بیانیه سهجانبه ایران، روسیه و چین درباره قطعنامه ۲۲۳۱ به سازمان ملل
به گزارش تیم آرشیو کامل، در پی تحولات دیپلماتیک مربوط به مکاتبات نشستهای اخیر و در پاسخ به نامه مشترک نمایندگان دائم فرانسه، آلمان و بریتانیا موسوم به «ترویکا» نزد سازمان ملل، ایران، روسیه و چین نامهای رسمی به سازمان ملل متحد ارسال کردند که متن این مکاتبه به تفصیل منتشر شده است. این بیانیه سهجانبه با هدف روشنسازی مواضع سه کشور در رابطه با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت و سازوکار اسنپبک، بیانگر رویکردی مستقل و همسو با چارچوبهای قانونی بینالمللی است. در گزارشِ نخستین خبرها از این مکاتبات، مشخص شد که سه کشور تأکید دارند بندهای برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ بهطور یکپارچه و جداییناپذیر با یکدیگر مرتبط هستند و هرگونه تفسیر یا اقدام خارج از این چارچوب میتواند به پایداری گفتوگوهای دیپلماتیک آسیب برساند. این مطلب بر پایه گزارشهای رسمی و متن مکاتبه ارائه شده نوشته شده است و در راهبردی کلان، تلاش میکند تا روندها و اصول حاکم بر همکاریهای بینالمللی را در راستای حفظ صلح و امنیت انرژی با رویکردی غیرهراسانه و واقعگرا بازتاب دهد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این خبر به بررسی ادعاهای موجود در نامه سه کشور میپردازد و جایگاه حقوقی و سیاسی این مواضع را در چارچوب قطعنامه ۲۲۳۱ و برجام مشخص میکند.
در آغاز مکاتبات، سه کشور با اشاره به مکاتبه نمایندگان فرانسه، آلمان و بریتانیا در آستانه ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ و انتشار نامهای که برای تروئیکا نزد سازمان ملل منتشر شد، توضیح میدهند که رویکرد آنها در زمینه سازوکار اسنپبک با توجه به بررسیهای فنیِ بندهای ۳۶ تا ۳۷ برجام و همچنین الزامات بند ۱۱ قطعنامه ۲۲۳۱ تدوین شده است. به گزارش خبرآنلاین، متن این نامهها بیانگر این است که تصمیمات یکجانبه یا تفسیرهای دوپهلو از قطعنامه به هیچ وجه نمیتواند مبنای فعالسازی این سازوکار بینالمللی باشد؛ چراکه اجرای تعهدات برجامی در کنار الزامات قطعنامه، بهطور همزمان باید رعایت گردد و هرگونه اقدام خارج از سازوکارهای توافقی، میتواند به بیثباتی دیپلماسی بینالمللی منجر شود. در این بخش، سه کشور بار دیگر تأکید میگذارند که نه تنها اتحادیه اروپا، بلکه کشورهای عضو نیز باید به تعهدات برجامی خود بازگردند و از هر گونه اقدام یکجانبه که ممکن است این چارچوب را تضعیف کند، پرهیز کنند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، متن نامه به این شرح است: مکاتبهای که در تاریخهای منطبق با نشستهای دیپلماتیک اخیر منتشر شد، به صراحت مواضع ایران، چین و روسیه را در برابر ادعاهای تروئیکا gegenüber بند ۱۱ قطعنامه ۲۲۳۱ و همچنین نحوه تفسیر بندهای ۳۶ و ۳۷ برجام توضیح میدهد. در این مکاتبه آمده است که با توجه به اجرای تعهدات برجامی از سوی ایران و تعهدات احتمالی کشورهای دیگر، روشن است که اقداماتی که به واسطه بندهای ۱۱، ۳۶ یا ۳۷ انجام میشود، باید با ملاحظات حقوقی و فنی دقیق همراه باشد و هرگونه اقدامی که به عنوان ابلاغیه برای آغاز سازوکار اسنپبک تلقی شود، باید با توجه به اسناد موجود و فرآیندهای توافقی انجام پذیرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، در ادامه نامه به بحثهایی پیرامون وضع تحریمهای غیرقانونی و تبعیضآمیز اشاره شده است و تأکید میشود که این تحریمها همواره با اصول پذیرفتهشده حقوق بینالملل مغایرت دارند و میبایست بهگونهای مدیریت شوند که از حیث حقوقی و ایمنی منطقهای و بینالمللی، به تعادلی پایدار منجر گردند.
در بخشهای متعدد این مکاتبه، ایران، روسیه و چین خاطرنشان میکنند که تدابیر جبرانی ایران در پاسخ به اقدامات ضدایرانی غربی، از جمله اقداماتی که به قطعنامه ۲۲۳۱ مربوط میشود، واکنشی به نقض تعهدات از سوی برخی طرفهای دیگر است؛ اما این تدابیر نمیتواند به عنوان ابلاغیه آغاز سازوکار اسنپبک در نظر گرفته شود. از دید این سه کشور، مفهوم اسنپبک به عنوان یک سازوکار مؤثر و پاسخگو به تعهدات بینالمللی، باید تنها در چارچوبی قابل پذیرش از سوی همه طرفهای مذاکرات هستهای و مطابق با بندهای برجام و قطعنامههای مربوطه تفسیر گردد. همچنین تأکید میشود که قطعنامه ۲۲۳۱ در مجموع، بدون پیشفرضی درباره پایانپذیری و یا دوران بطلان، به عنوان یک سند واحد همچنان معتبر است تا زمانی که تحلیلهای حقوقی و سیاسی در سطوح دیپلماتیک به نتیجهای روشن برسد.
در پایان این متن مشترک، ایران، روسیه و چین با اشاره به اینکه همکاریهای چندجانبه در چارچوب شورای امنیت باید تقویت شود، اعلام میکنند که هرگونه تفسیر یا اقدامِ توأم با اعمال فشار یا تهدید، به هیچ عنوان به عنوان راهحل دیپلماتیک پایدار پذیرفته نخواهد شد. این سه کشور همچنین اظهار میکنند که آمادهاند تا با دیگر اعضای شورای امنیت و نهادهای بینالمللی برای حفظ ماهیت صلحآمیز برنامههای هستهای و جلوگیری از گسستهای دیپلماتیک همکاری کنند. همچنین از تمامی طرفهای ذینفع میخواهند تا از هرگونه اقدام یکجانبه که میتواند به تشدید تنشها منجر شود، پرهیز کنند و فضای لازم برای یک گفتگو سازنده و بر پایهٔ احترام متقابل را حفظ نمایند.
در این راستا، سه کشور با دقت به نکات حقوقی-دیپلماتیک، با تاکید بر این نکته که پایان قطعنامه ۲۲۳۱ باید به تصویب و تأیید آگاهانه اعضای شورای امنیت منجر گردد، از همه طرفها میخواهند تا به وظایف قانونی خود پایبند باشند و دیپلماسی را به عنوان ابزار اصلی حل و فصل اختلافات معرفی کنند. در پایان بیانیه، سه کشور از آمادگی خود برای ادامهٔ گفتوگوها به روشی سازنده و مبتنی بر اصول عزت و احترام متقابل خبر میدهند و از تمامی طرفهای مرتبط میخواهند تا با همکاری در مسیر مذاکرات، به سمت راهحلهای پایدار و غیر مخرب گام بردارند.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره پیامدهای قطعنامه ۲۲۳۱ برای دیپلماسی چندجانبه
این تحلیل بر پایهٔ نکات کلیدی متن نامه و سازوکارهای بینالمللی استوار است. از منظر حقوقی، ادبیات مشترک ایران، روسیه و چین بر دو نکتهٔ مهم تأکید دارد: نخست آنکه قطعنامه ۲۲۳۱ و برجام همواره باید بهطور همزمان و با رعایت همهٔ بندها و تعهدات اجرایی در نظر گرفته شوند؛ دوم آنکه هرگونه اقدامِ اجرایی یا interpretation که از طریق سازوکار اسنپبک آغاز شود، تنها در صورتی قابل مشروعیت است که تمام شرایط حقوقی بندهای ۳۶ و ۳۷ و همچنین بند ۱۱ قطعنامه بهدقت و شفافیت بررسی و تأیید شوند. این موضع، به نوعی پاسخی است به گمانهزنیهایی که در برخی فضای رسانهای یا دیپلماتیک مطرح میشود که گشایش یا بستگیِ این سازوکار میتواند نسبت به ایالات متحده یا سایر طرفهای مذاکرات، تغییری اساسی ایجاد کند. از منظر اجرایی در سطح داخلی، این بیانیه به عنوان یک چارچوب راهبردی برای مدیریت اختلافات دیپلماتیک ارائه میشود و نشان میدهد که سه کشور با وجود اختلافنظرهای احتمالی در برخی رویکردهای امنیتی یا سیاست خارجی، همچنان به استعمال ابزارهای مسالمتآمیز و گفتوگوی دیپلماتیک پایبند هستند. همچنین اشاره میشود که هرگونه تغییر در مواضع اجرایی یا استفاده از سازوکارهای بینالمللی باید با رعایت دغدغههای قانونمند داخلی و حفاظت از منافع ملی همراه باشد و از نظر نهادهای داخلی نیز به مثابه یک مسیر غیرخشونتا و مبتنی بر اصول جمهوری اسلامی ایران قابل تعقیب است. در نتیجه، اتخاذ مواضعی جمعی و هماهنگ میتواند به تقویت یا تقلیل فشارهای بینالمللی منجر شود و به تبع آن، فضای سیاسی و اقتصادی کشورها را برای تعامل با سایر اعضای شورای امنیت بهبود بخشد. این تحلیل تأکید میکند که حفظ تعادل بین التزام به قطعنامه و حفظ حقوق هستهای صلحآمیز ایران، بهروشنی در قالب همین نامهٔ مشترک بازتاب یافته است و میتواند به عنوان چارچوبی برای گفتوگوهای آتی در ادارات دیپلماتیک یا در محافل حقوقی در نظر گرفته شود. به طور کلی، از دید تئوریک دیپلماسی عمومی، رویکرد سهجانبه ایران-روسیه-چین نشان از تمایل به تقویت چارچوب همکاریهای بیندولتی با محوریت حلوفصل مصالحهآمیز و حفظ فضای گفتوگو دارد، نه برخوردهای تنشآمیز یا فرار از تعهدات.