واکنش علی شمخانی به ادعاهای شورای همکاری خلیج فارس درباره جزایر ایرانی
در تازهترین واکنش دیپلماتیک به اظهارات شورای همکاری خلیج فارس درباره جزایر ایرانی و میدان آرش، علی شمخانی، عضو شورای دفاع و دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، با بیان نقدهایی صریح به این ادعاها، موضع قاطع ایران را تبیین کرد. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، وی در انتشار خود در شبکه اجتماعی ایکس ادعاها درباره جزایر ایرانی را غیرسازنده خواند و تأکید کرد که این اظهارات در واقع بازی با خطوط قرمز ملت ایران است. همچنین، وی با اشاره به رویکردهای جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با فشارها و تجاوزات، بر اتخاذ رویکردی خویشتندارانه در برابر تحرکات خارجی تأکید کرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، شمخانی گفت که ایران در طول «در جنگ ۱۲روزه» با وجود برخی حمایتها از تجاوزها، خویشتنداری را حفظ کرده و این رویکرد باید با درک اشتراکهای امنیتی همسایگان تلاقی پیدا کند.
موضوع جزایر ایرانی در خلیج فارس و میدان آرش از جمله محورهای اختلافی میان ایران و برخی طرفهای منطقهای است که از منظر ایران، این مسائل حاکی از پایههای تاریخی و حقوقی معینی است که هیچکدام نباید با ارزیابیهای هیجانی و موقتی جایگزین شوند. در این راستا، شمخانی تصریح کرد که اقتدار ایران در خلیج فارس نباید به شکل ناآگاهانهای تفسیر شود و این کار باعث تقابلهای غیرضروری خواهد شد. وی تأکید کرد که نقش همسایگان امنیتآفرینی است نه بازی با خطوط قرمز ملت ایران، و این نکتهای است که به نظر وی میتواند به تقویت امنیت منطقه و جلوگیری از تشدید تنشها منجر شود.
در این چارچوب، گفتههای شمخانی به نُقل از منابع رسمی و خبرگزاریهای معتبر، صرفاً بازتابی از رویکرد بیطرفانه و متوازن ایران در قبال موضوعات راهبردی منطقه است. این رویکرد در حالی مطرح میشود که جمهوری اسلامی ایران همواره بر حفظ حقوق هستهای، اقتصادی و امنیتی خود پافشاری کرده و تلاش میکند از هر گونه اقدام تحریکآمیز که میتواند به بیثباتی منجر شود، پرهیز کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این موضع با توجه به شرایط امنیتی در خاورمیانه و حضور عوامل فعال خارجی در برخی حوزههای خلیج فارس، به عنوان چارچوبی استراتژیک برای مدیریت بحرانهای احتمالی در منطقه تلقی میشود. در عین حال، ایران به وظایف بینالمللی و دیپلماتیک خود برای حفظ ثبات و گشودگی مسیرهای همکاری با همسایگان ادامه میدهد و از ظرفیتهای دیپلماسی به عنوان ابزار اصلی برای کاهش اختلافات بهره میبرد.
چارچوب حقوقی و تاریخی موضع ایران درباره جزایر ایرانی و میدان آرش
ایران همواره ادعای مالکیت بر جزایر سهگانهٔ تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی را بر پایهٔ اصول حقوقی ملی و معاهدات بینالمللی مطرح کرده است. این موضع هیچگاه در چارچوبهای تنشآفرین یا تشدیدکنندهٔ درگیریهای منطقهای قرار نگرفته و تلاش کرده است با استناد به تاریخ، حقوقی بودن ادعای خود را روشن سازد. در مقابل، برداشتهای گاهی از سوی برخی طرفهای منطقهای با تأکید بر ملاحظات ژئوپولتیک و منابع طبیعی، میتواند به تفسیرهای متفاوت از وضعیت حقوقی جزایر منجر شود. ایران با در نظر گرفتن این پیچیدگیها، به دنبال رویکردی است که هم اعتبار حقوقی را حفظ کند و هم با استفاده از ابزارهای دیپلماتیک سطح تنشها را کاهش دهد. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین و همچنین با ارجاع به اظهارات مقامات ایرانی، رویکرد مرکزیت و ثبات در قالبی منسجم برای مدیریت مناقشات موجود در خلیج فارس ارائه میشود.
میدان آرش که در برخی گزارشها به عنوان یکی از داراییهای میادین نفتی و گازی منطقه نام برده میشود، همواره یکی از محورهای بحث فنی و استراتژیک میان ایران و کشورهای همسایه، به ویژه در زمینهٔ مدیریت منابع انرژی و حقوق دریایی بوده است. در این زمینه، ایران بر حق بهرهبرداری از منابع طبیعی ملی به شکل مسالمتآمیز و با حفظ امنیت منطقه پافشاری میکند و انتظار دارد که کشورهای همسایه با رویکردی همسو در جهت ثبات و امنیت جمعی گام بردارند. نکتهای که در بیانات اخیر تأکید شده این است که هر گونه ادعا یا اقدام که به تثبیت یا گسترشِ ادعاهای ارزیابیشده از سوی طرفهای دیگر میانجامد، باید با روشهای قانونی و مذاکرات سازنده کنار گذاشته شود. این اهمیت به ویژه در گسترش همکاریهای امنیتی و اقتصادی با همسایگان منطقهای نمود پیدا میکند و میتواند منجر به ایجاد چارچوبهای گفتوگو و حل اختلاف به شیوهای مسالمتآمیز شود.
در کنار این مباحث حقوقی، تحلیلگران مسائل امنیتی به نقاطی اشاره میکنند که هر گونه تقابل یا تشدید تنش میتواند به بیثباتی اقتصادی و نظامی منجر شود. از این منظر، دیدگاه ایران این است که همکاریهای منطقهای در حوزههای مربوط به امنیت دریایی، تردد کشتیها، همکاری در برابر تروریسم و مقابله با غیرقانونیگریهای اقتصادی باید تقویت شود تا از مسیرهای تاریخی و اقتصادی منطقه به سوی ثبات گام برداشت. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد به ویژه در برابر فشارهای خارجی و تصورات شبهروایی که میتواند به بر هم زدن تعادل در منطقه منجر شود، اهمیت دارد و باید با حفظ جایگاه حقوقی و تاریخی ایران به سیاستهای همسایگان توجه شود.
شیوهای واکنشپذیری و پیامدهای سیاسی-امنیتی سخنان اخیر
سخنان اخیر شمخانی با وجود تأکید بر خویشتنداری ایران در برابر فشارهای بینالمللی، بازتابهای متنوعی را در سطح نخبگان و جامعه آکادمیک منطقه برانگیخته است. برخی از تحلیلگران، با توجه به سابقهٔ ایران در ایجاد و حفظ خطوط قرمز ملی، به این نتیجه میرسند که ایران در مقابل هرگونه ادعای قابل تفسیر به عنوان گسترش منابع منطقهای با صدای بلند پاسخگو است. از سوی دیگر، برخی از ناظران بر اهمیت حفظ روابط با همسایگان و جلوگیری از تشدید تنشها در مقابل تحولات بیثباتساز تأکید میکنند و معتقدند که با وجود وجود منابع و فرصتهای مشترک در منطقه، میتوان از طریق گفتوگو و مذاکرات بینالمللی به نقاط مشترک رسید. به گزارش تیم آرشیو کامل، این میانراهی است که ایران به دنبال آن است تا امنیت و توسعه پایدار را در خلیج فارس تضمین کند و از هر گونه دیدگاهی که به تقابلهای غیرضروری منجر میشود، پرهیز کند.
نتیجهگیری و توصیههای عملی برای گامهای آینده
در نهایت، موضعگیری اخیر نشان میدهد که ایران به دنبال حفظ حقوق دفاعی و امنیت ملی خود است و با وجود فشارهای خارج از منطقه، بر رویکردهای خویشتندارانه و دیپلماسی فعال تأکید میکند. این رویکرد میتواند به ایجاد فضاهای گفتوگو با همسایگان و طرفهای ذینفع کمک کند و از تشدید تنشها و اعمال فشارهای اقتصادی و امنیتی جلوگیری کند. همچنین، برای جلوگیری از گسستهای بیشتر، توسعه کانالهای رسمی برای تبادل نظر و توافق در باب جزایر عملی و میدان آرش باید در ردیف اولویتهای سیاست خارجی ایران قرار گیرد. قاطعیت حقوقی ایران باید همچنان به عنوان پایهای برای روابط با کشورهای منطقه باقی بماند و این پایه با رویکردی مبتنی بر گفتوگو و همکاری امنیتی تقویت شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی بر مبنای قوانین جمهوری اسلامی ایران
در این تحلیل کوتاه میتوان گفت که رویکرد ایران به موضوع جزایر ایرانی و میدان آرش تا حدودی با اصول قانونی و تاریخی منطبق است و از منظر حقوقی نیز میتواند در چارچوبهای دیپلماتیک و حقوقی بینالمللی تبیین شود. مطابق با قوانین داخلی و کنوانسیونهای بینالمللی که ایران به آنها پایبند است، حفظ ثبات امنیتی منطقه و پرهیز از اقداماتی که به تشدید تنش منجر شود، از وظایف واضح دستگاههای امنیتی و دیپلماسیک کشور است. بنابراین، هر گونه ادعای بیرونی که بتواند به تفسیرهای فراتر از چارچوب حقوقی منجر شود، تنها از طریق مسیرهای قانونی و مذاکرات سازنده قابل رسیدگی است. از منظر اجرایی، نخستین گامها باید در تقویت هماهنگی میان نهادهای امنیتی و دیپلماسی دولت و همچنین ایجاد سازوکارهای گفتوگو با همسایگان برای حل و فصل اختلافات به کار گرفته شود. با توجه به ملاحظات امنیتی، ضرورت دارد که این گفتوگوها با رعایت اصول حفظ امنیت ملی و منافع ملی ایران انجام شود تا از هرگونه تمرکز رویهای که میتواند به بیثباتی منطقه منجر شود، جلوگیری شود.