پذیرش ۶۰۰۰ درخواست کار اتباع افغانستانی در ایران و چارچوب صدور ویزای کار
در گزارشی تازه از مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور، روند صدور ویزای کار برای اتباع افغانستانی که تقاضای کار خود را از سوی کارفرمایان ایرانی اعلام میکنند، تشریح شد. براساس اعلام رسمی، تا این زمان نزدیک به ۲۰ هزار کارفرما از ابتدای سال تا کنون برای ورود اتباع به کشور درخواست دادهاند و با وجود ناقص بودن برخی از تقاضاها، حدود ۶۰۰۰ درخواست کارفرمایان پذیرش شده و برای دریافت ویزای کار اقدام کردهاند. این تصمیم با هدف پاسخ به نیازهای بازار کار داخلی و تنظیم حضور کارگران خارجی در قالب برخی محدودیتهای اجرایی اتخاذ شده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، روند صدور ویزای کار با هدف حفظ توازنهای اقتصادی و اجتماعی دنبال میشود و پس از صدور ویزای کار، این اتباع میتوانند به مدت ۹ ماه در کشور به کار مشغول شوند؛ پس از این دوره، سه ماه فرصت استراحت در کنار خانواده برای آنها فراهم میشود تا در کنار بستگان خود بمانند و پس از آن بتوانند دوباره برای ادامه کار به ایران بازگردند. این چارچوب، در کنار الزامات مربوط به بیمه حوادث، تامین اجتماعی و مالیات، شرایط عملکردن کارگران افغان در بازار کار ایران را مشخص میکند و کارفرمایان ملزم به رعایت این ضوابط هستند.
جزئیات فرایند و اولویتبندی کارفرمایان برای جذب اتباع افغانستانی
بر اساس توضیحات رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور، سازوکار ثبت تقاضا در سامانه انتقال اتباع خارجی برای کار به گونهای طراحی شده است که کارفرمایان بتوانند در نخستین مرحله نیازهای نیروی کار داخلی را بررسی کنند و در صورت نبود تقاضای ایرانی، اولویت به اتباع خارجی اختصاص یابد. در این فرایند، نخستویت با ایرانیان است و طی فرآیند ۱۵ روزه تقاضاهای کارفرمایان در سامانه قرار میگیرد تا مسیر بررسی دقیق آغاز شود. همچنین تأکید شده است که کارفرمایان میتوانند از پروفایل کارفرما در سامانه استفاده کرده و برای هر متقاضی، یک پرونده ایجاد کنند و پس از مدت مذکور، نتیجه نهایی اعلام میشود. علاوه بر این، بر اساس گزارش ارائه شده، از ابتدای امسال تا کنون، حدود ۲۰ هزار کارفرما تقاضای ورود اتباع به کشور دادهاند که با وجود برخی نقصهای اجرایی، قریب به ۶۰۰۰ تقاضا پذیرفته و برای صدور ویزای کار اقدام شده است. در این چارچوب، اتباع افغانستانی پس از صدور ویزای کار با حضور در ایران، طی ۹ ماه به کار مشغول میشوند و در سه ماه بعد به وطن خود بازمیگردند تا در کنار خانواده باشند؛ البته کارفرمایان باید برای این مدت برنامهریزی دقیق انجام دهند تا جایگزینهای مناسب برای کارگران فراهم شود.
مختصات حقوقی و اجرایی حضور کارگران افغان در ایران
یکی از نکات کلیدی این طرح، محدودیت خانوادگی و اولویتبندی کارفرمایان است. ویزای کار برای اتباع افغانستانی صرفاً برای سرپرست خانوار صادر میشود و اجازه ندارد این افراد با خانواده به ایران بازگردند. در عین حال، پس از پایان دوره کار ۹ ماهه، سه ماه استراحت به منظور حضور در کنار خانواده برای این افراد در نظر گرفته میشود. در این بازه زمانی، کارفرمایان باید به گونهای برنامهریزی کنند تا نیروی کار جایگزین مناسب را تامین کنند تا از خلأ نیروی کار در واحدهای تولیدی و خدماتی جلوگیری شود. از سوی دیگر، در صورت برقرار شدن بیمه حوادث و تامین اجتماعی کارگران اتباع، حقوق آنها پرداخت و مالیات کسر میشود و نگرانی از بابت حقوقی-مالیاتی کارگران افغان وجود ندارد؛ این موارد برای حفظ ثبات معیشتی و ارتقای سطح کارآمدی واحدهای تولیدی و خدماتی طراحی شده است. همچنین تأکید شده است که اگر اتباع غیرمجاز قبلاً از کشور خارج شدهاند و قصد بازگشت به کشور برای کار دارند، این امر منوط به رعایت قوانین و نظارتهای مرزی و کارگاهی است و هرگونه ورود غیرمجاز تخلف محسوب میشود که در نتیجه به اردوگاه یا اقدامات مقطعی منجر خواهد شد، با این حال برخورد با اتباع افغانستانی که قصد بازگشت به کشور را دارند به صورت مسئولانه و با درنظرگرفتن زمینههای انسانی انجام میشود.
تبیین نکات اجرایی در دوره حضور و بازگشتهای موقت
وزارت کشور با هماهنگی وزارت کار، به کارفرمایان این امکان را داده است که در ابتدای کار، نیروهای کار خارجی را به صورت موقت جذب کنند تا در صورت نیاز به جایگزینی سریع اقدام شود. این رویکرد، با هدف حفظ ثبات بازار کار و جلوگیری از بروز وقفههای تولیدی طراحی شده است. در این فرایند، کارفرمایان میتوانند پس از بستن قرارداد با کارفرمایان داخلی یا خارجی، برای اتباع افغانستانی تقاضای ورود کنند و با بررسیهای لازم، ویزای کار صادر میشود. همچنین تأکید شده است که این اجرای موقت نباید به فرایندهای غیرقانونی یا سوءاستفاده از نیروی کار خارجی منجر شود و با احتیاط کامل دنبال میشود تا امنیت کارگاهها و حقوق کارگران حفظ شود. در طول دوره حضور، کارگران افغان باید از نظر حقوق کار و سلامت و ایمنی در محیط کار مطابق با قوانین کار ایران برخوردار شوند و کلیه الزامات بیمهای و مالیاتی رعایت شود. همچنین، پس از بازگشت سه ماهه به کشور، کارگران میتوانند در صورت لزوم دوباره به ایران بازگردند تا به کار خود ادامه دهند، مشروط بر رعایت ضوابط و نیازهای کارفرما و ثبت دقیق در سامانههای مربوطه.
چشمانداز و نکات هماهنگی با جامعه کارگری داخلی
این طرح با هدف حفظ تعادل بین نیاز بازار کار داخلی و امکان بهرهگیری از نیروی کار خارجی در قالبی قانونی و شفاف اجرا میشود. مقامات وعده دادهاند که حضور اتباع افغانستانی به صورت قانونی و با نظارت دقیق انجام شود تا همگان از ثبات اقتصادی و اجتماعی برخوردار باشند. در کنار این موفقیت اجرایی، توصیه میشود کارفرمایان با رعایت کامل قوانین کار و قراردادها، از این نیروها به عنوان نیروی کار موقت استفاده کنند تا از بروز مشکلات احتمالی که ممکن است به دلیل تغییرات ناهمگون در بازار کار یا کمبود منابع انسانی ایجاد شود، جلوگیری شود. همچنین، با توجه به گستره تقاضا و نقش این نیروها در برخی صنایع اساسی کشور، پیگیریهای جدی درباره بهبود فرایندها و کاهش زمان پاسخگویی به درخواستها در آینده در دستور کار قرار گرفته است. در پایان، توجه به آموزشها و خدمات حمایتی از کارگران افغان در ایران، از جمله ارائه آموزشهای فنی رایگان و دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی، میتواند به افزایش کارآیی و رضایت از کار در میان هر دو گروه ایرانی و افغان کمک کند.
تحلیل حقوقی-اجرایی
اجرای سیاست صدور ویزای کار برای اتباع افغانستانی با هدف تنظیم حضور نیروی کار در ایران طراحی شده است؛ اما نکته کلیدی آن، حفظ تعادل بین بازار کار داخلی و حقوق کارگران خارجی است. در این چارچوب، اولویت با ایرانیان است تا فرصتهای شغلی داخلی حفظ شود، و از سوی دیگر، با فراهمسازی ابزارهای قانونی برای جذب کارگران افغان، از شکلگیری بازار سیاه و ورود غیرقانونی کاسته میشود. علاوه بر این، دورههای ۹ ماه کار و سه ماه استراحت، به عنوان سازوکاری برای تقسیم بهتر بار کار و توجه به زندگی خانوادگی این گروه تعریف شده است و این مسئله میتواند به پایداری نیروی کار در مدت زمانهای کوتاه کمک کند. با این حال، اجرای دقیق این طرح نیازمند سامانههای کارآمد، شفافیت در فرآیند بررسی درخواستها و پایش مستمر است تا از هیچ گروهی سوءاستفاده نشود و حقوق کارگران به طور کامل رعایت گردد. از منظر اجرایی، چالشهایی مانند هماهنگی بین دستگاههای مربوط، پوشش بیمههای تکمیلی، و حفظ امنیت مرزها وجود دارد که باید به صورت مستمر مدیریت شوند تا به نتیجه مطلوب برسند.