گزارش خبری: نماز باران و دعای عمومی در چارچوب خشکسالی کشور
در ادامه سلسله جلسات درس اخلاق مسجد اعظم قم، آیتالله سید محمد جوادی آملی با اشاره به وضعیت خشکسالی حاکم بر ایران به تبیین اهمیت نماز استسقاء و جایگاه دعا برای همه بشریت پرداخت. او بیان کرد که نماز استسقاء یکی از نمازهای پربرکت اسلامی است و مانند دو عید بزرگ فطر و قربان، دارای رکنهای ویژهای است که با شرایط خاصی انجام میشود. با وجود اینکه امکان اقامه این نماز بهصورت فردی (فاردا) یا جماعت وجود دارد، اهمیت همگانی این prayer در فراخوانی به توبه و تواضع در برابر پروردگار تأکید میشود. همچنین وی خاطرنشان کرد که اصل کار عبادی، سرسپردگی به خداوند و کنار گذاشتن دنیاطلبی است؛ زیرا خداوند بندگان خاشع و فروتن را دوست دارد.
جزئیات سخنان آیتالله جوادی آملی درباره نماز استسقاء
وی با تأکید بر پربرکت بودن نماز استسقاء توضیح داد که این نماز دو رکعت است و در کنار شرایطی خاص انجام میشود؛ اما یکی از نکات مهم، امکان اقامه آن هم در خانه و هم در اماکن عمومی است. به تعبیر وی، «هم میتوان آن را فرادا و هم با جماعت خواند» و از این رو، طلاب و فضلای حوزه علمیه نباید فراموش کنند که این عمل عبادی میتواند در محیطهای مختلف انجام شود. او به اهمیت ارتقاء سطح معنویت اشاره کرد و گفت که در کنار روزهگیری، در روز سوم میتوان دو رکعت نماز استسقاء را بهجا آورد؛ البته این امر شرط صحت نیست، بلکه شرط کمال است. این نکته تأکید میکند که انگیزه و نیت خالص برای خروج از وضعیت خشکسالی و جلب رحمت الهی باید پیش روی ما باشد.
خشکسالی، رحمت الهی و دعوت به دعا برای جهان
آیتالله جوادی آملی در تبیین موضوع خشکسالی به مفهوم ربوبیت الهی و تواضع انسان در برابر خدایی که از او عموم مخلوقات را میطلبد پرداخت. او با اشاره به اینکه خداوند برای بندگانش همت بلند و شرح صدر میخواهد، بیان کرد کسانی که به زرق و برق دنیا میگرایند و خاکساری در برابر خداوند سر نمیسپرند، در نزد پروردگار مورد تحسین قرار نمیگیرند. در روایتهای نقلشده از ایکنا، تأکید شد که هنگام دعا برای رحمت الهی و رفع مشکلات، باید نام همه بشریت را در کنار خود قرار دهیم و تنها برای منافع شخصی دعا نکردن، به عنوان منش اخلاقی یک مؤمن تلقی میشود. پیامبر اکرم(ص) نیز در روایتی با بیان اینکه برای همه دنیا دعا کن، به وجود همراهی با پدر و مادر اهل دعا اشاره کرده است. امروز نیز با وجود جهانیشدن بحرانها، دعا برای جهان و همه انسانها به عنوان عملی انسانی و مهربانانه تلقی میشود؛ تا آنجا که حتی موجودات دیگر مانند حیوانات و درختان نیز به لحاظ نیازمندبودن به رحمت الهی، از این دعوات مستثنی نیستند.
منابع دینی و تأکید بر حدود و اعمال صالح
در این گفتوگو به نقل از منابع دینی همچون کتابهای اهل سنت و شیعه اشاره شد که روایات و احکام مربوط به نماز استسقاء در کتابهایی مانند وسائلالشیعه و جلد هشتم این کتاب آمده است. این منابع به توضیحی درباره احکام، کیفیت برگزاری نماز و نکات عملی میپردازند. همچنین بر این نکته تأکید شد که گاهی آثار گناه، فرهنگیهای منفی و قصور اجتماعی میتواند موجبات رحمت الهی را سلب کند؛ بنابراین از منظر دینی باید با توبه واقعی و استغفار همراه با پرداخت حقوق دیگران، زمینه رجوع به خدا را هموار ساخت. این نکته نشان میدهد که اصلاح فردی و اجتماعی همواره در پویش با طلب رحمت الهی قرار دارند.
عبرتهای اخلاقی و تفاوت ابتلائات الهی
آیتالله جوادی آملی همچنین به تفاوتهای موجود در ابتلائات الهی اشاره کرد و گفت که خداوند گاه انسان را با فقر و گاه با ثروت، بیماری یا سلامت امتحان میکند؛ گاه نیز با علم، مقام، استعداد و قوت یا ضعف استعداد آزموده میشود. نتیجه این آزمایشها در قیامت روشن میشود و انسان با توجه به این رفتارها و تصمیمهایش به پاداش یا کیفر میرسد. در این چارچوب، نماز استسقاء و دعا برای تمامی مردم میتواند به عنوان یک ابزار عبادی و اجتماعی برای جلب رحمت الهی و کاهش آلام جامعه عمل کند.
دعای صحیفه سجادیه و درخواست رحمت الهی
در پایان این بحث، به دعای ۱۹ صحیفه سجادیه استناد شد که از گویندگان و اهل دعا میخواهد که خداوند این کشور، انقلاب و حوزه را مشمول رحمت خود قرار دهد و از خطر استکبار جهانی و دشمنان مصون بماند. در این بخش، تقویت امید و توازن بین رجا و عمل صالح به عنوان دو ستون ایمان مطرح شد. اشاره شد که دعا برای هدایت جهان، زدودن ظلم و بیعدالتی و حفظ استقلال ملی از جمله وظایف فرد مؤمن است. چنین رویکردی نشان میدهد که دین، علاوه بر مسائل عبادی، به مسئولیتهای اجتماعی و ملی و تعامل با صحنههای جهانی نیز توجه دارد.
جمعبندی پیامدها و توصیههایی برای عموم
در پایان، آیتالله جوادی آملی دو نکته کلیدی را تبیین کرد: نخست آنکه نماز استسقاء هم میتواند به صورت فرادی و هم با جماعت انجام شود و نباید از این منظر به محدودیتهای فقهی نگاه کرد؛ دوم آنکه دعا برای همه بشریت و بهخصوص در شرایط خشکسالی، از منظر اسلامی واجد اهمیت است و میتواند به بازگشت از گناهان و جلب رحمت الهی منجر شود. او همچنین بر این نکته تأکید کرد که در کنار نماز و دعا، باید حقوق مردم را رعایت کرد و با توبه و استغفار همراه با عمل به وظایف اخلاقی و حقوقی، از رحمت الهی بهرهمند شد. این مجموعه، با هدف هدایت جامعه به سوی تعادل بین ظاهری و باطنی، میان فرد و جمع، بین امیدواری و تلاش عملی ارائه شده است.
نکات کلیدی برای فهم بهتر مطلب
- نماز استسقاء دو رکعت است و میتواند فرادا یا با جماعت اقامه شود.
- شرط صحت نماز استسقاء، شرط کمال است؛ یعنی انجام آن با نیت حقیقی و قصد تقرب به خدا ارزشمندتر است.
- رو به جهان دانستن و دعا برای همه بشریت از نکات اخلاقی و عبادی مهم در روش پیامبر است.
- رهیافت عملی شامل روزهداری دو روز و دعا در روز سوم است که میتواند به معنای تقویت ارتباط انسان با پروردگار باشد.
- توبه واقعی، پرداخت حقوق مردم و حفظ حقوق همگان از اصولی است که رحمت الهی را جذب میکند.
- کیفیت و شیوه دعا به تناسب وضعیت جامعه و بحرانها تغییر میکند و همه باید با همدلی و مسئولیتپذیری عمل کنند.
پیامدهای عملی برای جامعه
در نتیجه، این سخنان نشان میدهد که نماز باران به عنوان یک عمل عبادیِ جمعی میتواند عامل همبستگی، تقوا و امیدواری باشد. این پیام بهویژه در شرایط خشکسالی کنونی، ما را به یاد میآورد که همدلی با دیگران، پرداختن به حقوق عمومی و عمل به دستورات الهی، میتواند به بازگشت رحمت الهی و بهبود وضعیت جامعه کمک کند. در عین حال، تأکید بر ضرورت حضور در نماز، حتی اگر به صورت فرادا باشد، میتواند در ایجاد یک فضای معنوی مشترک نقش ایفا کند. در نهایت، نکته کلیدی این است که دعا برای تمامی بشریت، به نورانیتر شدن فضای اخلاقی جامعه کمک میکند و به عبارتی، ریشههای فساد را در باورهای خود و ساختارهای اجتماعی جستوجو کرده و با عمل صحیح از آنها عبور کنیم.