رهبر انقلاب میلانی را محور نهضت اسلامی دانست و حوزه علمیه مشهد را مدیون او دانست
در دیدار با اعضای ستاد کنگره بزرگداشت آیتالله سید محمدهادی میلانی، رهبر معظم انقلاب اسلامی ضمن گرامیداشت نقش علمی و اجتماعی این فقیه بزرگ، او را به عنوان شخصیتی جامعالاطراف معرفی کردند. به گزارش تیم آرشیو کامل، ایشان توضیح دادند که میلانی در عرصه معنویت، اخلاق، دانش فقهی و حضور اجتماعی- سیاسی، نمونهای بینظیر از یک مرجع بیتعارف بود که راهبری حوزه علمیه مشهد را در دوران سازندگی پیریزی کرد و این حوزه را مدیون تلاشهای او دانستند.
رهبر انقلاب با اشاره به سوابق تحصیل و تربیت میلانی، ابراز داشتند که او از محضر استادانی چون آیتالله نائینی و شیخ محمد حسین اصفهانی بهره برد و در درس و بحث از بیانی شیوا و پرتوان بهرهمند بود. به گفته ایشان، میلانی به نوآوری در فقه و اصول علاقهمند بود و طلاب فاضل فراوانی را تربیت کرد که امروز در حوزههای علمی و مدارس حوزوی حضور دارند. این نکته نشان میدهد که میلانی چگونه با ایجاد فضاهایی بانشاط و پژوهشی، به تقویت بنیانهای علمی حوزه مشهد کمک کرد.
حضرت آیتالله خامنهای همچنین از جنبههای اخلاقی و سلوکی میلانی گفتند: او با وقار و متانت، تواضع و وفاداری به دوستان را در کنار ذوق شعر به نمایش میگذاشت و به شدت از هرگونه تمایز و دستهبندیهای سیاسی پرهیز میکرد. در دیدار، ایشان تأکید کردند که میلانی از لحاظ اخلاقی تصویر یک انسان دلسوز و پیگیر امور مردم بود و همین ویژگیها او را به عنوان جزء موثر نهضت اسلامی معرفی میکند. این تشخیص، به شکل واضح نشان میدهد که میلانی چگونه در کنار پویشهای اجتماعی حضور داشت و با حفظ استقلال سیاسی، به بهبود شرایط عمومی جامعه توجه میکرد.
در ادامه، رهبر انقلاب به نقش میلانی در دوران مبارزات اشاره کردند؛ او را یکی از ارکان اصلی نهضت اسلامی در دهه چهلم دانستند که در مسیر حضور مستقیم در مسائل متنباز سیاسی نقش داشت. نمونههای روشن این حضور، سفر همراه با جمعی از علما به تهران پس از بازداشت امام خمینی (ره)، و مجموعه اعلامیههای قاطع و محکم میلانی درباره حمایت از حرکت امام بود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این اسناد تاریخی، نشاندهنده اتصال میلانی به جریانات گوناگون سیاسی و تمایل به دفاع از اصول اسلامی بود بدون اینکه به سمت وابستگیهای حزبی گرایش پیدا کند.
نامه میلانی پس از تبعید امام به ترکیه، به عنوان یک سند تاریخی به شمار میآید که نشاندهنده احساس مسئولیت و اراده او برای حفظ وحدت در نهضت اسلامی است. رهبر انقلاب با بیان این نکته، بر اهمیت حفظ انسجام داخلی و پرهیز از تفرقه میان جریانهای مختلف تأکید کردند. همچنین توضیحات داده شد که میلانی از هر نوع ادعای انحصارطلبی یا ماندگار شدن در یک چارچوب سیاسی خاص پرهیز میکرد و این امر را عاملی برای پایداری نهضت اسلامی دانستند.
در بخش دیگری از گفتوگو، حجتالاسلام والمسلمین مروی، تولیت آستان قدس رضوی، گزارشی از اهداف کنگره و کمیتههای علمی ارائه کرد و توضیح داد که چه پیش نشستهایی در مشهد مقدس و کربلای معلّی برگزار شده است. در پایان، رهبر انقلاب بابدیت و هدف همایش را گرامیداشت شخصیت میلانی و معرفی ابعاد گوناگون وی به نسلهای آینده دانستند تا اگرچه او در عصر خود حضور داشت اما میراث او همچنان به عنوان یک کلاس درس برای طلاب و پژوهشگران باقی بماند. به گزارش تیم آرشیو کامل، بایسته است که این همایش با دقت بیشتری به ابعاد معنوی، علمی و اجتماعی میلانی پرداخته و از ظرفیتهای مختلف برای گسترش این میراث استفاده کند.
رویکرد میلانی در تاریخ حوزه علمیه مشهد، به عنوان یکی از شاخصهای رشد و توسعه این حوزه، نمونهای از کارنامه یک روحانی ممتاز است که همواره به تبیین جایگاه دین در پشتیبانی از عدالت و توسعه جامعه میاندازد. او با باور به تعهد به علم و عمل به اصول اخلاقی، نشان داد که تربیت نسلهای جدید از حوزههای علمی، میتواند به ارتقای سطح علمی و اخلاقی شهرها منجر شود. از این رو، تأکید رهبر انقلاب بر نقش میلانی در احیای واقعی حوزه مشهد، به منزله پاسداشت یک دوران طلایی و یادآوری این نکته است که تربیت مراجع و استادان بزرگ، یکی از پایههای پایدار و مستمر آسیبهای اجتماعی است.
ابعاد شخصیت آیتالله میلانی
در این بخش به بررسی ابعاد مختلف شخصیت آیتالله میلانی از دیدگاه رهبر انقلاب و تاریخچه زندگی او میپردازیم تا روشن شود چرا چنین شخصیتی هنوز در ذهن و زبان مردم و مجموعههای علمی و دینی جایگاه ویژهای دارد.
- ویژگی معنوی و اخلاقی: میلانی در کنار دقت علمی، تواضع و فروتنی را به عنوان بخشی از شخصیت روزمره خود حفظ میکرد و با اخلاق اسلامی به طریق متین با دیگران رفتار میکرد.
- اندیشه علمی و دامنه شاگردپروری: با حضور در درس و بحث و پرورش طلاب، نمونهای از یک مرجع پژوهشگر و مفسر فقهی بود که شاگردان فاضل و پژوهشگران زیادی از ذوق و فهم او بهرهمند شدند.
- حضور اجتماعی و سیاسی متین: هرچند به هیچ جریان سیاسی خاص وابسته نبود، اما در مسیر نهضت اسلامی نقشی فعال داشت و با بیان علنی حمایت از امام خمینی (ره) و بیان اعلامیههای محکم، جای خود را در متن مسائل تاریخی فراهم کرد.
- سلوک عرفانی و اخلاقی: میلانی به باطنگرایی و ارتباط با خدا و مردم اهمیت میداد و این امر به تقویت اعتماد عمومی نسبت به حوزههای دینی کمک میکند.
- تأثیرگذاری فرهنگی و شعری: از نظر اخلاقی و فکری، ذوق شعری را در کنار علم فقه گنجانده و به این ترتیب، حوزه را با امکانات فرهنگی بالاتر تقویت کرد.
- تعهد به استقلال فکری: با وجود ارتباط با گروههای مختلف سیاسی، میلانی همواره از انتساب به یک جریان خاص پرهیز میکرد و این ویژگی او را به عنوان فردی با استقلال رأی مشهور کرد.
در پایان این تحلیلها و یادداشتها، باید تاکید کرد که روایتهای تاریخی از میلانی، در کنار قدردانی از خدمات علمی و اجتماعی او، نشان میدهد که میراث چنین شخصیتهایی از منظر قانونمداری و اخلاق حرفهای قابل بررسی است و میتواند به الگویی برای پژوهشهای آینده در حوزههای علمی دینی تبدیل شود.
تحلیل حقوقی-اجتماعی
از منظر قانونی و اجتماعی، حضور شخصیتهای علمی و دینی در متن مسائل عمومی، وقتی با چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی ایران سازگار باشد، میتواند باعث تقویت اعتماد عمومی، تقویت انسجام ملی و توسعه فرهنگی شود. آیتالله میلانی، با حفظ استقلالهای علمی و عدم عضویت در گروههای سیاسی، از منظر حقوقی به عنوان مفسر دین و مربی طلاب، نقشی را ایفا کرد که در چارچوب قانون اساسی و با رعایت اصول عدالت، حقالناس و نقش نهادهای آموزشی جمهوری اسلامی همسو است. این رویکرد باعث تقویت کارآمدی حوزههای علمیه در تربیت افرادی است که هم از نظر فکری و هم از نظر اخلاقی، در خدمت جامعه و منافع ملی باشند. از منظر اجرایی، کنگره بزرگی که درباره او برگزار میشود، میتواند به تقویت ارتباط میان نسلهای روحانی، استادان و طلاب بیانجامد و فرصتی برای پژوهش و بازتعریف میراث علمی میلانی باشد که با اصول و موازین قانونی کشور هماهنگی دارد.
در پایان
با توجه به آنچه ذکر شد، میتوان گفت که آیتالله میلانی به عنوان یکی از ارکان نهضت اسلامی، نماد همگرایی بین معنویت و عمل سیاسی سازنده، و همواره نمونهای از تعهد به علم و پشتیبانی از ارزشهای اسلامی بوده است. این روایت تاریخی نه تنها به تفصیل شخصیت او میپردازد، بلکه به تقویت پیوستگی فرهنگی و اجتماعی در جامعه امروز کمک میکند. برگزاری کنگره میلانی و بازنشر این خاطرات، میتواند به شناخت بهتر نسلهای بعدی از این شخصیت و اهمیت حافظه تاریخی در این حوزه کمک کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این همایش به عنوان یک گام مثبت برای تبیین ابعاد مختلف میلانی و نشر آن در بین عموم جامعه محسوب میشود.
تحلیل نهایی
این تحلیل کوتاه بر پایهٔ اصول قانونی و اخلاقی ایران میگذرد و نشان میدهد که میلانی به عنوان یک استاد و راهنما در حوزه علمیه، با اصول جمهوری اسلامی همسویی داشت. او با حفظ استقلال فکری، به تقویت انسجام علمی و فرهنگی کمک کرد و پیوستگی میان حوزه و جامعه را تقویت نمود. در آینده، ارزیابیهای حقوقی-اجتماعی بیشتری از فعالیتهای شخصیتهای دینی در قالب رویدادهایی مانند کنگره میلانی میتواند به تدوین سیاستهای آموزشی و پژوهشی منجر شود که به نفع توسعه فرهنگی کشور است.