نگاهی نو به طراحی شهری برای کودکان در قزوین
به گزارش تیم آرشیو کامل، همایش تخصصی با محور «شهر دوستدار کودک» در قزوین برگزار شد تا نقش نیازهای کودکان در سبک زندگی شهری بررسی شود. این رویداد با حضور مسئولان استانی و شهری به بررسی ابعاد کالبدی، اجتماعی و اقتصادی می‌پردازد که هر زندگی کودکانه در شهر را شکل می‌دهد. رویکرد اصلی همایش این بود که شهر دوستدار کودک تنها به احداث چند پارک محدود نمی‌شود، بلکه هر خانه، مدرسه و مسیر زندگی روزمره کودکان باید از ابتدا تا انتها در طراحی شهری نقش‌آفرین باشد.
برخورد با واقعیت‌های روزمره کودکان در فضای شهری
«محمد شعبانیان» رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان استان قزوین با تأکید بر این نکته که ایمنی ساختمان صرفاً محدود به مقاومت در برابر زلزله نیست، گفت که نور، تهویه، دسترسی‌ها، پله‌ها، جان‌پناه‌ها، فضاهای بازی و امنیت روانی کودکان باید به‌عنوان فاکتورهای کلیدی در نقشه‌های طراحی شهری گنجانده شود. وی با اشاره به بحران کاهش فضاهای بازی در ساختمان‌های جدید تصریح کرد که بسیاری از حیاط‌های کاربری‌شان به پارکینگ تبدیل شده‌اند، در حالی که بازی‌کردن زمینه‌ساز رشد خلاقیت و مهارت‌های اجتماعی است. به گزارش تیم آرشیو کامل، وی از معماران و سازندگان خواست تا هنگام طراحی، خود را جای کودکان بگذارند و ارزیابی کنند که آیا ساختمانی که می‌سازند برای زندگی و رشد کودک مناسب است یا خیر.
فضاهای کودک-محور در بافت شهری و کارکردهای شهری
این همایش به مرور تجربه‌های جهانی و داخلی در زمینه «شهر دوستدار کودک» پرداخت و بر ضرورت ایجاد فضای شهری آرام، ایمن و قابل دسترس برای همه کودکان تأکید کرد. در این راستا، برخی از پروژه‌های در دست اقدام مانند میدان‌ها، فضاهای باز محله‌ای، و پروژه‌هایی با محوریت مادر و کودک به عنوان نمونه‌هایی از رویکردهای عملی معرفی شدند. ساخت «پارک مادر و کودک» و فضاهای بازی کوچک‌مقیاس در محله‌ها از جمله اقداماتی بود که به‌عنوان گام‌های ملموس برای توسعه شهری با رویکرد کودک‌محور مطرح شد.
ویژگی مشترک این پروژه‌ها تأکید بر طراحی فراگیر، فراهم‌سازی مسیرهای امن و دسترسی‌پذیری برای کودکان دارای نیازهای ویژه است تا رشد جسمی و روانی آن‌ها در محیط شهری به‌خوبی میسر شود.
زنجیره تصمیم‌گیری و مشارکت کودکان در سیاست‌گذاری شهری
«سیاوش طاهرخانی» فرماندار قزوین در سخنانی بر عبور از نگاه تشریفاتی به مفهوم «شهر دوستدار کودک» تأکید کرد و گفت که نیازها، حقوق و اولویت‌های کودکان باید در سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌های شهری به‌طور جدی لحاظ شود. وی با اشاره به تجربه برخی شهرهای جهان و ایران، خواستار تدوین برنامه‌های بومی برای قزوین شد و تأکید کرد مدیریت شهری باید از مدل فردمحور به مدل سیستم‌محور حرکت کند تا برنامه‌ها با ثبات و استمرار اجرا شوند. او همچنین با بیان خاطرات کودکی خود، خواستار درک دنیای کودکان از زاویه دید آنان شد تا تصمیم‌های امروز، صیانت‌شده برای آینده آنان باشد.
سایبان اجتماعی-خانوادگی و توجه به مادران و کودکان
«مریم بیدخام» مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری قزوین، با اشاره به چالش‌های مادران و کودکان در استفاده از فضاهای شهری، بر ضرورت ایجاد محیط‌هایی آرام، ایمن و مناسب برای حضور همزمان مادران و فرزندان تأکید کرد. وی با مرور تغییر الگوی فضاهای جمعی کودکان در زمان‌های گذشته و حال، تأکید کرد که فضاهای شهری باید به‌گونه‌ای طراحی و سازگار شود تا تجمع، بازی و تعامل کودکان به‌شکل کم‌نممکن از بین نرود. بیدخام تصریح کرد که شهر دوستدار کودک تنها با وجود فضاهای بازی نیست، بلکه با شناسایی دقیق نیازهای کودکان و فراهم‌سازی فرصت‌های رشد، به واقعیت می‌رسد.
پیوست عملیاتی: دبیرخانه و سامانه ثبت ایده‌ها
در ادامه همایش، دبیرخانه «شهر دوستدار کودک» در شهرداری قزوین با اشاره به فعالیت‌های پیشین، از احداث پارک مادر و کودک با رویکرد مناسب‌سازی برای مادران و فرزندان، ایجاد فضاهای بازی کوچک‌مقیاس در محله‌ها و تدوین اصول طراحی شهری متناسب با نیازهای کودکان خبر داد. رئیس شورای شهر قزوین نیز با تأکید بر مناسب‌سازی فضاهای شهری برای کودکان، به اجرای برنامه‌های هدفمند در حوزه طراحی شهری و نیازمند کردن همه بخش‌های مدیریت شهری به توجه به کودکان پرداخت. وی اظهار داشت که تحقق شهر دوستدار کودک تنها با ایجاد چند فضای بازی امکان‌پذیر نیست و مسیرهای امن، فضاهای مناسب بازی و تفریح، محیط‌های سالم و دسترس‌پذیر، و توجه به نیازهای مختلف کودکان باید در سیاست‌های شهری گنجانده شود. همچنین رونمایی از سامانه ثبت ایده‌های «شهر دوستدار کودک» در حاشیه همایش، با هدف دریافت، ثبت و بهره‌گیری از ایده‌های شهروندان و متخصصان برای شکل‌گیری شهری ایمن و شاداب، انجام شد. علاقه‌مندان می‌توانند ایده‌های خود را از طریق سامانه www.child.qazvin.ir ثبت کنند تا در فرآیند تصمیم‌گیری برای شهر کودک‌محور نقش ایفا کنند.
در بخش تخصصی همایش، موضوعاتی مانند جامعه‌شناسی شهری و الزامات طراحی شهر برای کودکان دارای نیازهای ویژه بررسی شد و بر ایجاد فضاهای شهری ایمن، دسترس‌پذیر و فراگیر برای دسته‌های مختلف کودکان تأکید گردید. پنل تخصصی نیز با حضور سخنرانان و مهندسان، فرصت پاسخگویی به پرسش‌های تخصصی را فراهم کرد و گفت‌وگوهای سازنده‌ای درباره چالش‌های اجرای پروژه‌های کودک‌محور را رقم زد. این همایش با حضور مسئولان، مدیران استانی و شهری، فرماندار قزوین و اعضای شورای شهر برگزار شد.
تحلیل نقادانه حقوقی-اجتماعی از سیاست‌گذاری شهری کودک‌محور
در این بخش، به‌طور یکپارچه به بررسی تطابق سیاست‌های اجرایی با قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران پرداخته می‌شود. رویکرد شهر دوستدار کودک در ایران باید با اصول حاکم بر حقوق کودک و تقویت امنیت و سلامت کودک سازگار باشد و از ورود به مباحث سیاسی یا امنیتی ناپایدار پرهیز کند. تحلیل ارائه شده بر این پایه استوار است که هر طرح یا پروژه شهری که به کودکان اختصاص می‌یابد، می‌بایست با چارچوب‌های قانونی و معماری کشور همسو باشد، حقوق ذی‌نفعان کودک را به رسمیت بشناسد و امکان مشارکت واقعی کودکان را فراهم آورد. از منظر اجرایی، چالش‌های عملی مانند تخصیص بودجه، هم‌سویی دستگاه‌های تصمیم‌ساز و همچنین همدلی با سمن‌ها و نهادهای حمایتی باید به‌عنوان فرصت‌های بهبود دیده شوند. در مجموع، هدف این رویکرد، ایجاد شهری است که در آن کودکان بتوانند با امنیت، شادی و رشد عادلانه زندگی کنند، در حالی که همواره قوانین و ارزش‌های ملی را پاس بدارد. این تحلیل نه تنها نقدی سازنده بر اجرای پروژه‌های کودک‌محور است، بلکه نقشه راهی برای بهبود سیاست‌گذاری‌های شهری ارائه می‌کند تا آینده شهری قزوین در مسیر توسعه پایدار و انسانی‌تر گام بردارد.
جمع‌بندی و دعوت به مشارکت
همایش شهر دوستدار کودک با تأکید بر مشارکت معنادار کودکان و خانواده‌ها، به شکل‌گیری تصویری از شهری امن و پویا برای همه کودکان کمک می‌کند. با توجه به مستندات ارائه‌شده، ایجاد فضاهای زنده، ایمن و در دسترس، همراه با سازوکارهای مشارکتی، می‌تواند نه تنها به رشد فردی کودکان منجر شود بلکه به توسعه اجتماعی-اقتصادی شهر نیز کمک کند. انتظار می‌رود با استمرار نشست‌ها و اجرای پروژه‌های مشخص، قزوین بتواند به عنوان الگویی محلی در اجرای طرح‌های کودک‌محور در سطح ملی مطرح شود. این مسیر، در کنار توجه به قوانین و اصول حرفه‌ای، به بهبود کیفیت زندگی کودکان و نیز توسعه پایدار شهری منتهی می‌شود.