گزارش کلی موضوع
در روزها و هفتههای اخیر، بحث پیرامون حضور کارتنخوابها و بیخانمانها در ناوگان اتوبوسهای شهری دوباره مطرح شده است. گزارشهای میدانی نشان میدهد که برخی اتوبوسهای شهری به صورت محدود و در شبهای سرد سال، فضایی را برای سپری کردن شب به کارتنخوابها ارائه میدهند تا آنها بتوانند شب را تا صبح در خودرو بگذرانند. گفته میشود این فضاها در چارچوبی محدود و تحت نظارت انجام میشود و هدف از آن جلوگیری از اقامت شبانه در فضاهای خیابان و بهبود شرایط سلامت و ایمنی افراد بیخانمان است. در برخی گزارشها آمده است که برای استفاده از این خدمات هزینهای دریافت نمیشود و برخی رسانهها از وجود مبلغی برای این اقامت شبانه خبر دادهاند. به گزارش تیم آرشیو کامل، توضیحات و توضیحات پیرامون این موضوع به نحوی ارائه میشود که به کارایی و مدیریت مطلوب تعامل با بیخانمانها کمک کند و از هرگونه سوءاستفاده یا تضییع حقوق افراد جلوگیری شود.
اظهارات علیرضا زاکانی و توضیحات رسمی
در گفتوگوهای مطبوعاتی، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، اظهار داشت که دریافت پول برای شبخوابی در اتوبوسها غیرقانونی است. وی توضیح داد که مجموعهای از اتوبوسهای مشخص در شبهای سرد سال برای حضور کارتنخوابها در اختیار است و این خدمت تنها در این ناوگان محدود ارائه میشود و هیچ اتوبوس دیگری حق چنین کاری را ندارد. همچنین تأکید شد که هرگونه دریافت وجه برای شبخوابی بهطور کامل غیرقانونی است و با آن برخورد خواهد شد. در گزارشهای منتشرشده قبلی، رسانهها به وجود نرخ پرداختی ۲۵ هزار تومان اشاره کردهاند، اما مقامات خاطرنشان کردند که این موضوع نیازمند بررسی دقیق است و نمیتواند بهطور همزمان به عنوان یک دستور اجرایی عمومی تفسیر شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این توضیحات با هدف روشنسازی وضعیت اجرایی ارائه میشود و به صورت دقیقتری به تطبیق طرح با قوانین و ضوابط شهری میانجامد.
وضعیت اجرایی و واکنشهای مردمی
با انتشار این خبر، طرفداران رویکرد حمایتی از بیخانمانها به پیگیری دقیقتر اجرای طرح و ملیتپذیری آن پرداختند و برخی از مزایا را برای کاهش حضور کارتنخوابها در فضاهای شهری و جلوگیری از تماس مستقیم آنها با سرما و شرایط خطرناک مطرح کردند. از سوی دیگر، منتقدان به احتمال سوءاستفادههای احتمالی و کمبود شفافیت در نحوه ارائه خدمات اشاره کردهاند و خواستار شفافیت بیشتر در نحوه تخصیص منابع و نظارت بر روند اجرای طرح شدهاند. در هر دو منظر، تاکید بر رعایت کرامت انسانی بیخانمانها و حفظ امنیت عمومی از اولویتهای اصلی است. به گزارش تیم آرشیو کامل، پیش از هر اقدام اجرایی باید سازوکارهای نظارتی مشخص، اصول بهرهمندی برابر و سازوکار گزارشدهی دقیق وجود داشته باشد تا از هرگونه کارکرد غیرهدفمند یا افتراقآمیز جلوگیری شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی
این طرح با وجود جذابیتهای انسانی و نگاه حمایتی، نیازمند چارچوب حقوقی روشن و نظارت مستمر است تا به حفاظت از کرامت انسانها، حفظ سلامت عمومی و جلوگیری از تعارضات حقوقی کمک کند. از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران، ارائه خدمات عمومی به افراد بیخانمان باید با حفظ امنیت جامعه و حقوق شهروندان انجام شود و هرگونه دریافت وجوه یا ایجاد بازار خدماتی برای این منظور باید با مجوزهای لازم و شفافیت کافی همراه باشد. اجرای این طرح باید با حضور سازمانهای ذیربط، نهادهای نظارتی و دستگاههای اجرایی انجام شود تا از سوءاستفادههای احتمالی جلوگیری شود و بتوان بهطور دقیق ارزیابی کرد که آیا این فضاهای شبانه با اصول عدالت و برابری حقوقی مطابقت دارند یا خیر. همچنین ضروری است که نظارت بر قیمتها، حضور افراد نیازمند و دسترسی آنها به خدمات حمایتی مانند گرمخانهها، با شفافیت کامل انجام شود تا هیچیک از گروههای آسیبپذیر از این خدمات بازنمانند. در نهایت، سیاستگذاریهای شهری باید بهبود ایمنی، سلامت و کرامت را هدف قرار دهند و از هرگونه اقدام غیرشفاف که میتواند به ایجاد فضای نامناسب و سوءاستفاده منجر شود، پرهیز کنند. بهرغم این نکات، اجرای درست این طرح میتواند به کاهش آسیبهای اجتماعی مرتبط با بیخانمانی کمک کند، اما تنها در صورتی که از طریق چارچوب قانونی روشن و نظارت دقیق، به مرحله اجرا برسد.