سفر عراقچی به باکو و محورهای رایزنی با مقامات آذربایجان
به گزارش تیم آرشیو کامل، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در نخستین سفر دو جانبه خود به جمهوری آذربایجان عصر روز یکشنبه وارد باکو شد. این سفر در شرایطی انجام میشود که روابط دو کشور طی سالهای اخیر با فراز و فرودهای متعددی مواجه بوده است و به ویژه پس از جنگ ۱۲ روزه تحمیلشده به ایران، اتهامهایی مبنی بر همکاری با اسرائیل از سوی باکو مطرح شده است. مقامهای باکو قاطعانه این اتهامها را رد کردهاند و تأکید کردهاند که هیچ گونه همکاری با اسرائیل در تهاجم علیه ایران وجود ندارد. در این راستا، عراقچی نخستین برنامه سفر را با حضور در ضیافت شام غیررسمی با همتای آذربایجانیاش، جیحون بایرامف، آغاز کرد؛ این دیدار خصوصی و بدون حضور خبرنگاران و هیئت همراه برگزار شد. به گزارش خبرآنلاین، هدف از این سفر گسترش تفاهم و تقویت همکاری در زمینههای گوناگون است تا از طریق رفتوآمدها و رایزنیهای دیپلماتیک، روابط دو کشور به سمت ثبات، همافزایی و صلح در منطقه قفقاز هدایت شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این سفر با برنامهریزی برای انجام دیدارهای رسمی در روزهای آتی با مقامات ارشد جمهوری آذربایجان دنبال میشود.
دیدارها و رایزنیهای کلیدی در روز نخست سفر
در نخستین مراحل سفر، عراقچی به عنوان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با چند مقام آذربایجانی وارد گفتوگوهای غیررسمی شد. در شب یکشنبه، دیدار با همتای آذربایجانی به صورت خصوصی و بدون حضور خبرنگاران انجام شد تا دو طرف بتوانند فهرستی از موضوعات مورد تفاهم را مرور کنند و برای مذاکرات رسمی روزهای آینده تراز فکری واحدی پیدا کنند. این دیدار به آغاز جلسات رسمی در روز دوشنبه منجر شد که در آنها طرفین برای تبیین خطوط اصلی همکاری در حوزههای گوناگون به بحث و تبادل نظر پرداختند.
در فهرست ملاقاتهای رسمی روز دوشنبه، عراقچی قرار است با الهام علیاف، رئیس جمهوری آذربایجان، و جیحون بایرامف، وزیر امور خارجه این کشور دیدار و رایزنی کند. همچنین قرار است با صاحبه غافاروفا، رئیس مجلس ملی جمهوری آذربایجان و شاهین مصطفیاف، معاون نخستوزیر این کشور دیدار و گفتوگوهای لازم صورت گیرد. این گفتوگوها با هدف بررسی راههای تقویت تفاهم و توسعه همکاریهای دوجانبه در زمینههای سیاسی، اقتصادی و منطقهای انجام میشود.
یک بخش از برنامههای سفر، حضور عراقچی در دانشگاه دولتی باکو و رونمایی از ترجمه ترکی آذربایجانی کتاب او با عنوان «قدرت مذاکره» است. این رویداد به تلاشهای دو کشور برای ایجاد فضای مشترک علمی و فرهنگی و تبیین تجربیات دیپلماسی اشاره دارد و میتواند به ارتقای سطح شناخت از رویکردهای عملی در مذاکرات کمک کند. همچنین در چارچوب این سفر، کمیته اجرایی هماهنگی رسانهای ایران و آذربایجان با حضور سخنگویان دو وزارت خارجه کشورها تشکیل خواهد شد تا از انتشار اخبار کذب جلوگیری و هماهنگیهای رسانهای را بهبود بخشد. این اقدام در راستای اجرای تفاهمنامه همکاریهای رسانهای است که در سفر رئیسجمهور ایران به باکو به امضا رسید و هدف آن ایجاد پیوستگی در پوشش خبری و مدیریت اخبار مرتبط با دو کشور است.
برنامههای حمل و نقلی و کریدورهای منطقهای
در گفتوگوهای علنی و غیرعلنی، مقامات دو کشور به بررسی وضعیت چندین محور بزرگ حمل و نقل و کریدورهای ترانزیتی پرداختهاند. در حال حاضر چهار گذرگاه مرزی اصلی بین ایران و جمهوری آذربایجان وجود دارد که آستارا، بیلهسوار، جلفا و پلدشت نامیده میشوند و برای عبور کامیونها به صورت مستقیم یا به منظور صادرات کالا به خارج از کشور مورد استفاده قرار میگیرند. دو طرف به دنبال بهرهبرداری هرچه بیشتر از این گذرگاهها هستند تا ظرفیتهای تجارت و ترانزیت را افزایش دهند و با توجه به مذاکرات جاری، انتظار میرود در ماههای آینده با راهاندازی گذرگاه جدیدی مانند کلاله-آغبند، ظرفیتهای حمل و نقل دو کشور گسترش یابد. همچنین برای اتصال ریلی بین دو کشور، مذاکراتی صورت گرفته و در منطقه مرزی آستارا نیز ظرفیتهای ریلی در حال توسعه است تا پایانههای مربوطه تکمیل شوند و بتوان از این ظرفیت برای حمل و نقل ریلی کالا بهره برد. افزون بر این، همکاریهای دوجانبه فراتر از بخشهای حمل و نقل است و با توجه به مسائل چندجانبه از جمله همکاری با روسیه در حوزه حمل و نقل، دیدگاههای مشترک برای تقویت مسیرهای ترانزیتی منطقهای مطرح شده است.
مسائل حقوقی و اجرایی تفاهمنامههای رسانهای
از منظر اجرایی، کمیته اجرایی هماهنگی رسانهای دو کشور به منظور اجرای تفاهمنامه همکاریهای رسانهای که در سفر رئیسجمهور ایران به باکو امضا شد، تشکیل میشود تا به هماهنگیهای رسانهای میان دو کشور و همچنین مقابله با اخبار جعلی و نفرتپراکن بپردازد. در این راستا، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، و آیخان حاجیزاده، سخنگوی وزارت خارجه آذربایجان، جلساتی را برای تعیین سازوکارهای اجرایی برگزاری میکنند. این تشکل در جهت تقویت تفاهم خبری بین دو کشور و پاسخگویی به مخاطبان و رسانههای منطقهای تشکیل شده است تا از اخبار ناهمگون جلوگیری شود و پوشش خبر را به سطحی استاندارد و همگرا برساند.
تنوع دیدگاهها و چشمانداز همکاریهای آینده
در سخنان مجتبی دمیرچیلو، سفیر ایران در باکو، تأکید شده است که منافع دوجانبه در داشتن روابطی پایدار و با ثبات، بدون تنش و با قابلیت پیشبینی است. هر عاملی که این روند را دچار اختلال کند، نامطلوب و غیر عادی تلقی میشود؛ اما در عین حال به وجود برخی موانع رفت و آمدی اشاره شده است که نیازمند تدبیر و اراده سیاسی دو کشور برای عبور از آنها است تا زمینههای تداوم روابط عادی و گسترش مناسبات دو کشور فراهم آید. در این چارچوب، همکاریهای دو کشور در حوزههای مختلف، از جمله حمل و نقل و ترانزیت، با رویکردی عملی و گام به گام پیگیری میشود تا امکان استفاده از ظرفیتهای جاری و آتی به حداکثر برسد. همچنین به گفته سفیر ایران، اهمیت توجه به طرحهای ترانزیتی منطقهای و تأمین منافع ملی دو کشور به شکلی متوازن، از موضوعاتی است که در مذاکرات مورد بررسی قرار میگیرد. در این زمینه، اشارهای هم به نقش ایران در اتصال نخجوان به سایر مناطق جمهوری آذربایجان از طریق قلمرو ایران و تسهیلاتی که برای این منظور ارائه میشود، شده است. با توجه به پروژههای زیرساختی مانند ساخت پل جدید بر روی رودخانه ارس در منطقه کلاله، گزارشها حاکی از آن است که مذاکرات برای بهرهبرداری از این پروژه و هماهنگیهای لازم در سفرهای آینده دنبال میشود.
خلاصه و چشمانداز عملی
این سفر با رویکردی جامع به همکاریهای دو کشور در زمینههای دیپلماتیک، اقتصادی و رسانهای برگزار میشود تا از طریق افزایش سطح تفاهم و هماهنگیهای دو جانبه، ثبات و امنیت منطقه را تقویت کند. با توجه به گستره موضوعات مطرحشده، از جمله تقویت کریدورهای ترانزیتی، توسعه گذرگاههای مرزی، تقویت همکاریهای رسانهای و تبادلهای علمی، انتظار میرود که روند رایزنیها به گامهای ملموس در آینده منجر شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، نتیجه نهایی این گفتوگوها در قالب تفاهمنامهها و تفاهمهای اجرایی در روزها و هفتههای آتی روشنتر میشود و کاربران میتوانند از طریق کانالهای خبری مرتبط با خبرآنلاین و سایر رسانههای معتبر، گزارشهای تکمیلی را دنبال کنند.
تحلیل از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران
تحلیلی که در این راستا میتوان مطرح کرد، به نکتههای اجرایی و مدیریتی مربوط میشود که برای حفظ و تقویت منافع ملی و تعاملات با همسایگان، باید با رعایت چارچوبهای قانونی و سیاستهای رسمی کشور انجام شود. نکته کلیدی این است که هرگونه اقدام و تفاهمی که در حوزه روابط بینالملل و رسانهای میان ایران و آذربایجان انجام میشود، باید در چارچوب منافع ملی و اصول قانونی کشور پیگیری و به تصویب نهادهای ذیربط برسد. از منظر اجرایی، این گونه مذاکرات و تفاهمها باید به شیوهای شفاف و قابل پیگیری به اجرا گذاشته شوند تا از هرگونه ابهام یا تفسیر نادرست جلوگیری گردد. همچنین ضروری است که ملاحظات امنیتی، همسو با سیاستهای کلان کشور، به عنوان پیشفرض در تمامی گفتوگوها و قراردادهای دو جانبه رعایت شود تا از هر نوع سوءتفاهم یا سوءاستفاده جلوگیری گردد. در کنار این نکات، استقبال از تفاهمنامههای رسانهای نشان میدهد که دو کشور به دنبال ایجاد بسترهای همدلی و همافزایی در فضای خبریاند، اما لازم است از طریق سازوکارهای روشن، کنترل اخبار منتشرشده و پاسخدهی به رسانهها به شیوهای منسجم و مبتنی بر قوانین کشور پیگیری شود. در نهایت، برای جامعه داخلی نیز شفافسازی هرچه بیشتر از مسیر اجرای تفاهمها و دستاوردهای اجرایی، به ارتقای اعتماد عمومی و تقویت فضای همدلی بین دو ملت کمک خواهد کرد.