خلاصهٔ گزارش و زمینهٔ موضوع
در هفت ماهه نخست سال ۱۴۰۴، گزارشهای صنعتی از کاهش تولید کل محصولات فولادی ایران خبر میدهند، در حالی که تولید برخی بخشهای زنجیرهٔ فولاد با رشد همراه بوده است. این مقاله با بازنگری دقیقِ آمار ارائهشده از انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران در کنار دادههای منتشرشده از رسانههای کشور، ضمن حفظ حقیقتهای کلان، به تحلیل عوامل زمینهای و پیامدهای اقتصادی و صنعتی میپردازد. توجه شود که ارقام بهروز بازار با تغییرات زمانی ممکن است، اما جهتگیریِ اصلیِ روند در این بازهٔ زمانی قابل مشاهده است. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل.
چارچوب دادهها: چه چیز در هفت ماه گذشته اتفاق افتاد؟
منابع صنعتی ایران نشان میدهد که در فاصلهٔ آغاز تا پایان هفتۀ اول تا هفتۀ هفتم سال ۱۴۰۴، تولید کل محصولات فولادی کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱.۶ درصد کاهش یافته است. در مقابل، تولید «محصولات میانی» زنجیرهٔ فولاد با رشدی برابر ۴.۷ درصد روبهرو بوده است. این دو خطِ عطف همزمان، نشان میدهد که ظرفیتهای تولیدی بهطور همزمان در دو شاخهٔ مختلف زنجیره فولاد در حال تغییر است. میدانیم که زنجیره فولاد از شاخههای گوناگون تشکیل میشود؛ از آهناسفنجی تا کنسانتره و گندله، از فولاد میانی تا محصولات نهایی همچون تیرآهن.
در این بازه زمانی، تغییرات در سه دستهٔ اصلی تولیدی به شرح زیر گزارش شده است:
- تولید کل محصولات فولادی کشور: حدود ۱۲ میلیون و ۷۰۸ هزار تن (۱.۲۰۹e+07 t) در ۷ ماهه نخست ۱۴۰۴.
- تولید فولاد میانی: حدود ۱۸ میلیون و ۱۵۲ هزار تن (۱۷٬۱۵۲٬۰۰۰ t) در همین دوره.
- تولید آهن اسفنجی: افزایش ۵ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل.
- کنسانتره سنگ آهن: افزایش ۸.۹ درصدی نسبت به دورهٔ مشابه قبلی.
- گندله سنگ آهن: کاهش حدود ۰.۶ درصدی نسبت به سال قبل.
برای تحلیلِ ترکیبِ تولید، باید به این نکته توجه کرد که با وجودِ فشارهای انرژیِ ناهموار و ناترازیِ عرضهٔ انرژی که از ابتدای سال جاری آغاز شد و شدت بیشتری نسبت به سالهای گذشته داشت، فولادسازانِ داخلی در بخشِ فولادِ میانی توانستند رشد تولید را حفظ کنند، اما در بخشِ تولید محصولات فولادیِ نهایی با افت مواجه شدند. در حالی که کل تولید کاهش یافت، سهمِ محصولات میانی از این زنجیره کاهش یا افزایشِ نسبت به دورههای قبل را نشان میدهد که نشان میدهد سیاستها و ساختارهای تولیدی در مسیرهای مختلف به چه شکل تغییر یافتهاند.
تیرآهن و محصولات خاص زنجیره: افتِ بارز در برخی شاخهها
یکی از شاخصهای اصلی در بازار داخلی و سیاستهای حمایتیِ زنجیره فولاد، تغییراتِ تولید تیرآهن است. در هفت ماهه سال ۱۴۰۴، کاهشِ تولید تیرآهن نسبت به مدت مشابه سال گذشته شدیدتر از سایر محصولات بوده است و این افت نسبت به سال ۱۴۰۳ به میزان ۳۲.۴ درصد گزارش شده است. بررسی این شاخص نشان میدهد که تقاضای ساختمانی و پروژههای زیرساختی در برخی دورهها دچار افت بوده و بازار مصرف داخلی حساسیتِ بالایی نسبت به قیمتها و تامینِ مصالح دارد.
اهمیتِ صادرات در کنار افتِ داخلی
در کنار تغییراتِ تولید، دادههای صادراتی نشان میدهند که «صادراتِ زنجیره فولاد» در هفت ماهه نخست ۱۴۰۴، با رشدِ قابلتوجهی همراه بوده است. بهطور دقیقتر: صادراتِ کلِ زنجیره فولاد رشدِ ۲۷ درصدی را تجربه کرده و صادراتِ آهن و فولاد نیز با افزایشِ حدود ۳۴ درصدی مواجه شده است. در مجموع، صادراتِ کلِ زنجیره با رشدِ ۴۳ درصدی روبهرو شده است. این روند نشان میدهد که تقاضای خارجی و استراتژیهای تامینِ نقدینگیِ شرکتهای فعال در این بخش، بهویژه در مواجهه با محدودیتهای داخلیِ انرژی، به سمت بازارهای خارجی تغییر کرده است.
با این وجود، سهمِ تولیدکنندگان از صادراتِ فولاد به حدودِ ۴۰ درصد کاهش یافته است. این نکته میتواند نشاندهندهٔ وابستگیِ بیشتر به سازمانهای صادراتیِ خارجی یا تغییر در ترکیبِ شرکتهای صادرکننده باشد. در هر صورت، این تغییرات نشان میدهد که بازارِ جهانی بهویژه در حوزهٔ فولاد، تحت تاثیرِ محدودیتهای داخلی و هزینههای انرژی، به دنبال سازوکارهای جایگزین و متنوعسازیٔ منابع نیاز دارد.
پیامدهای اقتصادی و سیاستی برای بازار داخلی
پوششِ انرژیِ بحرانیِ امسال، به شکلِ آشکاری بر کاراییِ صنایع با مصرفِ انرژیِ سنگین مانند فولاد اثرگذار بوده است. ناترازی انرژی میتواند به کاهشِ تولید در واحدهای با شدت مصرفی بالا منجر شود و موجب کندیِ رشد در برخی شاخههای کلیدیِ زنجیرهٔ فولاد گردد. در عین حال، رشدِ صادراتِ زنجیره فولاد میتواند به جبرانِ کاهشِ تولید در بازار داخلی کمک کند، اما همزمان احتمال ایجادِ فشارهای قیمتی در بازارِ داخلی را تقویت میکند. در گزارشِ حاضر به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل اشاره میشود تا درکی دقیق از زمینههای آماری ارائه شود و از نقلِ قولِ غیرمستند پرهیز گردد.
بهطور کلّی، این ترکیبِ تولید-صادرات نشان میدهد که سیاستگذاران و شرکتهای صنعتی در حال تطبیق باِ تغییراتِ بازار و محدودیتهای فنی-اقتصادی هستند. با وجودِ کاهشِ تولید در برخی شاخهها، افزایشِ تولید در شاخههای دیگر و رشدِ صادرات، میتواند به تداومِ رشدِ اقتصادیِ مرتبط با فولاد کمک کند، هرچند که این توازن به معنایِ فشار بر تامینِ مصالح داخلی و قیمتها برای مصرفکنندگان نهایی است. در این میان، نیاز به بهبودِ کارایی انرژی و ایجادِ سازوکارهای عملیاتی برای پایداریِ زنجیره فولاد همچنان احساس میشود.
تحلیلِ ریشهها و چشمانداز آتی
بررسیِ ریشههای این تغییرات به دو سطح تقسیم میشود: سطحِ کوتاهمدت و سطحِ بلندمدت. در سطحِ کوتاهمدت، محدودیتهایِ انرژیِ شدید که از اوایل سال جاری آغاز شد و بهویژه در بخشِ فولادِ میانی و محصولاتِ نهایی تأثیرگذار بود، موجبِ کاهشِ تولیدِ تیرآهن و برخی محصولاتِ نهایی شده است. این امر با وجودِ اینکه در بخشِ میانی رشد داشته است، میتواند نشانگرِ تغییرِ الگوی مصرف داخلی و تقاضای پروژههای زیرساختی باشد. در سطحِ بلندمدت، بازاریابیِ خارجیِ قویتر و تنوعِ بازارهای صادراتی میتواند به پایداریِ صنعت کمک کند، اما با وجودِ اینکه سهمِ صادراتِ فولاد از تولیدکنندگان کاهش یافته است، افزایشِ کلیِ صادراتِ زنجیره نشان میدهد که اقتصادِ کلانِ کشور به کاراییِ بیشتر و بهرهوریِ انرژی نیاز دارد تا بتوان از هزینههای اضافی جلوگیری کرد.
در نهایت، نگاه به آینده نیازمندِ تحلیلِ دقیقِ سیاستهای انرژی، سرمایهگذاری در فناوریهای بهبودِ بهرهوری، و طراحیِ استراتژیهای صادراتیِ پایدار است. این امر به ویژه در دورههایِ با نوسانِ تقاضای جهانی و تغییراتِ قیمتِ موادِ اولیه اهمیت دارد. به گزارش تیم محتوای آرشیو کامل، این دادهها با وجودِ فراز و فرودهایِ روزمره، جایگاهِ ایران را در زنجیرهٔ فولادِ جهانی حفظ میکند و میتواند به عنوانِ پایهای برای تصمیمگیریهای اقتصادِ صنعتی مورد استفاده قرار گیرد.
جمعبندی و نکتهٔ کلیدی
در مجموع، هفت ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نمایشگرِ توازنِ جدیدی در زنجیره فولاد ایران است: از یکسو، کاهشِ تولیدِ کلِ محصولات فولادی و افتِ شدیدِ تیرآهن؛ از سوی دیگر، رشدِ تولیدِ محصولاتِ میانی و رشدِ قابلتوجهِ صادراتِ زنجیره فولاد. این ترکیب میتواند به معنایِ بازتعریفِ دامنهٔ بازار داخلی و تغییرِ ساختارِ سرمایهگذاریها باشد. با این وجود، برای تداومِ رشدِ پایدار، توجه به کاهشِ هزینههای انرژی و بهبودِ کاراییِ تولید، بهویژه در بخشِ تیرآهن و محصولاتِ نهایی، حیاتی است. به گزارش خبرآنلاین و با تاییدِ گزارشِ همشهری و به نقل از انجمنِ تولیدکنندگانِ فولاد ایران، این روندها باید با دقتِ بیشتری پیگیری شوند تا تصمیماتِ سیاستی و سرمایهگذاریها با دادههایِ دقیقِ بازار همسو باشد. در پایان، ما بهعنوان تیمِ محتوای آرشیوِ کامل، برخی از دادههای کلیدی را بهمنظور فهمِ بهترِ روندها در اختیار میگذاریم تا خواننده بتواند تصویر جامعی از وضعیتِ زنجیره فولاد در ایران در سال ۱۴۰۴ داشته باشد.