بیانِ تداوم آمادگی رزمی با تمرکز بر نیروی مردمپایه
در گفتگوی منتشرشده، سردار حسن حسنزاده، فرمانده سپاه حضرت محمد رسولالله (ص) تهران بزرگ، درباره ظرفیتهای رزمی این نهاد امنیتی به اشاره به وجود تجهیزات نظامی و گردانهای سپاه محمد رسولالله (ص) در رزمایشهای اخیر سخن گفت. به گزارش تیم آرشیو کامل، وی با تأکید بر این که حضور این امکانات نشان از سطح بالای آمادگی دارد، افزود که تجربههای بهدستآمده در پنج سال اخیر به ما امکان میدهد طرحهای عملی متناسب با هر تهدیدی که دشمن تصور کند، پیش فرضهایی عملی را دربرداشته باشد. این اظهارات، در شرایطی مطرح میشود که او بر ضرورت استفاده از نیروی مردمپایه بسیج برای برقراری امنیت پایدار تأکید کرد و یادآور شد پس از جنگِ ۱۲ روزه، داوطلبان بسیار زیادی برای عضویت در بسیج حضور یافتهاند. این نیروها با هدف خدمترسانی به جامعه معرفی میشوند و فرایند جذب و سازماندهی آنها در بسیج به شکلی هدفمند ادامه مییابد. همچنان که در بیانیههای رسمی آمده است، سپاه و بسیج به عنوان دو مؤلفه همواره در کنار هم، نقشآفرینی مؤثری در حمایت از امنیت ملی دارند. در این راستا، فرمانده سپاه تهران بزرگ با اشاره به تمایل جوانان برای پیوستن به نیروی مردمی بسیج، تصریح کرد که این نیروها با کارکردی از پیش تعیینشده، در خدمت مردم خواهند بود. به گزارش تیم آرشیو کامل، در مقایسه با روز اول جنگ ۱۲ روزه، امروز از نظر کمیت و کیفیت نیروها، روحیه و سطح آموزش، آمادگیهای همهجانبه به مراتب افزایش یافته و این نشان میدهد که امنیت ملت ایران با اتکا به چنین سازوکاری تقویت میشود.
او با توضیحاتی درباره طرحهای آینده گفت که ما هماکنون طرحهایی برای مواجهه با هر گونه مشکل یا بحران پیش رو آماده کردهایم و این طرحها با توجه به تجربههای بهدستآمده طراحی شدهاند تا در مواجهه با تهدیدات مختلف بتوانند پاسخهای مناسب ارائه دهند. در این چارچوب، استفاده از نیروی مردمی بسیج به عنوان یکی از ارکان کلیدی امنیت پایدار معرفی شد و تأکید شد که این نیروها، پس از جذب و سازماندهی، به خدمت مردم خواهند بود. افزون بر این، سردار حسنزاده به جایگاه ویژه سپاه و بسیج در جنگ ۱۲ روزه اشاره کرد و گفت که این دو نهاد، خود را فدایی ملت بزرگ ایران میدانند و اجازه نمیدهند که هیچکس امنیت ملت را به خطر بیندازد. در این مدت، مقایسهای نیز ارائه شد که نشان میدهد در طول سالهای اخیر، سطح آمادگی نیروی انسانی، آموزش و انسجام فرماندهی افزایش یافته و این مسأله میتواند به تقویت امنیت روانی و اجتماعی در استان منجر شود.
نکته کلیدی بیانی که در این گفتوگو مطرح شد، این است که بسیج و سپاه به جای کهنهشدن ساختارهای امنیتی، به روزآوری و بازتعریف نقشهای عملیاتی در راستای خدمترسانی به مردم میپردازند. در همین راستا، به دستاوردهای رزمایشهای مشترک اشاره شده و تأکید شده است که نمایش این آمادگیها به صورت عمومی، میتواند اعتماد عمومی را تقویت کند و به عنوان یک مکانیزم بازنگری در امنیت شهری عمل نماید. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد همواره با هدف حفظ آرامش عمومی و کاهش تهدیدهای ناشی از بحرانهای غیرمنتظره دنبال میشود. در نهایت، فرمانده سپاه تهران بزرگ با تبیین رویکردهای اجرایی و تأکید بر نقشآفرینی نیروهای داوطلب، به تداوم همکاری بین نیروهای انتظامی، امنیتی و مردم اشاره کرد تا با گفتمانی همسو با حقوق شهروندی، امنیت پایدار در تهران بزرگ به وجود آید.
ساختار سازمانی نیروهای بسیج و نقش همافزا با سپاه
یکی از محورهای کلیدی در سخنان منتشرشده، توجه به این نکته است که نیروهای بسیج پس از جذب داوطلبانِ جوان، با ساختار مدیریتی منسجم و آموزشهای هدفمند، در قالب تیمهای عملیاتی سازماندهی میشوند تا بتوانند در راستای حفظ امنیت عمومی و خدمترسانی به مردم عمل کنند. این رویکرد نه تنها بر بهبود کارایی رزمایشها و اقدامات رزمی تأکید دارد، بلکه بر ایجاد پیوندهای مستمر میان مردم و نیروهای امنیتی نیز پافشاری میکند. این پیوند، به عقیده برخی تحلیلگران، میتواند به شکلدهی به مفهوم «امنیت مردممحور» منجر شود و سهم مشارکت شهروندان را در حفظ آرامش اجتماعی افزایش دهد. در بیاناتی که از زبان فرمانده مطرح شد، بر این نکته نیز تأکید شد که نیروهای داوطلب به شکلی فراگیر جذب و بهروزرسانی میشوند تا همواره آماده پاسخ به بحرانها باشند. با این حال، برخی ناظران میگویند که اجرای چنین سازوکارهایی باید با حفظ ملاحظات قانونی و حقوق شهروندی همراه باشد تا از هرگونه برداشت سوء از حضور نیروهای غیررسمی یا شبهنظامی جلوگیری شود. با وجود این دغدغهها، گزارشهای رسمی نشان میدهند که هدف از این برنامهها، خدمترسانی به مردم و حفظ امنیت شهروندان است و هرگونه اقدام باید با نظارت قانونی و چارچوبهای اجرایی کشور سازگار باشد.
ارتباط با امنیت ملی و بازنمایی عمومی از رزمایشها
در چارچوب تلاشهای جاری برای افزایش امنیت ملی، رزمایشهای اقتدار به عنوان ابزار نمایش آمادگی نظامی برای عموم معرفی میشوند. فرمانده سپاه تهران بزرگ توضیح میدهد که این نمایشهای عمومی نه تنها به تقویت اعتماد عمومی کمک میکنند بلکه پیامهایی از توانمندیهای دفاعی کشور را منتقل مینمایند. با این وجود، نگاههای نقادانه بر این است که چنین نمایشهایی باید همزمان از شفافیت و پاسخگویی به سوالات عمومی برخوردار باشند تا از هرگونه برداشت از تمرکز بیش از حد قدرت غیرانتفاعی جلوگیری شود. بنابراین، رویکرد کنونی میتواند به توازن بین شفافیت، پاسخگویی و حفظ یکپارچگی امنیتی منجر شود، مشروط بر این که چارچوبهای قانونی و ناظرین قضایی و مدیریتی دقیقاً عمل کنند. در نهایت، توجه به تفاوت میان وظایف رزمی و وظایف انتظامی-امنیتی در دورههای مختلف زمانی نیز از نکات مهمی است که باید همواره مدنظر قرار گیرد تا از تداخل وظایف جلوگیری شود و همزمان پاسخگویی به نیازهای شهری و ملی حفظ گردد.
تحلیل نقادانه-اجرایی: چارچوب قانونی و الزامات اجرایی در عمل
در برخی مقاطع، طرح حضور گسترده نیروهای مردمی در قالب بسیج برای تأمین امنیت ملی، پرسشهای حقوقی و اجرایی را به دنبال دارد. از منظر قانونی، استمرار وجود و بهرهبرداری از نیروهای مردمی باید همسو با اصول قانون اساسی و قوانین اجرایی کشور باشد و نظارت مراجع بالادستی، از جمله قوه مجریه و مجلس، باید همواره وجود داشته باشد. همچنین، شفافسازی در خصوص نحوه جذب، آموزش، ارزیابی و پاسخگویی این نیروها ضروری است تا از هر گونه سوءبرداشت در خصوص ساختارهای غیررسمی جلوگیری شود. از منظر اجرایی، ضروری است که نقش نیروهای مردمی در کنار نیروهای رسمی به صورت روشن و محدود تعریف شود تا واحدهای انتظامی و امنیتی بتوانند با هماهنگی کامل عمل کنند. همچنین، حفظ حقوق شهروندی، جلوگیری از بارگذاری غیرمنطقی مسئولیتهای عملیاتی به شهروندان و حفظ آمادگی پاسخ به بحرانهای غیرسیاسی و امنیتی از نکات کلیدی است که باید در طراحی و اجرای طرحها مدنظر قرار گیرد. به عنوان نتیجه، میتوان گفت که وجود چنین سازوکارهایی میتواند تأثیر مثبتی بر امنیت شهری داشته باشد، به شرط آن که چارچوبهای قانونی، نظارت دقیق و شفافیت پاسخگویی به شکل جدی رعایت شوند.
در پایان، به عنوان جمعبندی عملی، احتمالاً مهمترین درس این گفتوگو این است که همواره باید توازن میان امنیت، حقوق شهروندی و مسئولیتهای اجرایی حفظ شود تا اعتماد عمومی به بالاترین سطح خود برسد و هیچیک از عناصر جامعه در برابر دیگری قرار نگیرد. این رویکرد میتواند به تقویت روحیه همبستگی ملی و افزایش حس امنیت در میان شهروندان منجر شود، با این شرط که هر تصمیمی در قالب سیاستهای رسمی و با بازخوانی مداوم در جامعه صورت پذیرد.