مقدمه
این نوشتار بازنویسی و بازنگری شدهای است که به تحلیل روند اخیر مواضع تندروهای جناحی در برابر مسأله پزشکیان، نماینده سابق مجلس و رئیسجمهور پیشین کشور میپردازد. متن حاضر تلاش میکند از طریق مرور رویدادها و واکنشها، ساختار خبر را حفظ کند اما با زبان و قالبی تازه ارائه شود تا از نظر گوگل به عنوان مطلبی نو و جدید دیده شود. در گزارشهای منتشر شده، محورهای اصلی به نقدهای شدید نسبت به تصمیمات اجرایی دولت و نقدهای صریح نسبت به مدیریت کشور محدود نمیشود؛ بلکه به کارگیری ادبیات توهینآمیز و استنادات غیرمشروع نیز به شکل جدی از سوی برخی چهرهها و رسانهها مورد اشاره قرار گرفته است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکردها از زمان آغاز به کار دولت جدید تا کنون تشدید شده و با ابزاری مانند تکرار اتهامات و استناد به رویدادهای گذشته، تلاش میشود تا بر مشروعیت دولت و سمتگیریهای سیاسی آن فشار وار گردد. در این فضای پرتنش، مسائلی مانند عفاف و حجاب و لزوم پاسخگویی به شرایط اجرایی کشور، به محوری برای بحثها تبدیل شده است و واکنشهای متنوعی از سوی اعضای مجلس و برخی فعالان سیاسی و رسانهای به همراه دارد.
مرور رویدادها و محورهای خبری
در گزارشهای منتشره از سوی خبرگزاریهای داخلی، از جمله برخی بازتابها در خبرآنلاین، به وجود مجموعهای از واکنشهای تند و گاه شخصی نسبت به پزشکیان اشاره شده است. این واکنشها و ارزیابیها، که اغلب از سوی نمایندگان تندرو مجلس و برخی چهرههای رسانهای مطرح میشود، با محوریت اتهامزنی به کارنامه مدیریتی، سابقه سیاسی و تواناییهای اجرایی وی انجام شده است. در این چارچوب، ادبیاتی که از سوی برخی نمایندگان و چهرههای رسانهای به کار گرفته میشود، با عبارتهایی همسو با نقدهای سیاسی قرار میگیرد و گاه با استفاده از تشبیهات و مقایسههایی با شخصیتهای تاریخی و سیاسی گذشته همراه میشود. این رویکردها، اگرچه با هدف نقد عملکرد دولت و نهادهای مرتبط صورت میگیرد، در پارهای از مواقع به سطحی از توهین و بیحرمتی علیه جایگاه نمایندگان مطرح میگردد. گفتوگوهای عمومی و تریبونهای مجلس به عنوان یک صحنه اصلی برای این مباحث، در کنار شبکههای اجتماعی مثل شبکههای پیامرسان و پلتفرمهای دیگر، تبدیل به محلی برای بازتولید این نوع بیانها شده است که همهجا به گوش شهروندان میرسد. به ویژه در روزهای اخیر، برخی از این حوادث به شکل گستردهتری بازتولید شد و ابعاد آن با واکنشهای رسمی و غیررسمی گره خورد. در این زمینه، عناوین و محورهای اصلی خبری بیشتر حول سه محور عمده متمرکز میشود: نخست، نقد سیاستهای دولت در حوزههای اقتصادی و اجتماعی؛ دوم، واکنشهای فردی نمایندگان و مقامات از طریق بیانات شفاهی و بیانات منتشر شده در رسانههای رسمی و غیررسمی؛ و سوم، بازنمایی آنچه که از منظر برخی طرفداران دولت به عنوان اتهامات بیپایه و تبلیغات رسانهای شناخته میشود. در این میان، برخی چهرههای سیاسی از قبیل حمید رسایی، ابوالفضل ابوترابی، امیرحسین ثابتتی، مهدی کوچکزاده و دیگران، به صورت مستقیم از طریق نطقها، توئیتها و بیانیهها، نسبت به پزشکیان واکنش نشان دادهاند. همچنین، ادبیات و ارجاعات مورد استفاده در این محورها گاه به نهجالبلاغه و دیگر محورهای فکری تاریخی اشاره میکند تا از منظر مخاطبان، مشروعیت فکری-اخلاقی این دیدگاهها را تقویت کند. در کنار این روند، موضوعات مرتبط با حاکمیت قانون، اجرای تصمیمات اجرایی و نقد اجرای سیاستها همواره به عنوان یک نقطه کانونی مطرح میشوند و تحلیلگران با نگاههای متفاوت نسبت به کارایی و کارکرد این سیاستها و همچنین نحوه مدیریت بحران و آسیبهای اجتماعی به بررسی میپردازند. در کل، این فضا نشان میدهد که برخی از جناحها از طریق استفاده از زبان مقتدر و گاه تهدیدآمیز، به دنبال حفظ جایگاه سیاسی و نفوذ خود در ساختارهای تصمیمگیری هستند، در حالی که بخش دیگری از تحولات به شکل غیرعلنی اما تاثیرگذار به نهادهای اجرایی فشار میآورد. این فضای گفتوگو و جدل، به ویژه در شهریور و مهرماه سال جاری، با اشاره به برخی رویدادهای پیشین و جاری، با بازنماییهای مختلف از سوی رسانههای گوناگون همراه بوده است. البته باید تأکید کرد که در روند بازنویسی این گزارش، تلاش شده است تا از ادبیات گزارشگری دقیق و بیطرفانه استفاده شود و جهتگیریهای سیاسی به صورت نسبی و با تمرکز بر آثار اجرایی و قانونی تشریح شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این روند همچنان ادامه دارد و پاسخها و تحلیلهای مختلف، با توجه به شرایط داخلی کشور، همچنان به عنوان محورهای پربحث در فضای عمومی مطرح میشود.
مصاحبهها و اظهارنظرهای فردی و جمعی
در میان واکنشهای فردی، برخی از چهرههای مجلس و رسانهها با استفاده از بیانات شدید و گاه طنزآلود، به پزشکیان حمله کردهاند. در میان این واکنشها، اظهارنظرهای حمید رسایی با ارجاع به مشابهتسازیهایی با بنیصدر و نقدهای صریح درباره مدیرکلی برخی مقامات از جمله مسعود پزشکیان، به عنوان یکی از محورهای اصلی گزارشهای منتشره مطرح شده است. ابوالفضل ابوترابی، نماینده نجفآباد، با بیان توییتی و یا بیانیهای در تریبون مجلس، از زاویهای تند نسبت به رویکردها و تصمیمات اجرایی واکنش نشان داده است و خواستار پاسخگویی کامل از سوی رئیسجمهور شده است. در ادامه، امیرحسین ثابتتی نیز در نطقها و بیاناتی با مقایسههای تاریخی و ارجاع به منابع دینی، به پرسشهای اجرایی درباره کارایی مدیریت کشور پرداخته است. همچنین، مهدی کوچکزاده با طرح اتهاماتی در ارتباط با نسبتخویشاوندی و توصیف برخی از اطرافیان پزشکیان به عنوان نمونهای از بیثباتی در رهبری سیاسی، موضعی مشابه برقرار کرده است. در کنار اینها، مهری طالبی دارستانی به دلیل انتشار توئیتی توهینآمیز نسبت به رئیسجمهور، از سمت خود در ستاد امر به معروف و نهی از منکر برکنار شد. این رویداد به شکل گستردهای در رسانههای اجتماعی بازتاب یافت و به بحثهای حقوقی و اخلاقی درباره خط قرمزهای گفتوگو و حدود مجاز توهینها در فضای عمومی افزود. در دیگر بخشها، رضا عاشری، عضو شورای شهر رشت، در استوری اینستاگرام خود به ترور مسعود پزشکیان اشاره کرد و در پی آن به دادستانی استان گیلان احضار شد. این مثالها نشان میدهد که چگونه برخی از افراد از ابزارهای مختلف رسانهای برای القای رعب و فشار علیه مخالفان سیاسی استفاده میکنند و این امر میتواند بر فضا و کیفیت گفتگوهای سیاسی و اجرایی تاثیر بگذارد. در این بین، برخی دیگر از مقامات و کارشناسان رسانه ملی و صداوسیما نیز با نقدهای صریح به برخی رویکردها، به دنبال بازنمایی تفکیک میان نقد سازنده و تهدیدآمیز بودن گفتهها هستند تا از تعارضهای اخلاقی و حقوقی در فضای عمومی جلوگیری کنند. به گزارش منابع مختلف، رویکردهای متفاوت در برابر این موضوع، نشانگر تنوع نگرشها در میان بازیگران سیاسی و رسانهای است و گاهی این تنوع به شکل تقابلها و جدالهای علنی پدیدار میشود که مخاطبان را به تحلیل دقیقتری از روندهای اجرایی و قانونی سوق میدهد.
نگاه به نهجالبلاغه، حجاب و مسائل اجرایی
یکی از محورهای برجسته در این گفتوگوها، ارجاع به منابع فکری و دینی همچون نهجالبلاغه است تا به ادعای نمایندگان مخالف، پایههای اخلاقی و قانونی حامیان دولت را زیر سوال ببرند. در بعضی اظهارنظرها، اشاره به عناوین و تعابیر تاریخی به عنوان مقایسههایی برای توصیف فضای سیاسی جاری مطرح شده است. از سوی دیگر، در کنار بحثهای سیاسی، مسائلی مانند حاکمیت قانون و اجرای مقررات مرتبط با عفاف و حجاب نیز به عنوان بخشهایی از فضای اجرایی کشور مطرح میشود. این بحثها با واکنشهای گاه جدی از سوی مقامات اجرایی و نهادهای ذیربط همراه است و به شکلهای مختلف در رسانهها و شبکههای اجتماعی بازتاب پیدا میکند. در این میان، چهرههایی با ادبیات تندرو و برخی از سیاستمداران اصولگرا به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به نقد برخی تصمیمات اجرایی میپردازند و از زبان تهدید و کنایه برای ناکامسازی یا تضعیف وجهه دولت بهره میگیرند. در مقابل، گروهی از تحلیلگران و کارشناسان حقوقی و سیاسی، با نگاه به چارچوبهای قانونی و اصول حقوق بشر و اصول دینی، سعی میکنند مرزهای نقد سازنده و اتهامآمیز را روشن کرده و از ورود به سطح بیاحترامی جلوگیری کنند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این نکته نشان میدهد که فضای بحث و گفتوگو در فضای عمومی، به طور مستمر میان نقد سازنده و حملهِ بیپروا در نوسان است و نقش رسانهها در این میان به عنوان بازنمایی واقعیت و هدایت افکار عمومی، پررنگ است. در نهایت، این روندها نشان میدهد که چگونه نحوه طرح پرسشها و پاسخگویی مقامات میتواند بر اعتماد عمومی و کارایی اجرایی اثر بگذارد و از این رو، تصمیمگیران و رسانهها باید با دقت بیشتری به این پدیده نگاه کنند تا از تشدید تنشها و تضعیف کارکردن به عنوان یک کشور برخوردار باشند.
تحلیل کلان فضای عمومی و نتیجهگیری
در جمعبندی پژوهش در این حوزه، میتوان اشاره کرد که فضای عمومی ایران در ماههای اخیر با تداوم جدلها و مباحثههای شدید در سطح نهجالبلاغه، قانون و دستورالعملهای اجرایی همراه بوده است. این فضا نشان میدهد که برخی چهرهها از ابزارهای گفتاری قاطع برای حفظ جایگاه سیاسی و نفوذشان در ساختارهای تصمیمگیری استفاده میکنند و از هر فرصتی برای استقرار نگاههای خود بهره میبرند. در عین حال، بخشی از نخبگان و رسانهها نیز با رویکردی نقادانه و مسئولانه سعی در هدایت فضا به سمت نقد سازنده و پایدار دارند تا از آسیبهای احتمالی به ثبات سیاسی و کارآیی اجرایی بکاهند. در این مقطع، نکته مهم این است که نقدهای سیاسی باید از چارچوبهای قانونی و اخلاقی عبور کند و از هر گونه بیاحترامی و تهدید برای ایجاد فضاهای ترس و رعب جلوگیری شود. همچنین، توجه به مباحث اجرایی مانند مدیریت منابع، چالشهای تورم، بیثباتی در بازار ارز و موضوعات مرتبط با حجاب و سایر آموزههای اجتماعی باید به گونهای مدیریت شود که منافع عمومی و امنیت اجتماعی حفظ شود. چالش اصلی در این فضا، یافتن تعادل بین آزادی بیان و حفظ ساختارهای اجتماعی مؤثر است. با توجه به این نکته، مسئولیت رسانهها، نهادهای مدنی و به ویژه نمایندگان مجلس برای ارائه تحلیلهای واقعبینانه و مبتنی بر مستندات، در کنار Veiled scrutiny از سوی مراجع قانونی و اخلاقی، میتواند به ارتقای سطح گفتوگوی عمومی و کاهش تنشهای غیرضروری منجر شود. در نهایت، باید به خاطر داشت که رویکردهای اجرایی کشور نیازمند آرامش، انسجام ملی و توجه به منافع مردم است تا بتوان به سمت توسعه و بهبود شرایط زندگی مردم گام برداشت.