گشایش در مسیر تنظیمگری صنعت سینما و تلخیص آن در قالبی نوین
به گزارش تیم آرشیو کامل، طرح «آییننامه تنظیمگری تولید و نمایش هنرصنعت فیلم و سینما» که به منظور بررسی و تصویب در هیئت دولت به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارائه شده است، جزئیات اصلی خود را با محوریت اصلاحات ساختاری در راهبردهای اجرایی این حوزه منتشر کرده است. این طرح با حمایت و تعهد مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، بر پایه اصولی بنا شده که به اعتقاد طراحان آن، حق اشتغال هنرمندان را بهعنوان محور اصلی صنعت سینما به رسمیت میشناسد و تلاش میکند تا از طریق یک تنظیمگری ملی، به جای تصدیگری مستقیم دولت، چارچوبی شفاف برای تولید، نمایش و نظارت بر آثار هنری ارائه دهد. در این گزارش، نکات کلیدی و چارچوبی که طرح به آنها میپردازد، مرور میشود و تلاش میشود تا با حفظ دقت واقعیتها، به شکل ساختاریافته و با زبان خبری ارائه شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این پروژه با هدف ایجاد توازن میان حمایت از حرفهایگری سینماگران و تضمین رعایت قوانین و مصالح عمومی شکل گرفته است.
چارچوب مفهومی آییننامه و اصول بنیادین آن
طرح آییننامه تنظیمگری تولید و نمایش هنرصنعت فیلم و سینما در گام نخست به دنبال تعریف یک «تنظیمگری ملی» است که به جای مدلهای تصدیگری دولتی، بر شایستگیها و فرآیندهای اجرایی متکی باشد. این رویکرد با هدف کاهش تمرکز زائد بر تصمیمگیریهای مستقیم دولت و ایجاد معیارهای ثابت و روشن برای صدور پروانه نمایش آثار تدوین شده است. در این راستا، شاخصههای زیر بهعنوان ستونهای اصلی طرح تعریف شده است:
- تنظیمگری ملی به جای تصدیگری دولتی: تأکید بر استقلال و کارکرد حرفهای نهادها و سازمانهای مرتبط با صنعت فیلم بهعنوان چارچوب حاکم بر تولید، توزیع و نمایش آثار.
- احصای محدودیتهای نمایش آثار: مستند به قوانین موضوعه و اسناد بالادستی، برای اجتناب از پذیرش نمایش آثاری که با چارچوبهای قانونی همسو نیستند، فهرست و شرح دقیقی ارائه و به روز میشود.
- حضور افکار عمومی در شوراهای صدور پروانه نمایش: تصمیمهای نمایش توسط شوراهای مستقل و با مشارکت بازتابهای عمومی در چارچوبی قانونی انجام میشود تا شفافیت افزایش یابد.
- احترام به شأن حرفهای سینماگران: رعایت منزلت و حرفهایگری مبتنی بر قوانین موضوعه و رفتار مسئولانه در مسیر تولید و نمایش آثار، با اجتناب از برخوردهای کمتر شایسته.
- رعایت قوانین دادرسی و تجدیدنظرخواهی: تضمین مدلهای رسیدگی قضایی و امکان بازنگری در تصمیمها بر پایه رویههای قانونی موجود.
روند تنظیم و گامهای اجرایی طرح
طبق رویکرد مطرحشده، این طرح از طریقمطالعه تطبیقی با نمونههای معاصر در همسایگی و همتراز در جهان بررسی شده است و پس از چندین نشست با هیئت رئیسههای انجمنهای عضو، به شکل یک نسخه قابل پیگیری برای دولت ارائه شده است. روند بررسی در سه سطح کلیدی دنبال میشود: نخست، تطبیق الزامات داخلی با استانداردها و مدلهای موفق در سایر کشورها؛ دوم، تضمین مشارکت اتحادیهها و صنوف مرتبط با صنعت فیلم در فرآیندهای تصمیمگیری؛ و سوم، تدوین سازوکارهای اجرایی و نظارتی مشخص برای اجرای آییننامه در دورههای آتی. طبق گفتههای دستاندرکاران، این طرح با هدف سیاستیسازی و حفظ ثبات محیط کار سینماگران ارائه شده است تا با وجود تنوع آثار و نوع مخاطبان، چارچوبی قابل اتکا برای تولید و نمایش فراهم آورد. همچنین تأکید شده است که ارجاعات به قوانین موضوعه و اسناد بالادستی در متن آییننامه بهطور روشن درج خواهد شد تا هرگونه تصمیمگیری با پشتوانه حقوقی و قانونی اتخاذ شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این گامها با دقت و با درنظرگیری آسیبشناسیهای مربوط به گوناگونی ژانرها و سطوح مخاطبان انجام میشود تا از هرگونه بیثباتی در بازار آثار تصویری جلوگیری به عمل آید.
اثرات احتمالی و چشماندازهای اجرایی طرح
در نگاه ابتدایی، طرح آییننامه تنظیمگری تولید و نمایش فیلم میتواند به دو دسته اثرات مثبت و چالشهای اجرایی تقسیم شود. از منظر مثبت، انتظار میرود که با تثبیت چارچوب حقوقی و آگاهی از حقوق و وظایف بازیگران و دستاندرکاران، استقلال حرفهای سینماگران تقویت شود و با حضور گستردهتر افکار عمومی در فرآیند صدور مجوز نمایش، شفافیت تصمیمها افزایش یابد. همچنین با تعریف صریح نقش شوراهای تصمیمگیرنده و استفاده از معیارهای مستند، امکان بازنگری و اصلاح تصمیمات، بهویژه در زمینه نمایش آثار دارای ابعاد پیچیده یا حساس، فراهم میشود. از سوی دیگر، این رویکرد میتواند عملکرد نهادهای فرهنگی را بهبود بخشد و به ایجاد یک چارچوب روشن برای سرمایهگذاری در پروژههای سینمایی کمک کند. اما بهرغم این پتانسیلها، چالشهایی نیز وجود دارد که نیازمند توجه ویژه است. به عنوان نمونه، برقراری توازن میان استقلال نهادهای مرتبط و پاسخگویی به نیازهای فرهنگی جامعه، میتواند به فرایند تصمیمگیری زمانبر و نیازمند سازوکارهای دقیق اجرایی منجر شود. همچنین لازم است که منابع، فرآیندهای شفاف و کارآمد برای رسیدگی به شکایات و درخواستهای تجدیدنظر فراهم باشد تا به اطمینان از عدالت و انصاف در تصمیمهای نمایش آثار کمک کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، شناسایی دقیق محدودیتهای نمایش و تعریف دقیقِ پروانههای نمایش نیز از جمله مسائل حیاتی است که باید با مشارکت بخشهای مختلف فرهنگ و ارشاد اسلامی و اتحادیههای صنفی دنبال شود تا از سوءتفسیرها و ایجاد بیاعتمادی جلوگیری کند.
اظهار نظر بر پایه اصول قانونی ایران و ربط آن با اجرای طرح
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران و با توجه به اصول قانونی حاکم بر فرهنگ و هنر، هرگونه طرحی که با هدف تسهیل و بهبود روند تولید و نمایش آثار هنری تدوین میشود، میبایست با رعایت مسیرهای قانونی تصویب و اجرای خود را دنبال کند. در این راستا، آییننامه پیشنهادی، با تأکید بر حضور نهادهای صنفی و نمایندگان حرفهای اجتماع سینماگران در فرایندهای صدور مجوز نمایش، سعی دارد تا از شکلگیری یک فضای فرمانگیری مطلق جلوگیری کرده و به جای آن، رویکردی مشارکتی و مبتنی بر ضوابط قانونی ارائه دهد. از منظر حقوقی، وجود چارچوبهای روشن برای پروانههای نمایش و تعیین حدود نمایش آثار میتواند به کاهش اختلافنظرهای اجرایی و کاهش شکایات ناشی از ابهامات منجر شود. با این وجود، اجرای چنین طرحی نیازمند هماهنگی کامل با سایر نهادهای مسئول و ایجاد سازوکارهای اجرایی قابل اعتماد است تا از هرگونه تفسیر نادرست یا سوءاستفاده جلوگیری شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، توازن میان حقوق هنرمندان، منافع عمومی و ضوابط قانونی باید همواره در اولویت باشد تا ثبات فرهنگی و امنیتی و همچنین سلامت بازار هنری حفظ شود.
تحلیل اجرایی–حقوقی درباره طرح
این طرح با وجود پتانسیل افزایش شفافیت و تقویت حرفهایگری میتواند به شرط داشتن سازوکارهای دقیق اجرایی، بازخوردهای سازنده از صنوف مختلف و شناخت کافی از ظرفیتهای بخش دولتی و غیردولتی در مدیریت نمایش آثار، به ثبات و کارایی بیشتری برسد؛ اما فرایند اجرایی آن نیازمند سیاستگذاری روشن، تعریف دقیق نقش شوراهای تصمیمگیری، و ایجاد مکانیسمهای پاسخگویی عمومی است تا از وقوع انحصار یا بیثباتی جلوگیری شود و به حقوق قانونی هنرمندان احترام گذاشته شود. همچنین لازم است که تغییرات آییننامه با صراحت به اطلاع عموم برسد و شفافیت تصمیمگیریها حفظ گردد تا اعتماد عمومی تقویت شود. در نهایت، برای حفظ امنیت فرهنگی و اجتماعی و جلوگیری از نفوذ احتمالی برای سوءاستفاده از فرآیندهای صدور پروانه، باید سازوکارهای نظارتی و بازرسی دقیق و انتظامی قابل اجرایی وجود داشته باشد. با رعایت این نکات، طرح میتواند به یک چارچوب پایداری دست یابد که دامنه فعالیتهای هنری را گسترش دهد و در عین حال به ملاکهای قانونی و اخلاقی پایبند بماند.