زمینه بحران خشکسالی و کمآبی در ایران
در سالهای اخیر ایران با موجی از خشکسالی و کمآبی دست و پنجه نرم میکند و این پدیده در سال جاری شدت بیشتری یافته است. تصاویر منتشر شده از سدها نشان میدهد که منابع آبی کشور در مقایسه با سالهای گذشته با کاهش قابل توجهی مواجه است و این موضوع، به ویژه در بخشهای مصرفی و صنعتی، فشار مضاعفی بر شبکههای تأمین آب و برق وارد کرده است. در چنین وضعیتی، تصمیمگیریها درباره مدیریت منابع آبی و تأمین برق به موضوعی حیاتی تبدیل میشود و همواره با حساسیتهای اجرایی و سیاسی روبهرو است. به گزارش تیم آرشیو کامل، بخش اعظم تصمیمگیریها در سطوح ملی و استانی به صورت هماهنگ و با درنظر گرفتن چارچوبهای قانونی و سیاستهای وزارت نیرو دنبال میشود. در این میان، بحثهایی درباره راهکارهای افزایش بارش و بهبود مدیریت رطوبت اکوسیستمهای کشور مطرح میشود، هرچند تحقق این اهداف مستلزم منابع، فناوری و سازوکارهای اجرایی مُحکم است.
بارورسازی ابرها: رویکرد فنی و اجرایی
بارورسازی ابرها بهعنوان یک ابزار فنی برای افزایش احتمال بارش در برخی مناطق مطرح شده است. در گفتوگوهای عمومی، گفته میشود که این فرایند شامل پخش ذراتی است که میتواند به تغییر در قطرات آب در ابرها و تبدیل آنها به نمباران یا برف منجر شود. برخی پروژهها در گذشته در دستگاههای مختلف اجرایی بهطور پراکنده انجام میشدند، اما اکنون تمرکز این فعالیت به وزارت نیرو سپرده شده است. همچنین ذکر میشود که برای عملیاتی شدن این فرایند، وجود ابر مناسب و شرایط رطوبت و باد از پیششرطهای لازم است و در غیر این صورت امکان انجام کار وجود ندارد. مطابق برخی گزارشها، احتمال اثرگذاری بارورسازی ابرها میتواند حدود 10 تا 15 درصد در افزایش مقدار بارندگیها باشد. با این وجود، جزییات دقیق مالی و اجرایی این طرح همچنان به تصمیمگیریهای وزارت نیرو وابسته است و در حال حاضر چشماندازی روشن از تخصیص منابع برای این کار دیده نمیشود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، در برخی از اظهارنظرها تأکید شده که بارورسازی ابرها با توجه به وضعیت بارشها و وجود ابرهای حاوی رطوبت کافی، پتانسیل ایجاد تغییر در شرایط آبی منطقه را دارد اما برای نهایی شدن و تعریف زمانبندی اجرای آن باید منتظر تصمیمات رسمی و بررسیهای کارشناسی مداوم بود. در این میان، شایعاتی مبنی بر احتمال استفاده از این فناوری برای مدیریت کمبود منابع آبی مطرح شده است، اما واقعیت این است که تصمیمگیری درباره این کار به عهده مراجع عالی وزارت نیرو است و از سوی سایر دستگاهها بهطور مستقیم قابل اقدام نیست.
اظهارات استاندار تهران در حاشیه جلسه هیأت دولت
محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، در گفتوگو با خبرگزاری خبرآنلاین و در حاشیه یکی از جلسات هیأت دولت، درباره بارورسازی ابرها توضیح داد که این موضوع یک مسئله کاملاً فنی است و تصمیمگیری درباره آن بهطور مستقیم توسط وزارت نیرو انجام میشود. او افزود که مجموعهای در سازمانی واقع در وزارت نیرو وظیفه این کار را به عهده دارد و از سالهای گذشته، این کار بهطور پراکنده انجام میشد، اما اکنون تمرکز آن در وزارت نیرو است. معتمدیان تأکید کرد که برای این اقدام الزامات مشخصی وجود دارد؛ نخست وجود ابر مناسب و در نظر گرفتن عواملی مانند رطوبت و باد که میتواند نتیجه کار را تحتتاثیر قرار دهد، و با این وجود، همه چیز به وضع ابرها بستگی دارد. در توضیحات او همچنین آمده است که اگرچه برخی منابع گفتهاند بارورسازی میتواند بین 10 تا 15 درصد در افزایش بارشها اثرگذار باشد، اما جزئیات مالی آن و چگونگی اجرای دقیق آن وابسته به وزارت نیرو است و در حال حاضر شایعاتی درباره وجود منابع مالی برای این کار وجود دارد که از سوی مقامهای مختلف تأیید یا رد نشده است. یکی از پاسخهای او به سوال درباره خاموشیها با خنده بود و پاسخ به این پرسش که آیا خاموشیها دوباره بازمیگردد، این بود: ما به دنبال این هستیم که خاموشی نداشته باشیم و تلاش همه این است که قطعی اتفاق نیفتد. فعلاً نیز برای بخش خانگی برنامهای برای خاموشی وجود ندارد.
تحلیل اجرایی و الزامات قانونی مدیریت برق در ایران
در بافت خبرهای مربوط به مدیریت منابع آب و برق، نکته مهم این است که تصمیمگیری در زمینه بارورسازی ابرها و سایر ابزارهای مدیریت بارش، به طور مشخص به وزارت نیرو و مراجع قانونی مرتبط سپرده شده است. از منظر اجرایی، وجود ابر مناسب، شرایط جوی مطلوب، و تامین بودجه لازم برای پروژههای بلندمدت از جمله شاخصهای کلیدی هستند که میتوانند موفقیت یا شکست این طرح را تعیین کنند. در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، هر طرحی که منجر به تغییر گسترده منابع آبی یا مدیریت انرژی میشود، باید از مسیرهای قانونی تصویب بودجه و نظارت واحدهای مسئول عبور کند و بهدلیل حساسیتهای عمومی، شفافیت و گزارشدهی به مراجع نظارتی ضروری است. همچنین در حوزه خاموشیهای احتمالی، رویکردهای اجرایی باید مبتنی بر برنامهریزی دقیق مصرف، تشویق الگوی مصرف و حوادث غیرمنتظره باشد تا از آسیب به خانوارها و صنایع کوچک و متوسط جلوگیری شود. از این منظر، باید بهبود همکاری میان استانها و وزارت نیرو، رعایت اصول پایداری و حفظ امنیت انرژی به عنوان اصول بنیادین در نظر گرفته شود. با توجه به ایرانِ امروز، سازوکارهای اجرایی بیشتر باید به سمت شفافسازی، نظارت حقوقی و تقویت ظرفیتهای مدیریتی برای پاسخگویی به بحرانهای آبی و انرژی سوق یابد تا بتوان به صورت پایدارتری از منابع محدود استفاده کرد و از بیثباتی احتمال خاموشیها تا حد امکان کاست. ارائه پاسخهای روشن و پشتیبانی مستمر از تصمیمات اجرایی، میتواند به اعتماد عمومی و مدیریت بهتر بحرانها کمک کند و خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی را کمتر کند. در این مسیر، اطلاق هرگونه نتیجهگیری قطعی بدون تحقق مادّی و اثبات شده در دادهها و بررسیهای کارشناسی، میتواند به بیاعتمادی عمومی منجر شود؛ بنابراین، رویکردی که بهجای حدس و گمان، به شواهد و گزارشهای رسمی تکیه کند، برای حفظ امنیت و عدالت در توزیع منابع ضروری است.
نتیجهگیری و چشمانداز آینده
در مجموع، با وجود این همهگیری خشکسالی و فشارهای ناشی از کمبود منابع، تصمیمگیری درباره بارورسازی ابرها و سیاستهای مدیریت آب و برق همچنان در مسیر وزارت نیرو و نهادهای مرتبط قرار دارد. استاندار تهران با تأکید بر فنی بودن این موضوع و بینتیجه بودن تصمیمگیریهای پراکنده در گذشته، بهنظر میرسد که تمرکز کارها در نهادهای مرکزی و با در نظر گرفتن الزامات علمی و اقتصادی ضروری است. همچنین او با تأکید بر اینکه هدف اصلی کاهش خاموشیها و جلوگیری از قطع برق خانگی است، بیان میکند که در حال حاضر هیچ برنامهای برای قطعی برق خانگی وجود ندارد. این رویکرد نشان میدهد که در سطح اجرایی کشور، حفظ امنیت انرژی و اطمینان از تأمین برق برای خانوارها و صنایع از اولویت بالایی برخوردار است. بهطور کلّی، آینده مدیریت منابع آبی و برق در ایران نیازمند همافزایی بیشتر بین دستگاههای اجرایی، شفافیت در تصمیمگیریها و اجرای دقیق پروژههای مربوط به افزایش کارایی مصرف است تا در مواجهه با چالشهای اقلیمی، پایداری و عدالت در توزیع منابع حفظ شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، رویکردهای علمی و مدیریتی باید با توجه به فرصتها و محدودیتهای موجود در کشور تداوم یابد تا بتوان به تدریج از بحرانهای احتمالی پیشگیری و پاسخ مناسبی برای هر دو حوزه آب و برق ارائه داد.
تحلیل اجرایی و قانونی درباره وضعیت خاموشیها و بارورسازی ابرها
این تحلیل نشان میدهد که رویکرد فعلی به دنبال شفافسازی فرایندهای تصمیمگیری، نظارت مؤثر و پاسخگویی به نیازهای جمعی است و هرگونه اقدام مرتبط با بارورسازی ابرها یا تغییر در سیاستهای مصرف باید از طریق قوانین و طرحهای بودجهای تصویب و بازنگری شود. در کنار این موارد، حفظ امنیت عمومی و جلوگیری از هر گونه تأثیر غیرقابل پیشبینی بر شبکههای برق و مصرفکنندگان خانگی و صنعتی ضروری است و تلاشها باید با رعایت اصول اجرایی و حقوقی انجام شود. همچنین، بهکارگیری ابزارهای علمی و فناوری باید با توجه به چارچوبهای قانونی و شفافیت بودجهای و گزارشدهی به مراجع نظارتی انجام شود تا از هرگونه سوءاستفاده و گمانهزنیهای غیرعلمی جلوگیری شود.