود قطعی مرغ مواجه خواهیم بود و این امر میتواند به شکل وسیعی بر قیمت و دسترسی مصرفکنندگان تاثیر بگذارد.
از منظر بازار و سیاستگذاری، موضوع تنها به قیمت و عرضه محدود نیست و میتوان به تبعات اجرایی آن نگاه کرد. برخی از فعالان صنعت پیشنهاد میدهند که نیازمند اقداماتی از جمله بهبود فرآیند توزیع نهادهها، افزایش شفافیت در عرضه و جلوگیری از ایجاد بازارهای دونرخی برای نهادهها هستند تا امکان برنامهریزی طولانیمدت برای واحدهای تولیدی فراهم شود. در این راستا، بررسیها نشان میدهد که کاهش موجودی نهاده و ناپایداری منابع ارزی، نیازمند استراتژیهای بلندمدت و کنترل نقدینگی در بازار است تا از تکرار این وضعیت در سالهای آینده ممانعت شود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، روند فعلی تأمین نهادهها و تأثیر آن بر بازار مرغ و تخممرغ در آستانه رمضان، نیازمند توجه ویژه از سوی سیاستگذارانی است که میخواهند امنیت غذایی و دسترسی خانوارها به پروتئین را حفظ کنند. در کنار این مسائل، موضوعاتی همچون کارآمدی در توزیع نهادهها، کنترل نرخ ارز و شفافسازی در سیاستهای قیمتگذاری باید به عنوان محورهای اصلی در دستور کار قرار بگیرد تا بتوان با تدابیر اجرایی موثر، از یک بحران بلندمدت جلوگیری کرد.
تحلیل اجرایی کوتاه درباره تداوم سیاستهای نهادهای و تأثیر آن بر امنیت غذا
در شرایط کنونی، اگر آزادسازی قیمت نهادهها بدون پشتوانه توزیعی دقیق و پایش مستمر اجرا شود، میتواند به افزایش نااطمینانی تولیدکنندگان منجر شده و به شکل مستقیم یا غیرمستقیم به امنیت غذایی آسیب بزند؛ بهویژه در دورههایی با تقاضای بالا مانند رمضان. از منظر اجرایی، لازم است نه تنها به آزادسازی قیمتها بلکه به بهبود فرآیند تخصیص، تامین ارز و توزیع هدفمند نهادهها توجه شود تا کاهش عرضه به دلیل کمبود نهادهها به حداقل برسد و قیمتها به شکل غیرمنطقی بالا نرود. به این ترتیب میتوان از بروز تداخلی جدی میان تولید و بازار مصرف جلوگیری کرد و ثبات بازار را در بلندمدت حفظ کرد.