خشکسالی در تهران و استانهای همجوار: بررسی جامع وضعیت آبی در دامنه جنوبی البرز
به گزارش تیم آرشیو کامل، شدت بارش در دامنه جنوبی البرز به طور قابل توجهی کمتر از نرمال است و استان تهران به طور ویژهای با افت شدید بارش روبهرو شده است؛ وضعیتی که امسال نسبت به سال گذشته حتی سختتر به نظر میرسد. پژوهشهای بخش اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی نشان میدهد که کاهش بارش به دلایل متعدد اقلیمی و انسانی مرتبط است و این موضوع با تغییرات الگوهای بزرگمقیاس جوی مانند دورپیوندها و نوسانهای اقیانوسی-اآبی پیوند دارد. در این میان آلودگی هوا و افزایش ذرات معلق میتواند اثر منفی بیشتری بر بارشها بگذارد و از این منظر استانهای دامنه جنوبی البرز مانند تهران، کرج و قم در معرض فشارهای بیشتری قرار گرفتهاند.
در گفتوگوی خبری با خبرگزاریهای رسمی، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی توضیح داد که گرمایش جهانی موجب تغییر الگوهای جوی شده و روند بارشها را از حالت عادی خارج کرده است؛ به ویژه در دامنههای جنوبی البرز و همچنین سایر بخشهای شمالی البرز که نسبت به نرمال سالیانه بارش کمتری دریافت کردهاند. وی همچنین یادآور شد که این کمبارشی احتمالا ناشی از فعالیت دورپیوندهای نوسان اطلس شمالی و نوسان قطبی است و گذر سامانههای جوی تحت تاثیر شاخصهایی مانند NAO و AO میتواند به شدت بر کمبارشی تهران تاثیر بگذارد. این تحلیلها با اشاره به بیپروائی منابع آب شرب تهران و کرج همراه است؛ چرا که اکثر سدهای تامینکننده آب این دو شهر یا خالیاند یا در سطح مرده قرار دارند و آب رودخانهها به صورت مستقیم مصرف میشود و امکان جمعآوری آب در پشت سدها وجود ندارد.
رئیس مرکز ملی اقلیم با تأکید بر وجود نگرانیهای جدی درباره تأمین آب شرب، از وضعیت نابهنجار برخی از سدها مانند سدهای اطراف تهران و سد طالقان سخن گفت و تصریح کرد که در حال حاضر اغلب سدهای تهرانی به حجم مرده رسیدهاند و این موضوع امکان ذخیرهسازی را کاهش داده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، وی بر این باور است که در چنین شرایطی سختگیرانهترین رویکرد مدیریتی در حوزه آب برای تهران و البرز باید به سرعت در دستور کار قرار گیرد و بدون همکاری همگانی هیچ راهحل مطمئنی برای عبور از این بحران وجود ندارد. همچنین تأکید شد که ذخیره برفی بالادست نیز ضعیف است و این امر به عدم پر شدن سدها در آینده منجر میشود، گرچه پوشش برفی در مناطق زاگرس تا حدودی بهتر است و در استانهای آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی شرایط نسبتاً مناسبی دارد.
براساس گزارشهای منتشر شده، وضعیت بارش در سال آبی جاری در البرز، قزوین و تهران به کمترین سطح تاریخی رسیده است و از نظر شدت خشکسالی، تهران شدیدترین وضعیت را دارد. این در حالی است که استانهای همجوار مانند البرز، قزوین، زنجان، همدان، مرکزی و قم نیز با وضعیت نامطلوبی مواجهاند؛ به طوری که منابع آبی شهرستانها با مشکلات جدی روبهرو شدهاند و سدها برای تأمین آب شرب در حال حاضر با ظرفیت محدود کار میکنند. این وضعیت تلاشهای مدیریت منابع آب را ضرورتاً به اولویت اول کشور تبدیل کرده است.
در شرایط فعلی، کارشناسان برای Tehran و سایر شهرهای بزرگ توصیه میکنند که تمرکز بر تقویت کارایی مصرف آب، مدیریت تقاضا و جلوگیری از هدررفتهای ولخرجانه در شبکههای آبی از اهمیت ویژهای برخوردار است. همچنین بهبود سیستمهای آبرسانی، کاهش تلفات شبکه و هماهنگی قاطع میان دستگاههای مرتبط از جمله وزارت نیرو، شرکتهای آب و فاضلاب شهری، شهرداریها و مجلس شورای اسلامی برای تصویب و اجرای سیاستهای لازم ضروری است. در عین حال، باور عمومی به همکاری مردمی و آگاهسازی درباره مصرف آب همواره میتواند اثرگذاری سیاستهای سختگیرانه را افزایش دهد. در این راستا، اجرای طرحهای اطلاعرسانی و ارائه راهکارهای ساده و قابل انجام از سوی هر خانوار میتواند به مرور زمان به ثبات منابع آبی کمک کند.
در پایان این گزارش، اشاره میشود که با وجود محدودیتهای شدید منابع آب و افت قابل توجه بارش، تلاش برای حفظ ثبات منابع آبی و مدیریت بحران خشکسالی باید همگانی باشد؛ از این رو دستگاههای مسئول باید با مسئولیتپذیری بیشتری عمل کنند و شهروندان نیز به رعایت دقیق مصرف آب تشویق شوند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مسیر میتواند در کنار بهبود کارایی و افزایش ظرفیتهای آبی، تهران و مناطق همجوار را از بحران فعلی عبور دهد.
تحلیل نقادانه پیرامون رویکردهای اجرایی مدیریت آب در تهران
در حال حاضر، رویکردهای اجرایی برای مدیریت بحران آبی در تهران باید هم از جنبه ملاحظات فنی و هم از منظر سازوکارهای اجتماعی و قانونی ارزیابی شوند. ضروری است که کاهش تلفات در شبکه آبرسانی، بهبود کارایی مصرف آب در تمامی سطوح و تشویق به رفتارهای صرفهجویانه با چارچوب قانون جمهوری اسلامی ایران هماهنگ شود. از منظر اجرایی، تمرکز بیش از اندازه بر روشهای سختگیرانه بدون توجه به ظرفیتهای اجرایی و آموزشی میتواند به مقاومت عمومی و کمبود پذیرش اجتماعی منجر شود. بنابراین، تدوین یک راهبرد چندجانبه که با آگاهیبخشی به شهروندان آغاز شود، تقسیمبندی دقیق سهمبری در مناطق مختلف و ارتقای شفافیت در گزارشدهی منابع آب، میتواند به بهبود روند کاهش مصرف و افزایش دسترسی پایدار به آب شرب کمک کند. همچنان لازم است که رویکردها در چارچوب قوانین و مقررات حاکم بر منابع آب کشور دنبال شوند و هر تصمیم اجرایی با بررسیهای دقیق علمی و لحاظ نمودن ملاحظات امنیتی غیرسیاسی و غیرامنیتی انجام شود. این امر نه تنها با اصول مدیریت منابع آب سازگار است بلکه به اعتماد عمومی نیز میتواند بستری برای همیاری گسترده فراهم آورد. به گزارش تیم آرشیو کامل، تلاش برای اجرایی کردن چنین رویکردی میتواند گام مهمی در کاهش اثرات خشکسالی باشد و از فشارهای اقتصادی و اجتماعی آینده بکاهد.