مقدمه؛ نشست بسیج علمی و دانشگاه تمدنساز
نشست تخصصی با محوریت بسیج علمی، جهاد تربیتی و دانشگاه تمدن ساز، با حضور مقامات ارشد از سپاه پاسداران، دانشگاه فرهنگیان و بسیج اساتید کشور برگزار شد. در این نشست، سردار علیمحمد نائینی، سخنگو و معاون روابط عمومی سپاه، به ارائه منظر راهبردی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نسبت به توسعه دانش و قدرت بازدارندگی پرداخت. گفتگوهایی که به تحلیل تاریخ دفاعی ایران میانجامد، از نگاه مسئولان ارشد نظامی به تحولهای داخلی، منطقی و استراتژیک نگاه میکند و تلاش دارد تصویر روشنتری از نقش نیروی انسانی و فناوریهای دفاعی ارائه دهد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، این نشست به بررسی مسیرهای توسعه درونزا، همافزایی میان میدان و سیاست و همچنین بازتولید دانش افزایی در دوران پس از دفاع مقدس انجامید.
خلاصهای از مباحث راهبردی و تاریخ دفاعی
سخنگوی سپاه در ادامه با اشاره به تجربههای دوران دفاع مقدس، بر اهمیت هماهنگی بین نیروهای مسلح، دولت و جامعه تأکید کرد. او توضیح داد که پس از جنگ تحمیلی، ایران دکترین دفاعی مبتنی بر دفاعی، مردمی، خوداتکا و نامتقارن را توسعه داد تا بتواند با حداقل هزینه و حداکثر بازدارندگی، وضعیت امنیتی کشور را حفظ کند. این نگاه، به باور وی، نه تنها تداوم امنیت داخلی بلکه توانایی پاسخدهی به تهدیدهای نوین را نیز تقویت کرده است. داخل این چارچوب، مفهوم «بازدارندگی با اتکا به توان داخلی» بیش از هر زمان دیگری پررنگ شده است و برای نیل به این هدف، توسعه فناوریهای دفاعی و تقویت ظرفیتهای انسانی در اولویت قرار میگیرد.
متوسط سن دانشمندان موشکی و اهمیت نیروی انسانی
یکی از بخشهای کلیدی گفتوگوهای امروز، بیان دقیق و شفاف از ترکیب نیروی انسانی در حوزه موشکی بود. به استناد اظهارات سردار نائینی، متوسط سن دانشمندان موشکی ایران ۳۰ سال است. این عدد، از منظر روایت رسمی نیروهای مسلح، نشاندهنده جوانی و پویایی تیمهای پژوهشی و اجرایی در کنار تعهد و تخصص است. او این موضوع را با تأکید بر «تراز شهید تهرانی مقدم»، بنابر روحیه کار بیوقفه این نسل جوان توضیح داد و گفت که این گروه از پژوهشگران با تلاشهای مستمر شبانهروزی در حال پیشبرد پروژههای موشکی کشور هستند. همچنین او به ویژگیهای کار تیمی و نقش شبکههای پشتیبانی درونسازمانی اشاره کرد تا اهمیت انسجام داخل نیروهای مسلح را در جلوگیری از خامفزونی تهدیدات روشن کند.
این بخش از سخنان به مفهوم «دانش افزایی» در نیروهای مسلح اشاره میکند؛ مفهومی که بر مبنای تجربههای دوران دفاع مقدس و جنگهای پیمانشکن، در قالب رویکردهای آموزشی-عملی دنبال میشود. به گفته او، جنگها بهویژه جنگهای نوین با جنگهای نامتقارن، به ابزارهای دانشمحور نیاز دارند و در این فضا، بهرهگیری از توان علمی و فنی نیروهای جوان را از اهمیت قابل توجهی برخوردار میسازد. در نتیجه، ارتقاء قابلیتهای پژوهشی، آزمایشگاهی و عملیاتی در کنار آموزشهای کلاسیک، به عنوان محورهای اصلی توسعه قدرت دفاعی مطرح میشود. گفتنی است که این محور بهخصوص در سالهای اخیر با هدف همسو سازی با عملیاتهای واقعی و تقویت زیرساختهای دفاعی، به کار گرفته شده است.
یگان موشکی و امکان شکست دشمن با کارکرد واحد
بحث درباره «یگان موشکی» و کارآیی آن به عنوان یکی از عناصر کلیدی استراتژی دفاعی مطرح شد. سردار نائینی با اشاره به قابلیتهای نیروی موشکی ایران، اظهار داشت که «اگر پیش از آغاز جنگ، از منظر تهدیدات بهدرستی ارزیابی میشد، و اگر به جای گسترش گسترده جبههها، از امکان استفاده از یک یگان موشکی به شکل بهینه بهره میبردیم، میتوانستیم دشمن را با اتخاذ تصمیمی هوشمند از طریق همین واحد محدود، پاسخ دهیم.» عبارتی که بهطور صریح به توانایی بهرهبرداری از قدرت موشکی به عنوان عامل بازدارنده و همچنین بازدارندگی در برابر دشمن اشاره میکند. او در ادامه افزود که نقش هر واحد در نیروهای مسلح وقتی به درستی درک شود، میتواند معادلات قدرت را به نفع کشور تغییر دهد و برنامهریزیها را با سرعت و دقت بیشتری ممکن سازد. این بخش از سخنان، به طور غیرمستقیم به مناقشات و نگرانیهای فعلی در رقابتهای تسلیحاتی و نیز به نیاز به بهروزرسانی و افزایش کارایی موشکی میپردازد که در چارچوب تحلیلهای راهبردی ایران مطرح میشود.
او همچنین تصریح کرد که «راهبرد ما استفاده به اندازه از قدرت است» و در این چارچوب، به اهمیت مدیریت عملیاتها و تعیین محل و زمان مناسب برای به کارگیری توانمندیهای موشکی اشاره کرد. این دیدگاه، با هدف حفظ همزمانی میان داراییهای سختافزاری و توانمندیهای انسانی دنبال میشود تا در صورت هرگونه تهدید، پاسخ معنادار و متناسب ارائه گردد. همچنین وی با یادآوری از تجارب جنگهای نامتقارن، تأکید کرد که دشمن همواره از جنگهای گذشته درس میگیرد و تلاش میکند تا با بهکارگیری روشهای نوین، ضعفهای خود را تقویت و نقاط قوت ایران را به چالش بکشد. از منظر او، این فرایند، به توسعه و بهکارگیری فناوریهای نوین و بهبود روشهای آموزش نظامی میانجامد تا بتوان در برابر هرگونه مقتضیّات آینده ایستادگی کرد.
جنگ شناختی، روایتها و بازدانگی دشمن
در بخش دیگری از گفتوگو، به جنبههای جنگ شناختی و نقش روایتهای رسانهای در جنگ آینده پرداخته شد. سخنگو سپاه با اشاره به این که دشمن در عرصه تبلیغات و جنگ روانی تلاش میکند تا با بازتعریف پیروزی و شکست، جایگاه کشور را در نگاه جهانی تغییر دهد، بر اهمیت حفظ روایت درست و تحلیل دقیق وقایع تأکید کرد. او گفت که «دشمن هیچگاه برآورد دقیقی از مؤلفههای اقتدار ما ندارد» و در صورت تداوم درگیری، میتوان به پیامدهای سیاسی و نظامی برابر رسید. در این راستا، تقویت آگاهی عمومی و ساماندهی جلسات تبیینی برای پاسخگویی به شبهات و سوالات، به عنوان یک ابزار آموزشی-رسانهای مطرح شد تا از طریق دانش افزایی، همگرایی ملی حفظ شود. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، این رویکردها در کنار تقویت آمادگی پوشش میدهد تا در برابر فشارهای روانی و تحولات سریع صحنه نبرد، کشور به ثبات و پایداری دست یابد.
پیامدها و نتیجهگیری: مقاومت تنها راه مقاومت همیشگی است
در پایان نشست، سردار نائینی با بیان دو سطح گفتمانِ راهبردی و تاکتیکی برای هر جنگی، به تفاوتهای بین این دو پرداخت. او تفاوت را اینگونه توضیح داد که سطح راهبردی، اهداف سیاسی جنگ را مشخص میکند و شاخص پیروزی یا شکست در همان سطح تعریف میشود، اما سطح تاکتیکی، به میزان خسارتها و نتایج صحنه نبرد میپردازد. او با اشاره به برآوردهای اشتباه دشمن درباره قدرت بازدارندگی ایران گفت: دشمن تصور داشت با اعمال فشارهای شدید میتواند مرزهای کشور را درنوردد، اما با پاسخهای مناسب و هماهنگیهای داخلی، نتیجهای متفاوت رقم خورد. در این راستا، او به دو عملیات وعدههای صادق ۱ و ۲ اشاره کرد که به باور او در شناسایی ضعفها و قدرتها کمک کرده و زمینهساز موفقیتهای بعدی همانند وعدههای صادق ۳ شده است. همچنین تأکید شد که «تدبیر این بود که ایران به تنهایی در برابر همه سنتکام و ناتو مقاومت کرده و شکست را بر دشمن تحمیل کند»؛ بیآنکه از کشورهای دیگر درخواست کمک شود. این بخش از اظهارات، با هدف تقویت اعتماد ملی و بازتولید استقامت در برابر فشارهای بیرونی بیان شد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، این نکتهها نشاندهنده رویکردی است که هرچند با چالشهای پیچیده همراه است، اما بهبودِ وضعیت بازدارندگی ایران را در گرو کار تیمی، دانش افزایی و انسجام ملی میداند.
نکتههای کلیدی و مجموعهای از نکات برای آینده
- متوسط سن دانشمندان موشکی ایران ۳۰ سال است، نمادی از جوانی و پویایی نیروی پژوهشی کشور است.
- یگانهای موشکی و کارایی واحدهای ویژه در قالب استراتژی دفاعی با رویکرد نامتقارن به کار گرفته میشوند.
- بازدارندگی ایران با تکیه به توان داخلی و تقویت هماهنگی میان نیروها تقویت میشود.
- جنگهای آینده به دانش افزایی نیروی انسانی و بهکارگیری فناوریهای نوین گره خورده است.
- روایتهای رسانهای دشمن در قالب جنگ شناختی به چالش کشیدن جایگاه ایران را هدف دارد و نیازمند پاسخهای آموزشی-رسانهای است.
- ایران به شکل مستقل و بدون انتظار از دیگر کشورها، در مواجهه با تهدیدها پایداری خود را حفظ کرده و به بازدارندگی واقعی دست یافته است.
نتیجهگیری؛ بازشناسی توانمندیها و آیندهنگری
با توجه به گزارشهای سخنگو، میتوان گفت که این نشست، با هدف بازتعریف نقش نیروی انسانی، فناوریهای دفاعی و استراتژیهای جنگ نامتقارن برگزار شد تا از یکسو توجه به ظرفیت جوانان در بخش پژوهش و اجرا را تقویت کند و از سوی دیگر، به تقویت لایههای دفاعی در برابر تهدیدهای منطقهای و فرامنطقهای بیفزاید. به تعبیر سخنگو، قدرت، تنها در بهرهگیری هوشمندانه از منابع موجود است و این امر نیازمند همافزایی میان سطح سیاست، میدان عمل و آموزش است. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، این رویکرد میتواند منجر به ایجاد یک چارچوب پایدار برای بازدارندگی بلندمدت شود که در آن تمامی بخشهای نظامی و آموزشی به گونهای هماهنگ کار میکنند تا از امنیت ملی حفاظت کنند و در برابر فشارهای فشارهای بیرونی، کشور را در جایگاهی پایدار نگه دارند.
پایان و ارزیابی نهایی
این گزارش از نشست، دربرگیرنده ارزیابیهایی است که با هدف حفظ و تقویت انسجام ملی و ارتقاء توان دفاعی کشور ارائه شده است. با توجه به متن گفتوگوها و تببین مفاهیم، میتوان نتیجه گرفت که نگاه اصلی به تقویت بازدارندگی از طریق توسعه و کارآمدی نیروی انسانی، بهکارگیری دقیق فناوریها و استفاده بهجا از توان موشکی است. همچنین تاکید بر این نکته که ایران میخواسته و میخواهد به تنهایی در برابر تهدیدها ایستاده و مقاومت کند، نشان از رویکرد پایداری دارد که در برابر نبردهای آینده نیز میتواند به عنوان چارچوب مطلوبی برای سیاستهای دفاعی و امنیتی کشور عمل کند. این نکتهها با توجه به گزارش منبع، در کنار رویکردی آموزشی-تحلیلی میتواند برای نهادهای تصمیمساز، پژوهشگران و جامعه عمومی راهگشا باشد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.