پایان جشنواره نوزدهم سینما حقیقت: انعکاسی از تنوع مستند ایران در آیین اختتامیه
به گزارش تیم آرشیو کامل، آیین اختتامیه نوزدهمین جشنواره بینالمللی سینما حقیقت با پخش سرود ملی و قرائت قرآن آغاز شد و این مراسم با حضور چهرههای برجسته مدیریتی و هنری حوزه سینمای مستند کشور برگزار شد. در میان حضار، رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی و محمد حمیدیمقدم، دبیر جشنواره، به همراه همکاران و داوران بخشهای مختلف روی صحنه حضور داشتند تا پایان پنجمین دوره از این رویداد را با افتخار برای مستندسازان ایرانی و بینالمللی به ثبت برسانند. این آیین، که از آغاز با اجرای پرفورمنس و نورپردازی ویژه همراه بود، با پخش موسیقی و ارائه تیزری ویژه جشنواره رسماً به مرحله اختتامیه رسید.
در آغاز رسمی مراسم، فرزاد حسنی، مجری جشنواره، ضمن خوشامدگویی به حضار از حضور استعدادهای جوان در این دوره سخن گفت و بر تمرکز جشنواره بر ایران و جوانان کارآزموده و نسلهای مختلف فیلمسازان تأکید کرد. گزارشها نشان میدهد که نوزدهمین دوره، با توجه به حضور گسترده هنرمندان از سراسر کشور و همچنین شرکتکنندگانی از کشورهای دیگر، یکی از پرشورترین و پویاترین دورههای سینمای مستند در ایران بود. در ادامه دبیر جشنواره با اشاره به برنامههای شش روزه و کارگاههای آموزشی، بر اهمیت گفتوگو و تبادل تجربه میان نسلهای مختلف مستندسازان تأکید کرد و از تداوم این رویکرد در دورههای آتی خبر داد.
بر اساس گزارشهای ارائهشده، در این دوره بخشهای ملی و بینالملل مستندها با شیوههای روایی و ساختارهای گوناگون روی پرده رفت و جمعی از فیلمسازان با ترکیبی از تجربههای فنی و نگاههای تازه به نمایش گذاشته شدند. مدیر مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی با بیان این نکته که مستندسازی باید از سطح گرتهبرداری خارج شده و به زبان جهانی و در عین حال با ریشههای بومی نزدیک شود، بر لزوم پوستاندازی شیوههای روایی و رویکردهای نو در تولید فیلمهای مستند تأکید کرد. وی همچنین از استمرار ارتباط بین جشنواره و مدیران فرهنگی و هنری برای تقویت جایگاه فیلم مستند در سطح ملی و فراملّی سخن گفت.
یکی از بخشهای شاخص این مراسم، بخش «ایران» بود که در آن تصاویر و آثار با محوریت تاریخ و فرهنگ ایران نمایش داده شد و هماهنگی میان روایتهای ملی و تجربههای انسانی بهصورت روشن در ذهن مخاطبان نشست. این بخش، که به گونهای نمادین با یاد و خاطره شهدای روزهای دفاع مقدس و قربانیان خشونت همراه بود، بار دیگر نشان داد که چگونه رویکردهای مستند میتوانند با حفظ احترام و حساسیت نسبت به تاریخ، به شکلی انسانی به روایت رویدادها بپردازند. دبیر جشنواره در پایان بخش «ایران» به اهمیت پیوند میان هنر، تاریخ و مردم اشاره کرد و از همکاری با خانوادههای شهدا و بازتاب ارزشهای جامعه در آثار مستند سخن گفت.
در زمینه جوایز، مراسم اختتامیه طیفی از اعطای تقدیرنامهها و جوایز را به همراه داشت. جایزه شبکه مستند صداوسیما به مستند «برای ابراهیم مردی با دوربین فیلمبرداری» اهدا شد و از سوی حسین زارعزاده، مدیر شبکه مستند، به کارگردان علیمحمدی صادقی اهدا گردید. همچنین جایزه ویژه معاونت راهبردی رئیسجمهوری به مستند «چهارراه حوادث» از طرف فرشاد اکتسابی اهدا شد که این دو اثر، با رویکردهای مختلف خود به بررسی مسائل اجتماعی و انسانی میپردازند. در بخش مسابقه مستند دانشجویی نیز داوران لوح تقدیر خود را به دو اثر «میسوفونیا» و «مسخکراسی» اهدا کردند و بر جسارت، خلاقیت و تفکر باز دانشجویان در ساخت این آثار تأکید نمودند. بخشهای دیگر مانند بخش عکس مستند نیز جوایز برگزیدگان خود را دریافت کردند و هیئت داوران با کلماتی دلگرمکننده از اثری چون «صید هندسه» و مجموعههای «فوتچل» و «معدن مرگ سیاه» یاد کردند.
رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، در سخنان خود با اشاره به ماهیت ثبت واقعیت در سینمای مستند، از کارکرد این شاخه به عنوان یکی از جلوههای فرهنگی و هنری کشور یاد کرد و گفت که مستندسازی میتواند فراتر از مرزهای داخلی به گونهای مؤثر در جهان دیده شود. وی با تأکید بر پیوند بازیگران، مدیران و هنرمندان با جشنواره، از این رویداد به عنوان فرصتی برای تقویت ارتباطات میان کشورهای همسو و استفاده از تجربههای مشترک یاد کرد. فریدزاده با اشاره به اهمیت نقش مخاطبان و فیلمسازان در این فضای پرهیجان، بر این نکته تأکید کرد که سینمای مستند میتواند تجربه «زمان روایی» و «همزمانی» را در قالبی واحد به نمایش بگذارد و حافظه جمعی کشور را برای آینده روشن نگه دارد. در پایان مراسم، با حضور هیئت داوران و داوران بخشهای مختلف، مراسم اختتامیه با تشکر از همراهی و حمایت نهادهای مختلف فرهنگی، هنری و دولتی به کار خود پایان داد. اما مراسم دائماً نشان داد که جشنواره سینما حقیقت بیش از یک رویداد فنی است؛ این رویداد، فرصتی برای گفتوگو درباره چالشها، فرصتها و آیندهٔ سینمای مستند در ایران و منطقه است.
با وجود تمامی فراز و فرودها، حضور فعال فیلمسازان جوان، شیوههای روایی تازه و نگاههای بینالمللی به مستندهای ایرانی در این دوره، تصویری از رویدادی پویا و در حال تحول ارائه کرد. کارگاهها، نشستها و فرصتهای شبکهای که در این دوره فراهم شد، نه تنها به توسعه مهارتهای فنی و هنری شرکتکنندگان کمک کرد، بلکه به پویایی فضای عمومی فرهنگ اهل تحقیق و نقد در کشور نیز یاری رساند. از این رویداد میتوان نتیجه گرفت که سینمای مستند ایران با وجود کاستیها و چالشهای اجرایی، به عنوان یکی از ستونهای فرهنگی کشور نه تنها حفظ شده است، بلکه با پروژههای تازه و نگاههای جوانان، به سمت آیندهای پرتوان و پویا گام برمیدارد.
تحلیل اجرایی-حقوقی جشنواره
این جشنواره از منظر اجرایی نشان میدهد که هماهنگی با دستگاهها و نهادهای اجرایی حوزه فرهنگ و هنر، بهویژه با سازمانهای فرهنگی ملی و شبکههای پخش، امکانی برای افزایش دسترسی مخاطبان به آثار مستند فراهم میکند. با وجود اینکه رویدادهای بزرگ فرهنگی معمولاً با چالشهایی همچون محدودیت بودجه، زمانبندی دقیق و حفظ استقلال هنری روبهرو هستند، جشنواره سینما حقیقت تداوم و ثبات نسبی خود را با حفظ رویکردهای حرفهای و توجه به بازخوردهای داوران و مخاطبان حفظ کرده است. از منظر حقوقی، حفظ استقلال و رعایت آییننامههای حمایتی از تولید مستند و حفاظت از حقوق مؤلفان، بهعنوان ستونهای کلیدی برای تداوم این روند دیده میشود. همچنین، توجه به اصول اخلاقی در نمایش آثار، بهویژه در بخش «ایران»، میتواند به تقویت اعتماد عمومی و بهرهبرداری مسئولانه از آثار مستند منجر شود. در نهایت، نهادهای مسئول باید با حفظ محیطی امن و شفاف برای هنرمندان، فرایندهای داوری و اعلام جوایز را دقیقتر کرده و از هر گونه تفسیر ناخواستهای که ممکن است به سلب اعتماد منجر شود، پرهیز کنند. این رویکردها به همراه تقویت کارگاههای آموزشی، تیمهای داوری تخصصیتر و ارتباط مستمر با دانشگاهها و مراکز پژوهشی میتواند فضای جشنواره را به الگویی برای دیگر رویدادهای فرهنگی کشور بدل سازد.