گزارش جامع درباره شایعات و واقعیتهای تونلهای زیر بازار تهران
در روزهای اخیر، گمانهزنیهای گستردهای درباره وجود تونلهای زیرزمینی در بافت تاریخی بازار تهران مطرح شده است. این روایتها بهویژه در زمینههای توزیع کالا و تداوم حضور نظم شهری در محدوده بازار دوباره به نقد گذاشته شد. با وجود انتشار اخبار مختلف، رسانههای رسمی و مقامهای شهری با دیدی نقادانه به تحلیل این پدیده میپردازند و سعی دارند بهدور از جنجالهای خبری، تصویر روشنتری از واقعیتهای موجود ارائه دهند. به گزارش تیم آرشیو کامل، مجموعهای از اظهارات مقامات شهری و اجرایی درباره وجود یا عدم وجود تونلها و نحوه استخراج یا استفاده از چنین زیرساختهایی مطرح شده است که هر یک از منظر خود به تحلیل مسائل ایمنی، ترافیک و مدیریت شهری میاندازند. در این گزارش، تلاش میکنیم تا سوالهای اساسی پیرامون این موضوع را با استفاده از بیانیههای رسمی و مستندات موجود مرور کنیم و در نهایت به چشماندازی روشنتر درباره وضعیت فعلی بازار تهران دست یابیم.
خلاصهای از اظهارات مقامات و بازتاب آنها
بارزترین مناظرههای عمومی در این زمینه به تضاد میان برخی اظهارات منجر شد: از یک سو، مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، وجود چنین تونلهایی را بهطور صریح تکذیب میکند و تأکید میورزد که آنچه در زیر شهر وجود دارد در واقع مسیرهای قناتاند که برای هدایت آب استفاده میشدند و این مسیرها تحت بررسی و پایش قرار دارند. از این منظر، چمران اشاره میکند که طرحی با هدف انتقال کالا از طریق تونلهای زیرزمینی وجود داشت، اما عملیاتی نشده و اساساً ورود و خروج کالا به بازار باید به شیوهای دیگر انجام شود تا بار ترافیکی و ایمنی شهر دچار فشار جدی نشود. همچنین او تصریح میکند که بازار تهران میتواند محل فروش باشد، نه مرکز توزیع کالا. این دیدگاه نشان میدهد که نگاه مدیریتی به حوزه توزیع کالا در بافت بازار با رویکردی ایمن و کارا دنبال میشود. در مقابل، گواهیهای رسمی از دیگر نهادها نشان میدهد که بخشی از این موضوع با واقعیتهای اجرایی و حفاریهای بدون مجوز در ارتباط است. به گزارش تیم آرشیو کامل، تغییراتی در برخی زیرساختهای بازار مشاهده شده و دستگاههای نظارتی بهطور جدی موضوع را پیگیری میکنند تا در مسیر ایمنسازی و نوسازی این مجموعه گامهای لازم برداشته شود.
اظهارات محمد آیینی، شهردار منطقه ۱۲
در مقابل، محمد آیینی، شهردار منطقه ۱۲، وجود تونلها را تأیید میکند و توضیح میدهد که این تخلفات مربوط به حفاری بدون مجوز در زیر پاساژها و بخشهایی از بازار است که از سالهای گذشته آغاز شده و تا سالهای گذشته نیز ادامه داشته است. او میگوید فرایندهای بازرسی و بازدیدهای متعدد با حضور نمایندگان دادستانی انجام شده و نتیجه آنها نشان میدهد که مخدوشسازی زیرساختها و حفاریهای غیرمجاز بهویژه از اواسط دهه ۹۰ آغاز شده و تا پایان سال گذشته نیز ادامه داشته است. آیینی همچنین به برنامهریزی برای ایمنسازی و نوسازی این مجموعه اشاره میکند و از اقدامات آتی شهرداری برای بهبود شرایط ایمنی خبر میدهد.
اظهارات سیدعلی شریفی، معاون پیشگیری و کاهش خطر سازمان پیشگیری و مدیریت بحران
سیدعلی شریفی، معاون پیشگیری و کاهش خطر این سازمان تصریح میکند که حفاریهای انجامشده در ساختمانهای قدیمی بازار، بهخصوص در بخشهای زیرزمینی، به توسعه فضاهای حفاری منجر شده و برخی از این فضاها به عمق منفی دو زیرزمین رسیدهاند. این حفاریها باعث شدهاند که ساختمانها، که بهطور اولیه ایمن نیستند، ناایمنتر شوند و احتمال بروز خطراتی در هنگام بهرهبرداری از فضاهای زیرزمینی افزایش یابد. این گزارش نشان میدهد که وجود این حفاریها، حتی اگر در گذشته انجام شده باشد، اکنون بهدلیل اطمینان از ایمنی عمومی و حفاظت از داراییهای شهری پیگیری میشود. همکاری نهادهای نظارتی با دادستانی و تیمهای اجرایی بهمنظور ایمنسازی و بازطراحی ساختارهای زیرزمینی در اولویت قرار دارد. در این میان، با توجه به اظهارات مقامات، نگرانیهایی درباره توجیه اقتصادی و پاسخگویی در برابر تخلفات حفاری بدون مجوز مطرح میشود که باید با شفافیت و رویههای قانونی پاسخ داده شود.
تفاوت نظرات و جمعبندی مسأله
بین اظهارات مقامات، تضادهایی دیده میشود که نمود روشن آن، در خصوص وجود یا عدم وجود تونلهایی است که از طریق آنها کالاها توزیع میشود یا شده است. برخی مقامات تأکید دارند که بیشتر آنچه وجود دارد، شبکههای قدیمی قنات است که مسیر آب را هدایت میکردهاند و اکنون در حال بررسی و پایش هستند. دیگر مقامات اما وجود تونلهای جدید یا تونلهای غیرمجاز را تصدیق میکنند و بهطور مشخص از حفاریهای بدون مجوز در سالهای گذشته سخن میگویند که به مرور زمان تشدید یافته و اکنون پایش و ایمنسازی جدی را میطلبد. در این میان، برخی تفاوتهای فنی در تفسیر وضعیت فعلی، بهویژه درباره استفاده از زیرزمینها برای کاربریهای تجاری یا توزیعی، آشکار میشود. این گرههای فکری و عملی، بیانگر این است که شهر تهران بهطور همزمان با دو مأموریت اصلی روبهروست: حفظ ایمنی و جان مردم و ارتقای کارایی فضایی شهری با رعایت قوانین و ضوابط اجرایی. به گزارش تیم آرشیو کامل، با وجود اظهارات متناقض، اما تدابیر ایمنی و بازنگریهای ساختمانی در حال انجام است تا در آینده از بروز خطرات احتمالی جلوگیری شود و فضاهای زیرزمینی تهران با الزامات ایمنی کارآمد و قابل قبول مدیریت شوند. این روند نشان میدهد که اصلاحات ساختاری در سیستمهای شهری و گفتوگوهای بین نهادها، در کنار حفظ شفافیت رسانهای، نقش مهمی در جلوگیری از تکرار چنین اختلافاتی دارد و میتواند به ثبات و اعتماد عمومی کمک کند.
تحلیل اجرایی-حقوقی از رویدادهای اخیر
این رخدادها بهروشنی نشان میدهد که همواره در بافت پیچیده شهری، بین رویکردهای اجرایی امنیتی، ایمنی و اقتصادی تعادلی باید برقرار شد. تضادهای بیانی میان شورای شهر و شهرداری و همچنین وجود تخلفات حفاری بدون مجوز، زوایای مختلفی از مدیریت شهری را روشن میکند: از یکسو، نیاز به شفافیت در ارائه گزارشها و ارزیابیهای فنی احساس میشود تا تصمیمهای اجرایی مبتنی بر واقعیتهای ساختمانی و ایمنی باشد؛ از سوی دیگر، وجود کانالهای باز اطلاعاتی که از طریق گزارشها و بازرسیها بهکار گرفته میشود، باید با چارچوب قانونی و حقوقی همسو باشد تا از هرگونه سوءبرداشت یا دخالت سیاسی جلوگیری شود. در این چارچوب، باید به حفظ ایمنی عمومی، حفاظت از داراییهای شهری و حفظ توازن بین توسعه اقتصادی و ارزشهای تاریخی بافت بازار توجه شود. در نهایت، هر گام عملی باید با مؤسسات قانونی و ضوابط مرتبط هماهنگ شود تا اعتماد عمومی تقویت شود و از تکرار اشتباههای مشابه در آینده جلوگیری گردد.