گزارش تحول در فرایند سوخت‌گیری با کارت اضطراری در تهران
در مجموعه‌ای از جایگاه‌های عرضه سوخت پایتخت، فرایند سوخت‌گیری با کارت اضطراری به‌روز شد و یک گام تازه به آن اضافه شد: قبل از آغاز فرایند سوخت‌گیری، احراز هویت با استفاده از کارت بانکی معتبر و رمز آن انجام می‌شود. به گزارش تیم خبری، این تغییر با هدف بهبود شفافیت و کنترل مصرف اعمال شده و در حال حاضر در حدود ۱۰۰ جایگاه تهران از این سامانه جدید بهره می‌برند. در این سامانه، متقاضی نخست کارت بانکی معتبر خود را در دستگاه مربوط به جایگاه می‌کشد و با احراز هویت، مقدار لیتراژ درخواستی را از ۱۰ تا سقف مجاز ۲۵ لیتر انتخاب می‌کند. پس از وارد کردن رمز کارت بانکی، دستگاه رسیدی حاوی توکن یا رمز مربوطه صادر می‌کند. متقاضی با دریافت کارت اضطراری از جایگاه، وارد کردن رمز چهاررقمی موجود بر روی رسید در نازل، فرایند سوخت‌گیری را آغاز می‌کند. این مراحل در کنار افزایش استفاده از کارت جایگاه و پایان سهمیه ماهانه، به شکل‌گیری صف‌های طولانی در برخی جایگاه‌ها منجر شده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، اجرای این فرایند باعث شده تا زمان هر نوبت سوخت‌گیری افزایش یابد و در نتیجه تراکم جمعیتی در جایگاه‌ها بیشتر شود.
بر اساس گزارش‌ها، در حال حاضر ۱۰۰ جایگاه عرضه سوخت شهر تهران دستگاه‌های جدیدی نصب کرده‌اند که «طرح شناسه‌دار کردن» مصرف را عملیاتی می‌کند. در این روش، پس از احراز هویت و تعیین لیتراژ، کارت بانکی مورد استفاده قرار می‌گیرد و پس از دریافت توکن، متقاضی با وارد کردن رمز چهاررقمی روی رسید در نازل، سوخت‌گیری را انجام می‌دهد. این فرایند جدید به تدریج جایگزین روش قبلی شد که در آن متقاضی کارت اضطراری را از اپراتور جایگاه دریافت کرده و با ورود رمز پیش‌فرض «۱۱۱۱» در ترمینال، فرایند سوخت‌گیری را تکمیل می‌کرد. این تغییرات در حالی اجرا می‌شود که برخی از فعالان سیاسی و کارشناسان حوزه انرژی نسبت به قانونی بودن یا نبودن این شیوه ابراز تردید کرده‌اند. مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، از جمله منتقدان این فرایند است که سه ایراد اصلی به آن وارد می‌داند: حذف کارت جایگاه از فرایند، اختیاردار شدن مسئولیت اجرای این طرح به بانک مرکزی و یا وزارت اقتصاد به جای شرکت پخش، و نبود گزینه‌های نرم‌افزاری یا کد USSD برای پیش‌ثبت شناسه سوخت قبل از ورود به جایگاه که می‌تواند زمان را افزایش دهد. به گفته او، اگر شناسه سوخت مصرف خارج از کارت شخصی باشد، به شفافیت مصرف کمک می‌کند اما شیوه اجرایی فعلی در سطح جایگاه‌های تهران موجب رضایت کمتر شهروندان شده است. برای توضیح دقیق‌تر باید گفت که راستای این طرح در حال حاضر با صف‌های طولانی و افزایش مدت زمان هر نوبت سوخت‌گیری همراه است؛ موضوعی که تحلیلگران اجرایی آن را نتیجه طراحی نامناسب یا کمبود زیرساخت‌های فناوری در برخی جایگاه‌ها می‌دانند و بر امکان بهبود فرایند با طراحی دقیق‌تر و ارائه گزینه‌های قبلی یا پیش‌ثبت شناسه قبل از ورود به جایگاه تأکید دارند. در پایان این گزارش، برخی منابع می‌گویند که با پایان یافتن سهمیه‌های اول و دوم در پایان هر ماه، فشار بر جایگاه‌ها و صف‌ها همچنان باقی خواهد ماند و نیاز به بازنگری در فرآیندهای اجرایی و ارتباط با مصرف‌کنندگان احساس می‌شود.
تحلیل اجرایی-حقوقی
از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران، طراحی و اجرای فرایندهای مربوط به توزیع حامل‌های انرژی و سوخت باید با شفافیت، برابر با مقررات ملی و حفظ حقوق مصرف‌کننده همسو باشد. این تغییر یکپارچه‌سازی فرایند احراز هویت قبل از سوخت‌گیری می‌تواند به بهبود ردیابی مصرف و جلوگیری از تخلفات کمک کند، اما در عمل باید با چارچوب‌های قانونی کشور همسو باشد تا از مصونیت حقوقی دستگاه‌های اجرایی و اعتماد عمومی حفاظت کند. پیشنهاد می‌شود طراحی فرایند به گونه‌ای اجرایی شود که امکان پیش‌ثبت شناسه سوخت قبل از ورود به جایگاه را از طریق کانال‌های نرم‌افزاری یا کد USSD فراهم آورد تا مدت زمان لازم برای ورود به هر جایگاه کاهش یابد. در کنار این بهبودهای فنی، توجه به حقوق مصرف‌کننده و حفظ حقوق دسترسی برابر به سوخت ضروری است. همچنین، لازم است مسئولیت‌های اجرایی این طرح به طور دقیق میان دستگاه‌های مربوطه تعیین شود تا از ابهام در بخش‌های تصمیم‌گیری جلوگیری گردد و هرگونه ناهماهنگی در اجرای فرایند کاهش یابد. این تحلیل بر مبنای اصول حقوقی عمومی و تجربه‌های اجرایی مشابه در کشور تدوین شده است تا از منظر عملی و قانونی، امکان اجرای امن‌تر و کارآمدتری برای فرایند سوخت‌گیری فراهم شود