مقدمه: بیتوالتی عمومی، موتور خاموش زندگی شهری
روز جهانی توالت، روزی برای بازاندیشی در یکی از ابتداییترین نیازهای انسانی است که بهرغم توسعه سریع شهرها، همچنان در برخی از کلانشهرها با چالشهای جدی مواجه است. در تهران، شهری با جمعیت ثابت تقریباً ۹ میلیون نفر و حدود ۳ میلیون نفر جمعیت شناور روزانه، توالت عمومی بهعنوان یکی از کمبودهای بنیادی زیرساختی مطرح میشود. این وضعیت از منظر شهروندان، مسافران و کارگران شهری به چشم میآید و تأثیرات منفی آن در بهداشت عمومی، کرامت انسانی، و حتی تصویر بینالمللی شهر نمود پیدا میکند. این گزارش با نگاهی تحلیلی و مبتنی بر دادههای شهری، تلاش میکند عناصر مختلف این مسئله را واکاوی کند و مسیرهای ممکن برای اصلاح وضعیت را همزمان مرور کند. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.
پایین نگه داشتن کرامت در برابر نیازهای اولیه
توالت عمومی تنها یک fasilitas رفاهی نیست؛ علامتی است از سطح تعهد یک شهر به حقوق اساسی شهروندان خود. با وجود اینکه تهران الگوی برخی اصطلاحات شهری در جهان اسلام معرفی میشود، بازداشتن از دسترسی به این امکانات اولیه، کرامت انسانی را در مواجهه با نیازهای پایه کاهش میدهد. اعضای مختلف جامعه—مسافران مترو و اتوبوس، رانندگان تاکسی، پیکهای شهری و اینترنتی، کارگران و کارمندان، گردشگران و ساکنان برخی محلهها—هر روز با نبود یا کمبود امکانات توالت عمومی مواجه میشوند و این امر پیامدهای مستقیم و غیرمستقیمی بر سلامت روانی، بهداشت عمومی و آرامش شهروندان دارد.
آمار و واقعیتهای قابل توجه
دادههای شهری نشان میدهند که جمعیت تهران تنها با اتکا به فضاهای خصوصی پاسخگوی نیازهای روزانه مردم نیست. نبود توالت عمومی وقتی با حجم سفر روزانه به ویژه در ساعات پیک و در مسیرهای پرتردد حمل و نقل عمومی ترکیب میشود، منجر به انتخابهای محدود، گاه نامناسب یا انتظارهای طولانی در فضاهای باز و ایستگاههای حمل و نقل میگردد. این موضوع در کنار فشارهای دیگر مانند گرمازدگی در فصول گرم یا سرمای شدید در فصول سرد، میتواند به خطرات بهداشتی و روانی بینجامد. بررسیها نشان میدهد که توزیع امکانات به نحوی عادلانه انجام نشده و این بیتوازنی بر پیامرسانی عمومی درباره سطح توسعه و کیفیت زندگی شهر تأثیرگذار است. برای تأمین نیازهای پایه، باید به تقویت زیرساختهای عمومی با تمرکز بر دسترسی برابر به توالتهای ایمن، تمیز و قابل دسترس برای همه اقشار توجه کرد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.
تجربه روزمره شهروندان و گروههای مختلف
این کمبود بهخصوص برای گروههای با حضور طولانی مدت در فضاهای عمومی مانند مسافران مترو و اتوبوس، کارگران ساختمانی، رانندگان خدمات شهری و گردشگران خارجی پررنگ است. در بسیاری از مواقع، نبود دسترسی مناسب به توالتهای عمومی منجر به ایجاد صفهای طولانی در مکانهای غیرصناعی یا فضاهای غیرمناسب میشود که خود میتواند منجر به توسل به گزینههای غیرایمن یا نامناسب شود. گزارشهای میدانی نشان میدهد که بعضی از ایستگاههای حملونقل عمومی یا فضاهای عمومی شهر بهطور محدود دارای سرویسهای بهداشتی هستند، اما ظرفیت آنها پاسخگوی تقاضای بالا نیست و در فصول با تردد بالا کارایی لازم را ندارد. این وضع بهویژه برای زنان و افراد دارای مشکلات جسمی یا سلامتیی خاص میتواند اهمیت مضاعفی پیدا کند. این تحلیل با مرور تجربههای مختلف شهری و گفتوگو با کارشناسان حوزه شهری ارائه میشود تا تصویری روشن از سطح معضلات و مسیرهای پیش رو ترسیم شود.
تراز بهداشت عمومی و اثرات اجتماعی
دسترسی محدود به توالتهای عمومی میتواند با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای عفونی و مشکلات دستگاه گوارش همراه باشد، بهویژه در فضاهای عمومی و مناطق پرتردد. از منظر بهداشت عمومی، استانداردهای معمول در بسیاری از شهرهای دنیا ایجاب میکند که فضاهای عمومی از نظر تمیزی، دسترسی پذیری، تهویه مناسب و مدیریت پسماند به سطحی برسند که سلامت جمعی را حمایت کنند. همچنین، شرایط نامناسب در فضاهای عمومی میتواند به مشکلات روانی و استرس اجتماعی منجر شود و اعتماد شهروندان به مدیریت شهری را کاهش دهد. در کنار این موضوع، رسانهها و مطالعات شهری نشان میدهند که تصویر شهری که از آن بهعنوان «الگوی شهر اسلامی» یاد میشود، باید با نشان دادن تعهد به کرامت انسانی و دسترسی برابر به نیازهای پایه تقویت شود. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.
سیاستها و کارکردهای اجرایی برای بهبود وضعیت
برای بهبود وضعیت، اجرای چند محور کلیدی ضروری است. نخست، ارائه توزیع عادلانهتر توالتهای عمومی در سطح شهر است؛ افزایش تعداد واحدهای بهداشتی در ایستگاههای حملونقل عمومی، در ورودیهای بازارها و فضاهای پرتردد با رعایت استانداردهای لازم ایمنی و بهداشت. دوم، استانداردسازی فضاهای توالت عمومی با رعایت دسترسی برای افراد دارای معلولیت، زنان باردار و خانوادههای با فرزندان کوچک است تا تجربه استفاده از این امکانات به تجربهای امن و کارآمد تبدیل شود. سوم، ایجاد سامانههای پایش و نگهداری منظم برای حفظ cleanliness و دسترسی آسان برای عموم است تا از وضعیتهای آلودگی یا خرابیهای مداوم جلوگیری شود. چهارم، فرهنگسازی شهری بهوسیله رسانهها و نهادهای آموزشی برای افزایش آگاهی از حقوق شهروندی و مسئولیتهای مدنی در استفاده از فضاهای عمومی است. این محورهای کلیدی باید با هم برای ایجاد یک «الگوی شهری» که به کرامت انسانی و بهداشت عمومی پایبند است، تقویت شوند. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.
یادداشتهای کارشناسی و مرور بینالمللی
بر پایه گزارشها و مطالعات بینالمللی، بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا به توالتهای عمومی به عنوان یکی از شاخصهای توسعه پایدار نگاه میکنند. برخی شهرها با فرهنگسازی مناسب، سرمایهگذاری هدفمند و مشارکت شهروندان، موفق به ایجاد شبکهای از فضاهای عمومی سالم و قابل دسترسی شدهاند که وجود آنها به بهبود کیفیت زندگی، افزایش رضایت شهروندان و تشویق به فعالیتهای اقتصادی و گردشگری منجر شده است. تجربه این شهرها میتواند برای تهران درسآموز باشد؛ به ویژه در زمینهای که توالت عمومی صرفاً یک نیاز فردی نیست، بلکه بخشی از یک سیستم شهری با محوریت سلامت، امنیت و کرامت انسانی است. همچنین، لازم است که سیاستگذاران در کنار اجرای پروژههای زیرساختی، به بررسی هزینه-سودهای اجتماعی این سرمایهگذاریها بپردازند تا بتوانند از طریق مطالعات ارزیابی اقتصادی، تصمیمهای بهتری اتخاذ کنند. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.
نتیجهگیری و چشمانداز آینده
پشت هر کمبود زیرساختی در تهران، پرسشهای بزرگتری درباره نحوه مدیریت شهری، تعادل میان توسعه و رفاه اجتماعی و میزان احترام به حقوق شهروندان وجود دارد. بیتوجهی به ابتداییترین نیازهای زندگی روزمره میتواند پیامدهای گستردهای در زمینههای بهداشت، امنیت، روانشناسی اجتماعی و اعتبار بینالمللی تهران داشته باشد. بازنگری در سیاستهای شهری، افزایش سرمایهگذاری در فضاهای عمومی و بهکارگیری رویکردهای مشارکتی برای تصمیمگیری حول توالتهای عمومی میتواند گامهای مهمی در جهت بهبود شرایط باشد. در پایان، این یادداشت میکوشد با ارائه تحلیلهای قابل اتکا و پیشنهادهای عملی، بهعنوان «خبر» و «میانجی» برای تغییرات مثبت عمل کند و بهطور مداوم پیگیری مسائل شهری را از طریق گزارشهای آینده خبرآنلاین تقویت کند. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.