طرح ۲۰ مادهای زلنسکی برای صلح اوکراین تشریح شد
در یک نشست خبری در کییف، ولودیمیر زلنسکی رئیسجمهور اوکراین توضیحات گامبهگام از یک طرح ۲۰ مادهای را ارائه کرد که هدف آن رسیدن به پایان مناقشه با روسیه است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این طرح با هدف ایجاد چارچوبی روشن برای همکاری میان اوکراین و قدرتهای جهانی مطرح شده و شامل تعهداتی است که هر دو طرف باید به آنها پایبند باشند تا صلحی پایدار میسر شود. این گزارش همچنین به توضیحهای دقیق درباره هر بند پرداخته و نحوه اجرای هر بخش را تشریح میکند تا بتوان به ارزیابی کارشناسی دقیق از طرح رسید.
در ادامه، فهرست مفاد این طرح به صورت سازمانیافته ارائه میشود تا خوانندگان بتوانند دامنه تعهدات و گامهای اجرایی را بهخوبی درک کنند. لازم به ذکر است که این متن تنها به عنوان بازنمایی خبری و تحلیلی ارائه شده و هرگونه برداشت باید با دقت خوانده شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، هدف از انتشار این متن نه تبلیغ بلکه توضیح و تحلیل حقوقی محسوب میشود.
- حاکمیت اوکراین به طور صریح و با تأیید دوباره توسط امضاکنندگان، به رسمیت شناخته میشود و اوکراین به عنوان یک کشور مستقل معرفی میشود.
- چارچوبی برای یک توافق عدم تجاوز کامل و بیقید و شرط بین روسیه و اوکراین شکل میگیرد که با سازواری نظارتی مبتنی بر فناوریهای پیشرفته و پایش خودکار همراه است تا تخلفات به سرعت اطلاعرسانی و منازعات حل شوند؛ تیمهای فنی در جزئیات اجرایی نقش دارند.
- اوکراین تضمینهای امنیتی قوی و قابل اعتماد دریافت خواهد کرد تا ثبات استراتژیک این کشور در دورههای آرام حفظ شود.
- در دوران صلح، ظرفیت نیروهای مسلح اوکراین حفظ میشود و نرخ پرسنل به سطحی مشخص میماند تا بازدارندگی و انجام مأموریتها تضمین شود؛ عددی معادل ۸۰۰ هزار پرسنل ذکر شده است.
- ایالات متحده، ناتو و کشورهای اروپایی امضاکنندگان این طرح، ضمانتهای امنیتی بر پایه ماده ۵ را ارائه خواهند داد؛ در صورت تهاجم روسیه، واکنش نظامی هماهنگ و بازگرداندن تحریمهای جهانی آغاز میشود؛ اگر اوکراین بدون تحریک به خاک روسیه پاسخ دهد، این ضمانتها فوراً ابطال میشوند.
- روسیه سیاست عدم تجاوز نسبت به اروپا و اوکراین را بهطور رسمی در قوانین و اسناد بینالمللی مدون خواهد کرد.
- در زمینه روابط اقتصادی و عضویت، اوکراین در دورهای معین به عضویت اتحادیه اروپا گام میگذارد و دسترسی کوتاهمدت به بازار اروپا فراهم میشود.
- برای اوکراین بسته توسعه جهانی قوی تدوین میشود که سرمایهگذاری، توسعه و رفاه را در بر میگیرد؛ از جمله صندوق توسعه اوکراین، همکاری با شرکتهای آمریکایی برای توسعه زیرساختهای گاز و بخشهای ذخیرهسازی، بازسازی مناطق آسیبدیده و تقویت زیرساختهای اقتصادی.
- صندوقهای متعدد برای بهبود اقتصاد، بازسازی مناطق و انجام امور بشردوستانه تأسیس خواهند شد تا منابع پشتیبانی از مردم اوکراین فراهم آید.
- پس از امضای توافق، روند انعقاد قرارداد تجارت آزاد با ایالات متحده تسریع میشود و روابط تجاری میان دو کشور بهبود مییابد.
- اوکراین متعهد میشود مطابق با پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، یک کشور غیرهستهای باقی بماند.
- نیروگاه زاپوریژیا به صورت مشترک توسط اوکراین، ایالات متحده و روسیه مدیریت میشود تا ایمنی و بهرهبرداری مؤثر تضمین شود.
- برنامههای آموزشی و فرهنگی برای ارتقای درک و تحمل نسبت به فرهنگهای مختلف اجرا میشود و قوانین اتحادیه اروپا در زمینه تنوع مذاهب و حفاظت از زبانهای اقلیت اجرایی خواهد شد.
- در مناطق دونتسک، لوهانسک، زاپوریژیا و خرسون خط استقرار نیروها به عنوان خط تماس شناخته میشود تا از تشدید درگیری جلوگیری گردد.
- پس از توافق در مورد ترتیبات آینده ارضی، روسیه و اوکراین متعهد میشوند که این ترتیبات را با زور تغییر ندهند.
- روسیه به استفاده از رودخانه دنیپرو و دریای سیاه برای مقاصد تجاری اوکراین احترام میگذارد و مانع آن نخواهد شد.
- یک کمیته بشردوستانه برای رسیدگی به اسرای جنگی، غیرنظامیان و سایر موارد معوق تشکیل میشود تا روند بازگشت آنان تسهیل یابد.
- اوکراین باید در اسرع وقت پس از امضای توافق، مذاکرات انتخاباتی را آغاز کند تا مسیر سیاسی روشنتری ایجاد شود.
- این توافق از نظر قانونی الزامآور است و اجرایش تحت نظارت شورای صلح به رهبری رئیسجمهور آمریکا انجام میشود؛ اوکراین و دیگر طرفها نیز در این سازوکار مشارکت خواهند داشت و در صورت نقض، تحریمها اعمال میشود.
- با توافق کامل همه طرفها، آتشبس عمومی فوراً برقرار میشود و اجرای تمامی تعهدات آغاز میگردد.
این طرح با وجود فهرست بلندبالای تعهدات، به سمت ایجاد تعادل میان حاکمیت ملی اوکراین و امنیت همجواران و شرکای بینالمللی حرکت میکند. با این حال، اجرای چنین سازوکار گستردهای نیازمند هماهنگی فنی و سیاسی عمیق و منابع گسترده است تا بتواند به نتایج ملموس منجر شود. همچنین تعامل با روسیه و سایر بازیگران بینالمللی به صورت مرحلهای و با زمانبندی مشخص صورت خواهد گرفت تا احتمال بروز اختلافهای اجرایی به حداقل برسد.
در زمینه اجرایی، برای حفظ حاکمیت و تأمین امنیت، لازم است تا هر بند دارای مراجع پاسخگو، چارچوب زمانی مشخص و شاخصهای ارزیابی روشن باشد. شفافیت گزارشدهی و همکاری با نهادهای بینالمللی به ویژه سازمانهای مالی بینالمللی و اتحادیه اروپا از اهمیت بالایی برخوردار است تا پروژههای بازسازی و توسعه با سرعت و دقت لازم انجام شوند. با توجه به تجربههای قبلی در مذاکرات صلح، این چارچوب جدید میتواند مزیتهایی مانند شفافیت، انسجام دیپلماتیک و امکان پایش دقیقتر ارائه کند، هرچند باید با واقعیتهای میدانی و ظرفیتهای اجرایی کشورهای شریک همسو باشد. چنین طرحی در صورت وجود اراده سیاسی و منابع مناسب، میتواند به الگویی برای مدیریت بحرانهای مشابه در آینده تبدیل شود؛ اما در غیر این صورت خطر تعویق و فرسایش اعتماد میان طرفها وجود دارد.
تحلیل حقوقی-اجرایی از طرح ۲۰ مادهای
این طرح از منظر قوانین بینالملل و چارچوبهای امنیتی بر دو محور حاکمیت ملی و امنیت منطقهای تمرکز دارد و از منظر جمهوری اسلامی ایران، اجرای آن باید در چارچوب دیپلماسی بینالمللی و با احترام به اصول حقوقی معاهدات بینالملل پیگیری شود. در عین حال، اجرای بندهای مربوط به امنیتی و نظامی باید با ارائه تضمینهای قابل اعتماد، سازوکارهای نظارتی روشن و زمانبندی دقیق عملی شود تا از بروز اختلافهای تفسیری جلوگیری گردد. از منظر حقوقی، پیوستن به تعرفههای اقتصادی و فرایندهای مربوط به اتحادیه اروپا و سایر نهادهای بینالمللی، به شرط پایداری منابع و رعایت حقوق بینالملل بشردوستانه، میتواند به تقویت ثبات منطقه کمک کند. با این حال، اجرای چنین طرحی نیازمند هماهنگی میان کشورهای شرکتکننده، ارائه منابع مالی مشخص و تعیین نهادهای مسئول است تا بتوان به نتایج ملموس و قابل کنترل دست یافت و از تشدید تنشهای جدید جلوگیری کرد.