رئیسجمهور و تعارف شاهعبدالعظیمی: بررسی یک پدیده در گفتوگوی اجرایی
در روزهای اخیر، بحثی که ریشه در یک رفتار فرهنگی دیرپا دارد، دوباره محور بحثهای رسانهای قرار گرفته است. تعارف در فرهنگ ایرانی به عنوان نمادی از احترام و جایگاه ارجگزاری به دیگران مطرح میشود و برخی معتقدند که این رفتار، در برخی دوطرفهها تا سطح تعهد عملی نیز گسترش مییابد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این پدیده با تمرکز بر تعارفی که گاه بدون پشتوانه عملی به گذشته میماند و نقدهایی که همواره به تکرار آن وجود دارد، به عنوان یک مؤلفه در گفتوگوی میان دولت و جامعه مطرح میشود. در این راستا، اظهارات اخیر رئیسجمهور درباره دعوت از کارشناسان حوزههای مختلف برای کمک به دولت، بازتابی از همین باب است که در متنهای رسمی به عنوان فرصت و ظرفیت برای همافزایی مطرح میشود و از سوی برخی به عنوان نشان از رویکرد تعاملی دولت با خبرههای تخصصی تعبیر شده است.
در یکی از تحلیلهای رسانهای، به نقل از منابع آگاه، اشاره شده است که در 16 ماه اخیر و در گسترههای مختلف حوزههای اجرایی، از سوی دولت عنوان شده که با کمبود منابع یا تجربه مواجه است و به هر فرد یا گروهی که بتواند در عبور از موانع کمک کند، خوشآمد گفته میشود. اما در عمل، گاهی روند پاسخ به این فراخوانها با پرسشها و ابهامهایی همراه شده است. در این میان، سخنانی که از زبان برخی مقامات یا مدیران مطرح میشود، گاه با گزارههای تکراری همراه است و قدرت اجرایی میکوشد از وجود تیمها یا سازوکارهای بررسی پاسخهای مثبت سخن بگوید تا از جانب افکار عمومی شفافسازی شود. این روایت همچنان برای ناظران و کارشناسان، به مثابه یک مسئله اجرایی مطرح است که نیازمند شفافسازی بیشتر است.
نکتهای که در گزارشهای متعدد دیده شده، این است که فراخوانهای همافزایی با وجود تبلیغات رسانهای، به طور معمول با پاسخهای مثبت محدود مواجه است. برخی میگویند که این روند نشان از مشکلات در فرآیند ارزیابی و یا ناکافی بودن سازوکارهای اجرایی دارد. در برخی گمانهزنیها هم این مسأله مطرح میشود که ممکن است برخی از پاسخهای مثبت به شکلی غیرواقعی یا برای حفظ وجهه عمومی ارائه شده باشد. در این زمینه، پژوهشگران و تحلیلگران تجربهای مانند تعارف شاهعبدالعظیمی را به عنوان نمونهای از رفتارهای تعارفی مینامند که میتواند در قالب اجرایی خود را نشان دهد اما توان اجرایی لازم را ندارند یا با موانع واقعی روبهرو میشوند. باوجود تمام این بحثها، واقعیت این است که رئیسجمهور با صراحت بیان کرده است که از هر کمکی که بتواند به دولت در رفع محدودیتها کمک کند، استقبال خواهد شد و این نکتهای است که در گفتوگوهای عمومی باید از منظر اجرایی و قانونی ارزیابی شود. در گزارشهای اخیر، این برداشت تقویت میشود که آیا چنین اظهاراتی رویکردی صادقانه دارد یا صرفاً جنبه نمادین تعارفاتی را دربردارد که به بازار نقد کشیده شده است؟
در این مسیر، توجه به شفافیت در فرآیندهای تصمیمگیری و پاسخ به فراخوانها از اهمیت بالایی برخوردار است. آیا دولت گزارشهای مشخصی ارائه میکند که نشان دهد کدام حوزههای اجرایی با چه افرادی تعامل داشتهاند؟ کدام یک از این افراد واقعاً به کار گرفته شدهاند و چگونه؟ این پرسشها به ویژه در فضایی مطرح میشود که اصلاحات اجرایی، بهبود کارآمدی و پاسخگویی به مطالبات مردم از اولویتهای دولت است. به گزارش تیم آرشیو کامل، بررسی دقیق این موضوع میتواند به افکار عمومی نشان دهد که آیا مخاطبِ تعارف صرفاً شنونده است یا شریک واقعی در فرآیند تصمیمگیریهای اجرایی به حساب میآید. این نکته از منظر پاسخدهندگان و ناظران، به عنوان یکی از محورهای اصلی گفتوگوی عمومی درباره نقش کارشناسان و دولت در مسیر پیشبرد امور مطرح میشود. در این میان، برخی تحلیلگران تأکید دارند که اگر سازوکارهای بررسی پاسخهای مثبت وجود دارد، باید با شفافیت کامل روشن شود که چگونه و با چه معیارهایی تصمیم به کارگیری افراد گرفته شده است. این امر نه تنها به اعتماد عمومی کمک میکند، بلکه میتواند به کاهش سوءبرداشیها و سوءاستفادههای احتمالی از این نوع فراخوانها نیز یاری رساند.
در نهایت، این فضا به یک پرسش پایدار منتهی میشود: آیا تعارف شاهعبدالعظیمی در گفتوگوی اجرایی میتواند وسیلهای برای بهبود کارایی و همافزایی باشد یا تنها به عنوان یک مسئله فرهنگی-ادبی باقی میماند که در عرصه عمل، به نتیجهای مشخص منجر نمیشود؟ پاسخ به این پرسش، نیازمند بررسی دقیق و بیطرفانه است تا بتوان از مزایا و چالشهای هر رویکرد در مسیر اجرای سیاستهای عمومی ایران، به شیوهای مسئولانه صحبت کرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، واقعیت این است که رویکرد تعارف در تعاملات دولت و جامعه باید در قالب سازوکارهای روشن، پاسخمحور و شفاف گام بردارد تا از منظر حقوقی و اجرایی، هم به خواست مردم پاسخ داده و هم از چارچوبهای قانونی و نظام جمهوری اسلامی ایران تبعیت کند.
تحلیل نقادانه از باب قوانین جمهوری اسلامی ایران
این تحلیل با تأکید بر چارچوب قانونی، نشان میدهد که هر گونه تصمیمگیری درباره استفاده از ظرفیت کارشناسان باید در چهارچوبهای مشخصی انجام شود: شفافسازی سازوکارها، ارزیابی تخصصی و عادلانه، و گزارشدهی عمومی درباره نتایج. تعارف به خودی خود پدیدهای فرهنگی است؛ اما وقتی به پروسههای اجرایی وارد میشود، باید با روشنگری در زمینه نحوه انتخاب یا ارزیابی افراد و همچنین میزان اثرگذاری تصمیمات، توضیح داده شود. قانونمداری و رعایت اصول سلامت اداری ایجاب میکند که دولت از هرگونه دعوت یا همکاری با کارشناسان، با وجود تعارف یا بدون آن، نتیجه و موضع مشخصی را به صورت قابل دسترس به جامعه ارائه دهد. به نحوی که کارآمدی، پاسخگویی و اعتبار دولت تقویت شود و هرگونه ادعای همکاری از سوی کارشناسان، با مدارک و گزارشهای رسمی همراه باشد. همچنین، از منظر اجرایی غیرسیاسی و غیرامنیتی، میتوان از این رویکرد برای بهبود فرایندهای تصمیمگیری استفاده کرد، مشروط بر آنکه نقدهای موجود و مسائل اجرایی به جای پنهانکاری، به صورت شفاف و قابل پیگیری مطرح شوند. به این ترتیب، تعارف شاهعبدالعظیمی یا هر نوع تعارفی از این دست، تنها به شرطی میتواند از منظر قانونگرایی و بهرهوری سازنده باشد که به فرایند شفاف، قابل ارزیابی و پاسخگو منجر شود و در نتیجه برای ناظرِ تصمیمسازی، قابل قبول و قابل اعتماد جلوه کند.