گزارش گفتوگوی الجزیره با ظریف و بازتاب آن بر سیاست خارجی ایران
به گزارش تیم آرشیو کامل، محمدجواد ظریف، وزیر خارجه سابق جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگویی که شبکه الجزیره منتشر کرده است، به چگونگی مواجهه ایران و ایالات متحده پس از جنگی که به مدت 12 روز در منطقه جریان داشت، پرداخته است. در این مصاحبه، ظریف توضیح میدهد که آیا رویکرد دیپلماسی موثر بود یا نه و چگونه اسرائیل با حملهای که همزمان با مذاکرات در حال انجام بود، فضا را به سمت بیاعتمادی دیپلماسی سوق داد. او با اشاره به اینکه مذاکرات همچنان باید راه خروج از بحران باشد، تأکید میکند این جنگ 12 روزه نیز به اهداف مورد نظر طرفین نرسید و اسرائیل تصور میکرد میتواند دولت ایران را به هم بریزد یا به سمت تجزیه براند.
ظریف در این گفتوگو به این نکته اشاره میکند که آمریکاییها باید این واقعیت را در نظر بگیرند: کدام کشور «قدرت میانی» در جهان وجود دارد که پیش از حمله به آن، تمام پایگاههای نظامی اطرافش را تخلیه کند؟ این پرسش نشان میدهد ایران همچنان قدرت قابل توجهی در منطقه است و با احترام با آن باید رفتار شود. او میگوید که در صورت انجام فشارهای اضافی، ایران مقاومت بیشتری نشان میدهد و این مقاومت از همکاری بهتر است؛ تجربهای که از نسلهای گذشته نشأت میگیرد.
ظریف به برجام اشاره میکند و میگوید دوره کوتاهی از همکاری بود، هرچند آمریکا از سرمایهگذاری خارجی در ایران ممانعت کرد و این موضوع به وعدههای توافقی ضربه زد. او تأکید میکند که آژانس بینالمللی انرژی اتهامات را به ایران نسبت نمیدهد و ایران فناوری هستهای خود را دارد و میتواند آن را گسترش دهد، اگرچه هدف ایران همواره داشتن سلاح هستهای نبوده است. او میافزاید که شفافیت و باز بودن، بهترین راه برای اطمینان از استفاده صلحآمیز این فناوری است و معتقد است آمریکا نیز از چنین همکاریای سود میبرد.
در بخش دیگری از گفتوگو، نقش و موقعیت برجام در میان مذاکرات گذشته و حال را بررسی میکند و به این پرسش پاسخ میدهد که آیا بازگشت به توافقی بهتر از وضعیت فعلی ممکن است یا ممکن است به راحتی تخریب شود. ظریف درباره سطوح دستاوردها و محدودیتهای اجرایی در روابط ایران با سایر کشورها، به ویژه در زمینه روابط با عربستان، امارات، قطر و شورای همکاری خلیج فارس، نیز سخن میگوید و اشاره میکند که طرفهای مختلف روی میز پیشنهادهای مختلفی دارند. او با بیان این نکته که گفتگوها هیچگاه قطع نشده است، بر اهمیت یافتن فرصتهای گفتوگو و حفظ خطوط قرمز ملی ایران تأکید میکند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، یکی از محورهای گفتوگو بر این بود که نهادهای تصمیمگیری آمریکا چه رویکردی را در قبال ایران اتخاذ کردهاند. ظریف از روندهایی میگوید که نشان میدهد آمریکاییها گاه به سیاستهای قبلی بازمیگردند، اما در عمل با موانعی روبهرو میشوند. او به تحلیلهای خود درباره توهمی که برخی مقامات آمریکایی درباره نابودی کامل برنامه هستهای ایران در طول زمان مطرح میکردند، اشاره میکند و میگوید اگر به دنبال بهانهای برای اعمال فشار باشند، این بهانه را ترامپ فراهم کرد.
ظریف همچنین به بحثهای مربوط به فلسطین و منطقه میپردازد و با صراحت میگوید که مقاومت همیشه برای حفاظت از منافع ملی ایران ایجاد شده است، اما این به معنای حمایت از فعالیتهای غیرقانونی یا خشونتآمیز نیست. او با تاکید بر این نکته که فلسطین از منظر ایران یک مسئله استراتژیک است، اما راهحلهای عملی و مسیر آتی باید از طریق گفتگوهای پایدار و محوریت حقوق بینالملل دنبال شود. در پایان، او درباره آینده روابط ایران-آمریکا و جایگاه ایران در منظره ژئوپولتیک منطقه و جهان سخن میگوید و توضیح میدهد که تغییرات اخیر در رفتار بازیگران منطقهای و بینالمللی میتواند فرصتهای جدیدی را ایجاد کند، هرچند که تحقق این فرصتها به اراده و ثبات در خطوط قرمز ایران بستگی دارد.
در پایان این گزارش، به راستی میتوان گفت که تاریخ تجربه دیپلماتیک ایران با ایالات متحده همواره با پیچ و تابهای فراوانی همراه بوده است و هذه تجربه همچنان در حال بازاندیشی است. در این میان، رویکرد ایران به تفاهم و تعهد به خطوط سرزمینی و منافع ملی همچنان مشهود است و هر تحول در روابط دو کشور نیازمند فاصلۀ زمانی معقول، اعتمادسازی و شفافیت بیشتر در رفتار طرفهای غربی و شرقی است. این بازنگری دیپلماتیک میتواند در قالب کنشهای اقتصادی، امنیتی و فناوری، مسیر تازهای برای همکاریهای منطقهای و فرامنطقهای فراهم آورد.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره چارچوبهای قانونی و سیاست خارجی ایران
در این تحلیل یکپارچه، باید به این نکته توجه کرد که چارچوبهای قانونی جمهوری اسلامی و اصول سیاست خارجی کشور، با هدف حفاظت از امنیت ملی و ثبات منطقهای تنظیم میشود. استفاده از دیپلماسی به عنوان ابزار اصلی و بازدارندگی به عنوان یکی از ستونهای استراتژیک، در کنار شفافیت در تعهدات بینالمللی، میتواند به کاهش التهابات و افزایش اعتماد در روابط با سایر کشورها منجر شود. با توجه به مفاد قوانین داخلی و همچنین چارچوبهای بینالمللی، رفتارهای اجرایی که منجر به تخاصم یا تشدید بحران میشود باید با دقت و در هماهنگی با مراجع حقوقی داخلی دنبال شود تا منافع ملی حفظ شود و از لحاظ حقوقی نیز مشروعیت و پایداری بلندمدت حفظ گردد.