نورمبرگ در قاب واقعیت: روایت بازنویسیشده از محاکمههای جنگی و سرنوشت گورینگ
به گزارش تیم آرشیو کامل، در سالهای پایانی جنگ جهانی دوم و با پایان یافتن نبردهای گسترده، اتحادیهٔ متفقین تصمیم گرفتند رهبران و فرماندهان بلندپایهٔ نازیها را در محاکمهای جامع و علنی به پاسخگویی بکشند. این مجموعه دادگاهها که در شهر نورنبرگ آلمان برگزار شد، نخستین تلاش گسترده برای پاسخگویی به جنایات war crimes بود و بهعنوان نقطه عطفی تاریخی در حقوق بینالملل شناخته میشود. در این متون بازنویسیشده، تلاش میکنیم تا روایت را با حفظ صحت تاریخی ارائه دهیم و از هرگونه ابهام یا تبلیغ خودداری کنیم.
پس از پایان جنگ، رهبران نازی به نورنبرگ آورده شدند تا در برابر دادگاه نظامی متفقین پاسخگوی جنایاتی شوند که به نام آنان ثبت شد. در میان این افراد، هرمان گورینگ بهعنوان یکی از برجستهترین فرماندهان رایش و نفر دوم پس از آدولف هیتلر، نقش محوری داشت. گرچه برخی از متحدین در آغاز گزینههای شدیدی مانند اعدام با طناب یا تیراندازی سریع را مطرح میکردند، اما تصمیم بر این شد که این رهبران فرصت دفاع در برابر دادگاه را بیابند؛ تصمیمی که از نظر دادستانها و قضات دادگاه، همچون اقدام به اجرای عدالت در برابر جنایات جنگی بود، نه تنها پاسخ به احساسات انتقامجویانه.
در این بازنگری، تلاش میکنیم بر واقعیتهای کلیدی تمرکز کنیم: آغاز محاکمههای نورنبرگ در سال ۱۹۴۵، حضور گورینگ بهعنوان یکی از رهبران رایش، و نقش دادستانها و وکلای مدافع در تشکیل پروندهای که با اسناد تاریخی همراه بود. در کنار این موج تاریخی، در منابع مختلف به روایتی میرسیم که گورینگ در نخستین روزهای بازداشت خود با تیمی از معاینههای روانی روبهرو شد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این بررسیها بهدنبال فهم انگیزهها، انگیزههای شخصی و ساختارهای شخصیتی او و اطرافیانش بود تا بهتر بتوان مفهومِ سازوکارهای قدرت در رژیم نازی را درک کرد.
در نسخهٔ سینمایی و روایتهای مستند، توجه به روابط گورینگ با روانپزشک آمریکایی داگلاس ام. کلی و چگونگی ارزیابی او از سازوکارهای روانی یک شخصیتِ با وزن و جایگاهِ اجتماعی بالا، نکتهای کلیدی است. کلی در تلاش برای یافتن پاسخهای پیچیده دربارهٔ رفتارهای هیولاییِ تاریخ، بهطور طولانی با گورینگ گفتگو کرد. این گفتوگوها و آزمایشهای روانشناختی، بهویژه در تشکیل تصویرِ کلی از شخصیتِ گورینگ و پویاییهای قدرت در دیوارهای زندان، نقشی تعیینکننده داشتند. بهگزارش منابع مختلف، این روانپزشک در کتابی که در آینده منتشر شد، به روابطِ پیچیدهای میان گورینگ و اطرافیانش اشاره کرده و در نتیجهٔ پژوهشهایش برداشتِ خود را دربارهٔ انگیزهها و غرورِ او ارائه میدهد. همچنین در این بازنویسی بهدقت به نقشهای دیگر شخصیتها مانند داگلس ام. کلی و تأثیرِ روانپزشکیِ ارتش آمریکا بر روند بررسیها توجه میشود تا تصویری چندلایه از این پرونده تاریخی ارائه شود.
یکی از نکاتِ تاریخیِ کلیدی که در این بازنویسی به آن اشاره میشود، مقدمهٔ دستیابی به گورینگ است: در تاریخ ۹ مه ۱۹۴۵ (۱۹ اردیبهشت ۱۳۲۴)، گورینگ با کاروانی از خودرو و همراهانی از جمله همسرش و فرزندانش در نزدیکی سالزبورگ اتریش دستگیر شد و به بندرگاه باد موندورف در لوکزامبورگ منتقل شد. این انتقال، که بهنوعی نقطهٔ عطفی در مسیر اجرای عدالت برای فرماندهانِ نازی بود، با حضورِ مأمورانِ آمریکایی و دیگر نیروهای متفقین همراه شد. با ورود گورینگ به زندانی امن در این مرکز، نخستین جلساتِ معاینه و ارزیابیهای روانی آغاز شد. در این میان، گورینگ بهدنبال حفظ جایگاهِ خود بود و با استفاده از زبانِ انگلیسی که تا حدی بلد بود، با تیمِ روانپزشکان صحبت میکرد و در برابر پرسشها، ترفندهای دفاعی و ارزیابیِ شخصیتِ خود را به کار میبست. در این دوره، توجهٔ ویژهای به وزنِ فیزیکیِ گورینگ و نشانههایِ غرورِ او شد؛ او در سالهای جنگی به عنوان یکی از برجستگانِ رایش شناخته میشد و با تصاویری که از او در لباسهای نظامی ثبت شده بود، بهعنوان یک شخصیتِ کارکشته و همچنان متنفذ به نظر میرسید.
در بخشهای بعدی این روایت، به بحثِ صحنههای دادگاه میپردازیم. در محاکمههای نورنبرگ، رابرت اچ. جکسون، دادستانِ ارشدِ آمریکا، و سر دیوید مکسول فایف، وکیلِ بریتانیایی، با مدارکِ محکومکننده به مسوولیتِ مستقیمِ رهبرانِ رایش در آزار و اذیتِ جمعیتهای مختلف و نقضِ گستردهٔ حقوق بشر پرداختند. تصاویرِ دادگاه با نمایی از نمونههایِ جنایاتِ این رژیم در اردوگاههای کارِ اجباری همراه بود و اهمیتِ نمایش صحنههایِ فیلمها و تصاویرِ روی زمین را برای جهانِ خارج به خوبی نشان میداد. در این بازنویسی، بهطور دقیق به این موضوعات پرداخته شده است تا خواننده به درکی بینالمللی و تاریخی از روندِ دادگاهها برسد. همچنین در بخشهایی از روایت به نقشِ فیلمها و مستندهای معاصر نیز اشاره میشود که چگونه این روایتها به شکلدهیِ حافظهٔ جمعیِ جهان دربارهٔ نازیها کمک کردهاند. همچنین به فصلی مسکوت در تاریخ اشاره میشود که گورینگ در دادگاه به دفاع از خود پرداخت و همراه با شاهدان و اسناد، مسیرِ گفتوگوها را در دادگاه روشن کرد. در این بازنگری، ما همچنین به نقشِ هندسِ روانیِ کلی و چگونگیِ روابطِ او باِ خانوادهٔ گورینگ و تأثیرِ این تعاملها بر زندگیِ خصوصیِ گورینگِ پس از بازداشت میپردازیم و پیوستگیِ این روایتها با تجربههای دیگری در طولِ تاریخِ پویای نورنبرگ را بررسی میکنیم. در این مسیر، روایتِ یکی از صحنههایِ پایانیِ فیلمِ نورنبرگ که بهخاطرِ نویسنده و کارگردانِ این اثر بازگو میشود، به تصویر کشیده میشود: زمانی که گورینگ با نگرانی از آینده، از کلی میخواهد تا فرزندش را در آمریکا به سرپرستی بگیرد و این درخواست را به شکلِ شفافی بیان میکند. در ادامهٔ روایت، اتفاقاتِ ارتقاءِ موقعیتِ گورینگ در دادگاه و نقشِ همقطارانِ او و مدیرانِ سازمانِ ارتشِ آمریکا در این پرونده توضیح داده میشود.
در پایان این بازنویسی، یک بخشِ فرعی بهصورت متنیِ سمبولیک آورده شده است تا روشنتر شود که چگونه این روایتها با فهمِ ما از مفهومِ گناهِ ملی و مسؤولیتِ جمعیِ تاریخی ارتباط پیدا میکنند. در نهایت، بیوگرافیِ داگلس ام. کلی نشان میدهد که چگونه یک روانشناسِ ارتش با وجودِ تمامِ تعلّقاتِ حرفهای خود، با محدودیتهای انسانیِ خود مواجه شد و چگونه زندگیِ پس از جنگِ او نیز پرتگاههای زیادی را بهرویِ او گشود. همچنین به یادداشتهایِ گورینگ اشاره میشود که نشان میدهد او چگونه در شیبِ سقوطِ اخلاقیِ خود به سمتِ فناءِ وجودی و خاموشیِ سیاسی حرکت کرد. این بازنویسی بهنوعی تلاشی است برای حفظِ واقعیتهای تاریخی، همراه با فهمِ دقیقِ چگونگیِ تعاملِ شخصیتها در این پروندهٔ تاریخی و پیامدهای آن برای جهانِ ما امروز.
تحلیل حقوقی-اجتماعی درباره محاکمههای نورنبرگ
این گزارش، با رعایتِ اصولِ دموکراسی و قوانینِ جمهوری اسلامی ایران، بهعنوان یک تحلیلِ تاریخی-حقوقی مطرح است که میکوشد از بازنماییِ وقایعِ نورنبرگ برای فهمِ بهترِ پویاییِ عدالتِ بینالمللی بهرهمند شود. یکی از نکتههای کلیدی این روایت، تأکید بر این است که محاکمههای نورنبرگ با وجودِ جنبههایِ انتقامجویانهٔ برخی از طرفهایِ درگیر، بهعنوان یک تجربهٔ قانونیِ جهانشمول، چارچوبِ مسئولیتِ جنایاتِ جنگی را تقویت کرد. این محاکمهها بهویژه نشان میدهد که چگونه یک کشورِ پیروز میتواند با حفظِ اصولِ حقوقی، اجازه دهد تا متهمانِ بزرگ در برابرِ دادگاه پاسخگوی اقداماتِ خود باشند، و این امر به تقویتِ استانداردهایِ بینالمللیِ حقوقِ بشر منجر شد. همچنین در این تحلیل به موضوعِ رواندرمانیِ نظامی و نقشِ روانپزشکان در پروندههایِ جنگی اشاره میشود که با وجودِ پیچیدگیهایِ اخلاقیِ موجود، به درکِ نگرشها و رفتارهایِ انسانی در شرایطِ فشارِ بیسابقه کمک میکند. در این چارچوب، محاکمههای نورنبرگ بهمثابهٔ یک سندِ تاریخیِ قانونی و اخلاقی، نشان میدهد که چگونه جوامعِ انسانی میتوانند با پذیرشِ مسئولیتِ جمعی، از تکرارِ فجایعِ مشابه جلوگیری کنند. همچنین این روایت به نقشِ رسانه و تصویرسازیِ تاریخی در حفظِ حافظهٔ جهانی پرداخته و تأثیرِ این حافظه را در شکلدهیِ سیاستهایِ آینده و حفظِ امنیتِ جمعی بررسی میکند. در پایان، این تجربهٔ تاریخی بهعنوان درسِ مهمی برای نظامهای حقوقیِ مدرن باقی میماند تا با تکیه بر شفافیتِ دادگاهها وِ تعاملِ منطقیِ بینِ عدالتِ کیفری و حقوقِ بشردوستانه، مسیرِ بهبودِ اوضاعِ انسانی را هموارتر کنند.