گشایش خبر: تحول در ارزیابی خطر در سرطان با هوش مصنوعی
به گزارش تیم آرشیو کامل، پژوهشگران مرکز درمانی بریگهام در ایالات متحده یک سامانه هوش مصنوعی را توسعه داده‌اند که از تصاویر چهره برای برآورد دو شاخص کلیدی استفاده می‌کند: تخمین سن زیستی و احتمال بقای بیماران مبتلا به سرطان. این سامانه دو ابزار مکمل دارد: FAHR-FaceAge برای تخمین سن زیستی و FAHR-FaceSurvival برای برآورد احتمال بقا بر پایه تصویر چهره. با استفاده از بیش از ۴۰ میلیون تصویر چهره از افراد با سنین و پیشینه‌های قومی مختلف، این مدل می‌تواند ارتباط بین ظاهر صورت و میانگین‌های خطر مرگ را در گروه‌های مختلف سرطان بررسی کند.
در بخش پژوهش که بیماران سرطانی تحت پرتودرمانی را بررسی می‌کرد، مشخص شد کسانی که سن ظاهری آن‌ها دست‌کم پنج سال بیشتر از سن واقعی‌شان تخمین زده شد، طی دوره پیگیری با میانگین چهار سال، ۲۱ درصد بیشتر در معرض خطر مرگ قرار داشتند. در مقابل، کسانی که دست‌کم پنج سال جوان‌تر از سن واقعی به نظر می‌رسیدند، ۱۷ درصد کمتر در معرض خطر مرگ بودند. ابزار FAHR-FaceSurvival نیز نشان داد بیمارانی که در گروه پرخطر از نظر مرگ‌ومیر قرار گرفته بودند، بیش از سه برابر بیماران گروه کم‌خطر احتمال مرگ داشتند. این ارتباط پس از در نظر گرفتن شماری از عوامل پزشکی مرتبط با بیماران نیز از نظر آماری معنادار باقی ماند. پژوهشگران می‌گویند این فناوری ممکن است در آینده برای ارزیابی ریسک مرگ یا عوارض پس از جراحی‌های بزرگ و دیگر درمان‌های سرطان به کار گرفته شود. با این‌حال، استفاده گسترده از آن در مراکز درمانی به مطالعات بیشتری نیاز دارد. نتایج این پژوهش در مجله «The Lancet Digital Health» منتشر شده است.
در این پژوهش، داده‌ها از مجموعه‌ای شامل بیش از ۴۰ میلیون تصویر چهره جمع‌آوری شد که از افراد با سابقه‌های نژادی و سنی مختلف تشکیل می‌شود تا مدل FAHR با انواع چهره‌ها آموزش ببیند و بتواند تفاوت‌های ظاهری مرتبط با سن زیستی و احتمال بقای بیماران را بشناسد. به گفته پژوهشگران، این فناوری می‌تواند به عنوان ابزاری کمکی در ارزیابی خطربندی قبل از فرایندهای درمانی بزرگ یا برنامه‌ریزی برای رویکردهای درمانی مختلف به کار رود. با وجود این، آنان تأکید کردند که برای کاربرد گسترده‌تر در مراکز درمانی مطالعات بیشتری لازم است و نباید جایگزین ارزیابی بالینی یا تصمیم‌گیری‌های پزشکی شود. همچنین، حفظ حریم خصوصی، رضایت بیماران و اصول اخلاقی در استفاده از تصاویر صورت به عنوان داده‌های پزشکی از اهمیت بالایی برخوردار است.
این یافته‌ها نشان می‌دهد که ارتباط میان ظاهر و برخی شاخص‌های پزشکی ممکن است فراتر از برداشت‌های سنتی باشد، اما به هر حال نیازمند رویکردی محتاطانه در پیاده‌سازی عملی است و تنها یکی از ابزارهای حمایتی در کنار رویکردهای پزشکی موجود محسوب می‌شود. این گزارش ادامه می‌یابد تا نکته‌های کلیدی پژوهش را با دقت بیشتری بررسی کند.
بررسی‌های مربوط به این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از فناوری تحلیل چهره می‌تواند نقشی مکمل در مدیریت سرطان ایفا کند، به‌ویژه در ارزیابی خطر و شخصی‌سازی برنامه درمانی. بااین‌حال، مشکلات مربوط به تعمیم مدل به جمعیت‌های مختلف، منافع و هزینه‌های اجرایی، و همچنین ملاحظات حقوقی و اخلاقی را نیز باید به دقت مورد توجه قرار داد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این پژوهش از طریق نشر در Lancet Digital Health به جامعه علمی ارائه شده است و می‌تواند به گسترش بحث‌های علمی در زمینه استفاده از روش‌های تصویری و هوش مصنوعی در ارزیابی بیماران کمک کند.
تحلیل نقادانه با رعایت چارچوب قانونی جمهوری اسلامی ایران
در چارچوب قوانین ایران، هر پژوهش که از داده‌های تصویری افراد استفاده می‌کند باید از مجوزهای لازم، رضایت صریح و شفاف افراد برای استفاده از تصاویرشان برخوردار باشد و امنیت داده‌ها به طور کامل رعایت شود. همچنین، بهره‌برداری بالینی از نتایج این پژوهش نیازمند تایید دستگاه‌های ناظر سلامت و استانداردهای حریم خصوصی است تا از نقض حقوق فردی جلوگیری شود. از منظر اجرایی، به‌کارگیری این فناوری در مراکز درمانی باید به صورت تدریجی و در قالب پروژه‌های آزمایشی با پایش دقیق انجام شود تا اشکالات عملی از قبیل تعمیم به جمعیت‌های مختلف، خطاهای احتمالی در تفسیر نتایج و نیاز به منابع اضافی برای نگهداری مدل‌ها مشخص گردد. به‌کارگیری محتاطانه چنین ابزارهایی می‌تواند به بهبود تصمیم‌گیری‌های بالینی کمک کند، اما باید با حفظ اصول شفافیت، پاسخگویی و حفاظت از داده‌ها ادامه یابد و هیچ‌گاه جایگزین مشورت‌های تخصصی پزشکی نشود.