گزارش خبری: دو ماه دوربینگذاری دور لانه کبوترها در زیستگاههای مانگرو ایران
در پروژهای که به بررسی رفتار و زیستبوم پرندگان در جنگلهای حرا و اکوسیستمهای ساحلی ایران اختصاص دارد، گروهی از تصویربرداران مستند با هدف ارائه تصویری دقیق از زندگی لانهسازی، جفتیابی و زادآوری کبوترها در کنار سایر پرندگان مانگرو به مدت دو ماه به نصب و کار با دوربینهای کوچک پرداختهاند. این کار که به صورت منظم در سه زیستگاه اصلی انجام شده، بخشی از چارچوبی است که با دقت به جنبههای رفتاری پرندگان در این اکوسیستم حساس مینگرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، تلاشها بر مبنای ثبت دقیق رفتارهای لانهسازی، مراقبت از لانهها و نحوه جابجایی پرندگان در فصول مختلف طراحی شد تا بتوان بازنمایی جامعی از زندگی آنان ارائه کرد. این پروژه از نظر فنی شامل نصب دوربینهای گوپرو بر فراز یا اطراف لانههای کبوترها بود تا تصاویر با زاویههای مختلف و با وضوح بالا ضبط شوند و تیم تولید در سه زیستگاه متفاوت به این کار مشغول بود.
کارگردان مستند که آشنا به پروژههای پژوهشی محیط زیست است، در گفتوگو با رسانههای همراه توضیح داد که این تصاویر بخش مهمی از روایت مستند «پرندگان مانگرو» را تشکیل میدهد. او با اشاره به این نکته که جنگلهای حرا در ایران به عنوان یکی از پناهگاههای کلیدی پرندگان به شمار میروند، اظهار داشت که ایران دارای تنوع بالای زیستگاهی مانگرو است و پراکندگی این جنگلهای ساحلی در استانهای جنوبی کشور، به ویژه در هرمزگان، بر اساس دادههای میدانی قابل توجه است. وی یادآور شد که جنگلهای حرا در ایران از مرز ایران و پاکستان آغاز شده و تا استان بوشهر گسترش دارد و بخش عمدهای از این جنگلها در استان هرمزگان واقع شده است.
در مستند «پرندگان مانگرو»، تیم سازنده زندگی پرندگان را در سه زیستگاه مختلف دنبال کرده و به تصویر کشیده است. این تصویرسازی شامل بررسی گونههای شاخص پرنده، تفاوتهای بین گونههای بومی و مهاجر، و همچنین رفتارهای زیستگاهی مانند لانهسازی، جفتیابی و زادآوری است. ارائه این تصاویر با تمرکز بر اهمیت حفاظت از زیستگاههای حساس مانگرو و جلوگیری از آسیبهای ناشی از فعالیتهای انسانی مانند صید بیرویه یا سوءاستفاده از سوختهای مصرفی در این مناطق دنبال میشود.
جزئیات فنی نشان میدهد که بخش قابل توجهی از تصاویر مستند از طریق نصب دوربینهای کوچکی که با فناوری گوپرو کار میکردند، استخراج شده است. نزدیک به دو ماه کار مستمر بر اطراف لانههای کبوترها ادامه یافت تا بتوان تصاویر متنوع و با زاویههای دید گوناگون به دست آورد. این نکته با اشاره به تجربه کارگردان مطرح است که بنا بر گزارش وی، استفاده از روشهای تصویربرداری غیرمخرب و کمتعرّض به زیستگاهها، هدف اصلی تیم بوده است. همچنین، فیلمبرداری در سه زیستگاه اصلی شامل جزیره قشم، تالاب آذینی در منطقه خور سیریک و جزیره شیدور در نزدیکی بندر مغان انجام شده است.
برای درک بهتر از تنوع پرندگان مانگرو، مستندسازان به معرفی دو دسته اصلی پرندههای حاضر در این زیستگاهها میپردازند: پرندگانی که بومی هستند و پرندگانی که مهاجر محسوب میشوند. در میان این پرندگان، فلامینگوها به عنوان مهاجران و گونههایی از خانواده هواسیلها به عنوان بومیان شاخص شناخته میشوند. تیم تولید به تأکید بر این نکته میپردازد که جنگلهای حرا به شدت حساساند و حفاظت از این اکوسیستمها برای حفظ تنوع زیستی کشور ضروری است. از دیدگاه پروژه، آسیبهای ناگهانی مانند صید بیرویه و قاچاق گازوئیل میتواند به طور قابل توجهی حیات این جنگلها و پرندگان آن را تهدید کند.
گزارش کامل از روند پژوهش و مستندسازی این اثر حاکی از آن است که منابع طبیعی به عنوان زمینه تحصیلی کارگردان، نقش کلیدی در انجام تحقیقات و جمعآوری دادهها ایفا کرده است. تصویربرداری این مستند با تمرکز بر چهار فصل و مدت تقریبی یکساله برنامهریزی و اجرا شده است تا تصویری جامع از زندگی پرندگان مانگرو ارائه دهد. در نهایت، لازم به ذکر است که تولید این مستند از طریق تیم پژوهشگر، تهیهکننده و نویسنده عبدالعزیز قاسمی، تصویربردار سعید ماندگاری، صدابردار حامد دهقانی، گفتار متن به عهده مسعود جعفری و تدوین توسط محسن مرادبوی بوده است. از این رو، پخش این اثر در شبکه مستند سیما، همراه با بازپخشهای شبانه و صبحگاهی، فرصتی برای آگاهیبخشی عمومی فراهم میکند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این گزارش با هدف ارائه تصویر کامل از چرایی و چگونگی اجرا و نیز دستاوردهای تصویربرداری در قالب یک مستند منتشر میشود. پخش این مستند به تاریخ مقرر در شبکه مستند سیما انجام میشود و انتظار میرود که مخاطبان بتوانند با تماشای تصاویر تماشایی از زیستگاههای مانگرو، با دغدغههای حفاظت از محیط زیست و نقش انسان در حفظ این اکوسیستمهای ارزشمند آشنا شوند. در نهایت لازم است تا مخاطبان توجه کنند که هرگونه برداشت از جنگلهای حرا و هرگونه فعالیتی که به پایداری این زیستگاهها آسیب برسد، میتواند با قوانین مربوط به حفاظت از منابع طبیعی و شکار در ایران مطابقت نداشته باشد.
زمان پخش این مستند در شبکه مستند سیما تعیین شده است و بازپخشهای آن بامداد و ساعات صبح روز بعد اتفاق میافتد. این اثر با هدف نمایش زیباییهای اکوسیستمهای ساحلی ایران و گسترش آگاهی عمومی درباره اهمیت حفاظت از لانههای پرندگان مانگرو و جلوگیری از صدمات انسانی به این زیستگاهها تولید شده است.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره حفاظت از زیستگاههای مانگرو در چارچوب قوانین ایران
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، حفاظت از محیط زیست و ارزیابی تصویربرداری و پژوهشهای زیستمحیطی باید با مجوزهای لازم انجام شود و هرگونه ورود به زیستگاههای حساس باید با هماهنگیهای قانونی و رعایت اصول حفاظت از حیات وحش صورت گیرد. این پروژه با تمرکز بر جلوگیری از آسیب به لانهها و اجتناب از هرگونه رفتار مزاحم برای پرندگان، نشاندهنده رویکردی مسئولانه به پژوهشهای میدانی است. با توجه به ملاحظات اجرایی و مدیریتی، بهبود مستمر در فرایندهای صدور مجوزها و هماهنگیهای بین دستگاهی، به ویژه با مراجع حفاظت از تالابها و مناطق ساحلی، میتواند به کاهش خطرات احتمالی برای زیستگاهها و افزایش کارایی پژوهشهای تصویری کمک کند. همچنین با توجه به اهمیت حفظ امنیت زیستگاهها، استفاده از تصاویر غیرتهاجمی و دوربینهای با بازتاب کم میتواند به عنوان روشی سازگار با قوانین و احکام محیط زیستی در نظر گرفته شود. این رویکرد نه تنها به حفظ پویایی جمعیت پرندگان کمک میکند که به ارتقای آگاهی عمومی درباره ارزشهای زیستمحیطی ایران انجام میدهد. نمونهبرداری و مستندسازی در این پروژه باید همواره با حفظ اصول اخلاقی پژوهش و رعایت حقوق حیوانات انجام پذیرد تا از هرگونه اتهام سوءتفهیم یا سوءاستفاده اجتناب شود.