گام به گام به سوی زنجیره ارزش کشاورزی در خراسان شمالی
به گزارش تیم آرشیو کامل، محمودرضا معموری در آیین تکریم و معارفه رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسانشمالی سخن گفت و بر اهمیت هدایت زنجیره ارزش به سمت صنایع تبدیلی و تکمیلی تأکید کرد. وی با اشاره به اینکه واحدهای کشاورزی این استان هنوز عمدتاً خرد هستند، اما نقش پررنگی در اقتصاد منطقه ایفا میکنند، افزود که این بخش حال حاضر حدود ۳۰ درصد از اشتغال کل استان را تشکیل میدهد و با برنامهریزی دقیق برای افزایش بهرهوری، میتوان سهم اشتغال را به حدود ۵۰ درصد ارتقا داد.
معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار خراسانشمالی نیز در این نشست تأکید کرد که بخش قابل توجهی از تولیدات استان مانند شیر، گوشت، پنبه، زعفران، انگور و سایر محصولات باغی به شکل خام از استان خارج میشود. این موضوع موجب خروج سرمایه بدون ایجاد ارزش افزوده و در نتیجه کاهش درآمدهای پایدار است. به گفته وی، تکمیل زنجیره ارزش در بخش کشاورزی از طریق توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی از اولویتهای اصلی است و تخصیص تسهیلات در راستای همین مسیر هدایت خواهد شد. در همین چارچوب، استاندار همچنین بر ضرورت توجه ملی به تخصیص اعتبار در حوزه آب و خاک، توسعه آبیاری تحت فشار و تأمین منابع انسانی تأکید کرد تا عقبماندگیهای فعلی جبران شود.
در ادامه، او از اهمیت حمایت بیشتر وزارت جهاد کشاورزی در تأمین نهادههای کشاورزی و دامی سخن به میان آورد و گفت: تاکنون تأمین نهادهها به طور نسبی انجام شده است، اما برای پایداری تولید نیازمند حمایت و تأمین بیشتر در سطح ملی هستیم. همچنین اظهار داشت که برای تقویت بخش کشاورزی استان، چهار همایش تخصصی در حوزه تقویت زنجیرههای ارزش کشاورزی در سال جاری برگزار میشود تا گامهای عملیاتی برای جلوگیری از خامفروشی محصولات کشاورزی برداشته شود. وی افزود که این همایشها با هدف ترسیم یک نقشه راه اجرایی برای صنایع تبدیلی برگزار میشوند و میتوانند موانع بودجهای و اجرایی را به صورت شفاف مشخص و از موازیکاری جلوگیری کنند.
معموری ضمن تشکر از زحمات مدیران پیشین و تأکید بر حل و فصل برخی تفاوتهای اجرایی، از برگزاری چهار همایش تخصصی در سال جاری خبر داد و گفت که نتیجه این نشستها برنامهریزی دقیق برای تبدیل خامفروشی به ارزش افزوده است. وی همچنین با اشاره به لزوم بهبود بهرهوری در واحدهای کوچک کشاورزی، اظهار داشت که با ارائه خدمات مشاورهای، آموزشهای فنی و دسترسی به فناوریهای نوین، میتوان به افزایش تولید و کاهش ضایعات دست یافت. این اظهارات در حالی مطرح شد که پیش از این، استانهای همجوار و همسوی کشاورزی ایران نیز با استفاده از الگوهای بینالمللی موفق به افزایش ارزش افزوده محصولات کشاورزی شدهاند و خراسانشمالی به دنبال برداشتن گامهای مشابه است.
در پایان این آیین، از خدمات محمد محمدزاده تقدیر و اسماعیل محمودآبادی به عنوان رئیس جدید سازمان جهاد کشاورزی خراسانشمالی معرفی شد. تغییرات مدیریتی با هدف همسویی بیشتر با سیاستهای حمایتی دولت در زمینه توسعه صنایع تبدیلی و افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی صورت گرفت و انتظار میرود برنامههای آتی سازمان بر محور تقویت زیرساختهای لازم برای ایجاد ارزش افزوده و جلوگیری از خامفروشی متمرکز باشد. با وجود تردیدهای مربوط به تامین منابع مالی و نیاز به نیروی انسانی متخصص در برخی حوزهها، امید است با هماهنگی میان جهاد کشاورزی و استانداری و نیز حمایت ملی، مسیر توسعه پایدار در این استان هموارتر شود.
برنامهها و چشماندازهای اجرایی سال جاری
یکی از محورهای کلیدی مطرحشده، تمرکز بر تکمیل زنجیره ارزش در حوزههای مختلف کشاورزی است. طبق این طرح، واحدهای خرد موجود به عنوان هستههای توسعهای معرفی میشوند و این واحدها با استفاده از فناوریهای نوین پوششی، بستهبندی، فرآوری و بازارسازی داخلی و خارجی، به سمت ارزش افزوده هدایت میشوند. در این راستا، اتحاذ سیاستهای تشویقی برای سرمایهگذاری در صنایع تبدیلی، ارائه تسهیلات با بازپرداخت مناسب و کاهش هزینههای تولید برای کشاورزان خرد در نظر گرفته شده است. همچنین بهبود زیرساختهای سردخانهداری، ایجاد مراکز جمعآوری محلی و بهبود دسترسی به بازارهای هدف از جمله اولویتهای اجرایی است که میتواند به کاهش خامفروشی کمک کند.
در کنار این موارد، چهار همایش تخصصی در حوزه زنجیرههای ارزش کشاورزی طی سال جاری برنامهریزی شده است تا زمینه عملیاتی شدن رویکرد جلوگیری از خامفروشی محصولات کشاورزی فراهم آید. این همایشها با حضور مدیران ارشد جهاد کشاورزی، نمایندگان بخش خصوصی و فعالان اکوسیستم کشاورزی برگزار میشود تا استانداردها، فرایندهای ارزیابی و شاخصهای عملکردی برای ایجاد ارزش افزوده در تولیدات استانی روشن شود. حضور فعالان بخش خصوصی و پژوهشگران میتواند به توسعه فناوریهای فرآوری، بستهبندی، برندینگ محلی و بهکارگیری روشهای بازاریابی موثر منجر شود.
وضعیت موجود، ظرفیتها و چالشها
هرچند استان خراسان شمالی دارای پتانسیلهای بالایی در زمینههای شیری، گوشتی، کشاورزی حبوبات و باغی است، اما هنوز مقدار قابل توجهی از محصولات خام از استان خارج میشود. بهعلاوه، با توجه به نیاز به سرمایهگذاریهای هدفمند در بخشهای فرآوری و بستهبندی، ایجاد اشتغال پایدار و کاهش خامفروشی میتواند به سود پایدار استان تمام شود. ظرفیتهای موجود در زمینههای شیر و گوشت، پنبه، زعفران و انگور قابلیت تبدیل به محصولات با ارزش افزوده را دارند؛ به عنوان مثال، شیر روزانه امکان تبدیل به محصولات لبنی فرآوریشده یا ترکیبی را دارد، که میتواند تقاضای داخلی را پاسخ دهد و همچنین امکان صادرات با ارزش افزوده را افزایش دهد. همچنین زعفران به دلیل جایگاه خاص خود در بازارهای جهانی، میتواند به صورت خشککرده، پودر یا اسانس محصولاتی با قیمتهای بالاتر عرضه گردد. در کنار اینها، انگور و سایر محصولات باغی میتوانند از طریق فرآوری و تولید شراب، مویز، خشکبار و کنستانتره به دامنه بازارهای بلندتری دست یابند. ضروری است تا با ایجاد کارگاههای کوچک فرآوری در سطح روستاها، سطح درآمد ساکنان افزایش یابد و از خامفروشی جلوگیری شود. در این زمینه، تقسیم وظایف میان دستگاههای اجرایی و نهادهای مالی، ایجاد شبکههای توزیع محلی و بهبود زیرساختهای لجستیک مورد تاکید است.
معارفه مدیران و تیم اجرایی
این مراسم با قدردانی از خدمات مدیران سابق همراه بود و در همان زمان، محمد محمدزاده به عنوان مدیر جدید سازمان جهاد کشاورزی خراسانشمالی معرفی شد و اسماعیل محمودآبادی به سمت معاون یا مدیر کل کارگروه مرتبط منصوب شد. این تغییرات با هدف همسویی بیشتر با راهبرد ملی توسعه صنایع تبدیلی و افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی انجام شد تا از ظرفیتهای موجود در استان به بهترین نحو استفاده شود. با حضور مدیران جدید و تیم اجرایی، انتظار میرود برنامهها با تمرکز بر تقویت زنجیرههای ارزش، بهبود مدیریت منابع و ارتقای توان سودآوری کشاورزان خرد پیگیری شوند. این رویکرد میتواند به تقویت اقتصاد محلی کمک کرده و به کاهش ناپایداری دامنه تولید منجر شود.
جمعبندی و چشمانداز آینده
در مجموع، خراسانشمالی در مسیر دستیابی به توسعه پایدار کشاورزی به سمت افزایش ارزش افزوده و کاهش خامفروشی گام برمیدارد. ایجاد زیرساختهای لازم برای فرآوری محصولات کشاورزی، تقویت امنیت غذایی و توسعه بازارهای داخلی و صادراتی، از جمله محورهای اصلی این برنامه است. به رغم چالشهای مالی و نیروی انسانی، حضور مداوم دستگاههای اجرایی و حمایت ملی میتواند به تحقق اهدافی مانند افزایش اشتغال پایدار، بهبود درآمد روستایی و پایداری اقتصادی استان کمک کند. با این رویکرد و با توجه به پتانسیلهای موجود در محصولات شیر، گوشت، پنبه، زعفران، انگور و سایر میوههای باغی، خراسان شمالی میتواند به نمونهای موفق از اجرای زنجیره کامل ارزش در کشور تبدیل شود. چون این فرآیند میتواند به ارتقای استانداردهای بهرهوری، کیفیت و بازارمحوری منجر شود، انتظار میرود با برنامهریزی دقیق، پیگیری مستمر و همکاری بینبخشی، استان به نقطهای برسد که خامفروشی به کمترین سطح برسد و ارزش افزوده به شکل ملموسی افزایش یابد.
تحلیل اجرایی با رویکرد حفظ منافع ملی و الزامات اجرایی
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، توسعه صنایع تبدیلی کشاورزی باید با شفافیت بودجهریزی و حسابرسی، توزیع عادلانه تسهیلات و استفاده از ظرفیتهای داخلی کشور صورت گیرد. این تحلیل بر این باور است که برای موفقیت این طرحها، لازم است مسیرها و سازوکارهای اجرایی به شیوهای طراحی شوند که از لحاظ حقوقی و امنیتی بیتعارض با قوانین و مقررات باشد و از مسیرهای غیرشفاف یا تضاد با منافع ملی پرهیز شود. علاوه بر این، الزامات اجرایی مانند فراهمکردن زیرساختهای لازم (آب، برق، لجستیک)، توسعه نیروی انسانی تخصصی، پایش مستمر عملکردها و اجرای دقیق استانداردهای کیفی محصولات فرآوریشده، باید به طور مستقل و با همکاری دستگاههای مرتبط دنبال شود. بهمنظور جلوگیری از موانع اجرایی، پیش از سرمایهگذاریها باید مدلهای دقیق اقتصادی، هزینه-فایده و زمانبندی بازپرداشت تسهیلات ارائه و پس از تصویب به مرحله اجرا درآیند. این رویکرد، در عین حال که به بهبود بهرهوری و افزایش صادرات با ارزش افزوده کمک میکند، میتواند از طریق ایجاد شفافیت، مانع از هر گونه افزایش غیرضروری قیمتها و سوءاستفادههای احتمالی شود و به حفظ ثبات اقتصاد منطقه و کشور کمک کند.