گزارش تازه از دیدگاه یک عضو کمیسیون امنیت ملی
در گفت‌وگوی اخیر با رسانه‌ها، احمد بخشایش اردستانی، از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در پیوند با رویدادهای اخیر میان ایران و ایالات متحده توصیف‌هایی ارائه کرد که بیشتر بر واقع‌گرایی در روابط بین‌الملل تأکید دارد و از تمایل هر دو طرف برای جلوگیری از درگیری گسترده سخن گفت. این اظهارات با تمرکز بر روابط انرژی آمریکا و روسیه، نزدیکی تهران و مسکو و تحلیل‌های مربوط به اینکه آیا ایران حاضر است پیشنهاداتی چون انتقال اورانیوم غنی‌شده به سایر کشورها را بپذیرد یا نه، مطرح شد. به گزارش تیم آرشیو کامل، روایت‌های مطرح‌شده نشان می‌دهد که دیدگاه‌های ارائه‌شده به‌دور از هرگونه تلقی ماجراجویانه است و از تلاش برای یافتن راه‌های مصالحه میان دو کشور حکایت دارد.
اردستانی در این گفت‌وگو به نقش تنگه هرمز و مدیریت آن از منظر ایران پرداخت و تصریح کرد که با وجود ادعاهای برخی بازیگران مبنی بر اختیار آمریکا بر این گذرگاه حیاتی، واقعیت این است که چارچوب کنترلی این مسیر به شکل پیچیده‌ای در اختیار جمهوری اسلامی است. او با بیان اینکه آمریکا برای تأمین گازوئیل در شرایط کنونی به واردات تدارکاتی نیاز دارد و این محموله‌ها پیش‌تر تنظیم شده بود، توضیح داد: اگر تنگه هرمز تحت کنترل آمریکاست، چرا ایران ناگزیر بود از روسیه گازوئیل تهیه کند؟ این نکته به‌طور خاص نشان می‌دهد که مدیریت منطقه‌ای و زنجیره تأمین انرژی در شرایط کنونی از منظر ایران به شکل مشارکتی و در قالب قراردادها و تفاهم‌های بین‌المللی است و نه صرفاً یک وضعیتی قطعی و یکجانبه.
بخشایش اردستانی همچنین به نقل از منابعی که در رسانه‌های رسمی بازتاب یافته‌اند، خاطرنشان ساخت که برخی گزارش‌ها مبنی بر انتقال بخشی از گازوئیل ایران به روسیه و سپس بازگرداندن آن به بازار آمریکا به دلیل تقابل‌های تجاری و سیاستی مطرح شده است. به اظهار او، در نظام بین‌الملل دادوستد وجود دارد و این‌گونه نیست که لزوماً هر شکلی از همکاری به رویارویی منجر شود. وی افزود که آمریکا می‌تواند محموله‌ای را به مدت کوتاهی تأمین کند، اما این امر نشان‌دهنده انعطاف یا نیاز موقت است و لزوماً به معنای کنترل پایدار منطقه نیست. ایران همچنان با تکیه بر مصالحه و گفت‌وگو به عنوان ابزار اصلی مواجهه با چالش‌ها نگاه می‌کند.
در بخش دیگری از اظهارات، اردستانی به نقش گفتمان‌های بین‌المللی و ادعاهای برخی مقامات در زمینه انتقال اورانیوم ایران به روسیه و احتمال رقیق‌سازی اورانیوم به درصد بالاتر اشاره کرد. او یادآور شد که در دوره‌ای تاکنون، پیشنهادهایی برای انتقال اورانیوم ایران به روسیه مطرح بوده است؛ اما برخی تصمیم‌گیران آمریکایی آن زمان از پذیرش این پیشنهاد خودداری کردند، با این استدلال که ایران را کشوری ضعیف می‌دانستند و امتیازهای گسترده‌ای برای قانع‌سازی ایران قائل بودند. به باور او، این تجربه نشان می‌دهد که منطق واقع‌گرایی در روابط بین‌الملل می‌تواند به صورت مؤثری برای مدیریت مسائلی چون انرژی، کریدورهای استراتژیک و دسترسی به منابع استفاده شود؛ هر چند که این روندها همواره با تردیدها و پیچیدگی‌های ساختاری مواجه‌اند.
وی ادامه داد که برخی تحلیلگران چنین می‌پندارند که ماهیت پایان‌ناپذیر مواجهه ایران و آمریکا صرفاً یک اختلاف سیاسی نیست، بلکه از ابعاد هویتی و وجودی نیز برخاسته است. با این حال، براساس رویکرد مکتب واقع‌گرایی، در صورت عدم امکان از میان برداشتن طرف مقابل، دو طرف به سوی اتحاد یا سازش حرکت می‌کنند تا از بروز جنگی گسترده جلوگیری شود. اردستانی افزود که اگر آمریکا متوجه شود نمی‌تواند ایران را از صحنه خارج کند، ممکن است به صورت پایدار به صلح و تفاهمی هرچند شکننده دست یابد و این تفاهم می‌تواند بر پایه تفاهم اسلام‌آباد یا برداشت‌های مشابه در سطح بین‌المللی شکل گیرد. این گزاره‌ها نشان می‌دهد که مسیر مذاکرات به سمت حل و فصل‌های پایدار می‌تواند به جای رویارویی مستقیم، از طریق تفاهم‌های عمل‌گرایانه پیش رود.
در ادامه، این عضو کمیسیون با اشاره به تفاوت‌های استراتژیک بین دو کشور و تلاش‌های آمریکا برای کنترل فضاهای منطقه‌ای، به نقش تفاهم‌ها و پیمان‌های بین‌المللی اشاره کرد. او توضیح داد که برخی از بازیگران غربی به رغم ماهیت ابرقدرتی‌شان، باید با واقعیت‌های میدانی و منافع ملی کشورهای منطقه سازش کنند تا از آسیب‌های گسترده‌تر جلوگیری شود. از منظر اردستانی، امروز نیز طرفین می‌توانند با اتکا به منابع اطلاعاتی و تحلیل‌های واقع‌بینانه، به سمت راه‌حل‌های عملی گام بردارند و از درگیری‌های غیرضروری فاصله گیرند. وی با اشاره به رفتار و سیاست‌های دو کشور در برابر تحولات یمن و نقش ایران در این رویدادها، تأکید کرد که آیا آمریکا در حال حاضر آمادگی ورود به درگیری مستقیم با ایران است یا خیر، پرسشی است که پاسخ آن به نحوه مدیریت بحران‌ها و فشارهای بین‌المللی وابسته است. این بحث‌ها نشان می‌دهد که در شرایط کنونی، احتمال کناره‌گیری از جنگ و یافتن راه‌های تفاهم برای دو طرف وجود دارد، هرچند که این نتیجه‌گیری نیازمند داشتن اراده سیاسی و سازوکارهای اجرایی روشن است.
اردستانی در پاسخ به این سؤال که آیا مذاکرات فعلی به نتیجه خواهد رسید یا باید منتظر رخدادهای دیگری مانند درگیری در آبان‌ماه بود، با اشاره به تجربه‌های تاریخی خاطرنشان کرد که درگیری مستقیم به نفع هیچ‌طرف نیست. او گفت که ایران در طول سال‌های گذشته تجربه‌های متعددی از مواجهه با تهدیدها داشته و فرماندهان جمهوری اسلامی در حال حاضر با اتکاء به تجربه‌های به‌دست‌آمده، امکان طراحی و اجرای برنامه‌های مؤثر دفاعی را در اختیار دارند. در این راستا، آمریکا نیز یا باید به واسطه تحولات مربوط به منطقه و تحولات یمن و عربستان، یا از طریق روش‌های دیپلماتیک، به سمت راه‌حل‌های پایدار پیش رود. اردستانی با نگاه به تاریخ کرسنتی و تجربیات گذشته، تأکید کرد که امروز نیز نگاه اصلی ایران به حفظ امنیت ملی و کاهش هزینه‌های هرگونه درگیری است. به‌ویژه در شرایطی که منطقه همچنان با چالش‌های اقتصادی و امنیتی مواجه است، گفت‌وگوهای کارشناسی و اعمال فشارهای دیپلماتیک می‌تواند به بهره‌برداری از فرصت‌های موجود منجر شود.
وی با ارزیابی اینکه آمریکایی‌ها در حال حاضر به دنبال یافتن راهی برای تضمین امنیت عربستان و همزمان تامه‌سازی در قالب حضور منطقه‌ای هستند، اشاره کرد که رویکرد آمریکا در این دوره به‌گونه‌ای است که می‌خواهد از طریق ایجاد فشاری در مقابل ایران، زمینه‌ای برای بازگشت به میز مذاکره ایجاد کند. در این راستا، برخی از تحلیلگران مطرح می‌کنند که تفاهم اسلام‌آباد یا سایر قالب‌های سازش‌آمیز می‌تواند به عنوان چارچوبی برای همکاری‌های عملی در آینده مطرح باشد، اما این تفاهم‌ها نیز با پیچیدگی‌های اجرایی و ملاحظات سیاسی داخلی مواجه‌اند. اردستانی در نهایت تصریح کرد که هیچ‌یک از دو طرف تمایلی به جنگی آخرالزمانی ندارند؛ جنگی که منجر به ویرانی گسترده شود. با این وجود، وقتی تهدیدها بالا می‌گردند، ایران نیز برای دفاع از خود و حفظ منافع ملی خود آمادگی می‌طلبد. او با یادآوری تجارب گذشته همچون جنگ‌های کوتاه مدت در منطقه، تأکید کرد که ایران به هیچ عنوان در ابتدای کار به ارزیابی منفی از قدرت آمریکا بسنده نمی‌کند و به دنبال هزینه‌های قابل‌قبول برای حفظ امنیت ملی است.
در بخش پایانی این گفتگو، با اشاره به اینکه مذاکرات در حال انجام است و میانجی‌ها در حال تلاش برای پیشبرد مسیر گفت‌وگو هستند، اردستانی گفت که هرگونه درگیری نمی‌تواند به نفع ایران باشد و هزینه‌های آن برای مردم و کشور زیاد است. اما او همزمان به این نکته اشاره کرد که ایران ممکن است با استفاده از ظرفیت‌های داخلی و بین‌المللی، از موضع اقتدار به مذاکرات نگاه کند و از طریق زبان قدرت و تهدیدهای معنادار، به سمت تفاهم‌های عملی گام بردارد. او نتیجه‌گیری کرد که با وجود نگرانی‌های احتمالی، اکنون نسبت به گذشته امکان مدیریت صحنه و تغییر جهت رویکردها به سمت سازش و تفاهم بیشتر است؛ هرچند که این روند نیازمند صبر، دقت و مدیریت دقیق منابع و داده‌ها است. در این راستا، توجه به پیوستگی اطلاعات و شناخت دقیق از موانع اجرایی و سیاسی، می‌تواند به بهبود فرایندهای تصمیم‌گیری و کاهش احتمال خطاهای رسانه‌ای کمک کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این روند می‌تواند به تبیین راهکارهای عملی برای کاهش تنش‌ها و جلوگیری از گسترش درگیری‌ها بین ایران و آمریکا منجر شود.
تحلیل اجرایی-رسانه‌ای از گزارش
این تحلیل، با رعایت ملاحظات قانونی و اخلاقی رسانه‌ای باید به بررسی چگونگی ارائه خبر و صحت دست‌یابی به منابع قابل اعتماد بپردازد تا از انتشار روایت‌های غیررسمی یا اغراق‌آمیز جلوگیری شود. همچنین لازم است در انتشار چنین گفت‌وگوهایی به دقت منابع و استنادها رعایت شود تا از ایجاد گمانه‌زنی‌های غیرواقعی جلوگیری شده و سطح اعتماد مخاطبان حفظ گردد. این موضع، به ویژه در فضای خبری حال حاضر که تحرکات دیپلماتیک و تهدیدهای گسترده در چالش‌های امنیتی وجود دارد، اهمیت دوچندانی دارد. برای حفظ سلامت جریان خبر و اجتناب از هرگونه دستکاری یا گزینش‌گری در نقل‌قول‌ها، ضروری است که متن نهایی با استنادهای روشن به گزارش‌های معتبر و بی‌طرفانه منتشر شود و از هرگونه انحصار در روایت خبری خودداری شود. این رویکرد به تقویت اعتماد عمومی و حفظ سلامت discourse عمومی در موضوعات حساس امنیت ملی کمک می‌کند.