پروژه‌ای که تاریخ شهر را به میدان می‌آورد
در بیرمنگام، طرحی عظیم برای بازتعریف منظر شهری در جریان است؛ طرحی که به شکل همزمان به تاریخ صنعتی شهر و نیازهای آینده ورزش و تفریح پاسخ می‌دهد. محتوای اصلی این پروژه، استفاده از یک میلیون آجر به‌جا مانده از بیمارستان قدیمی شهر است که به عنوان مصالح ساختمانی در ورزشگاه جدید پاورهاوس به کار گرفته می‌شود. این آجرها پس از فرایند پاک‌سازی، دسته‌بندی و مرمت، قرار است در فضایی نو به نمایش درآیند و دوباره در ساختارهای معماریِ جدید جای بگیرند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مواد ساختمانی که در آجرپزی آدلی پارک تولید شده‌اند، به روش‌هایی منظم از نظر تاریخی و فنی بازتولید شده‌اند تا بخش پایانی از یک داستان طولانی را به‌صورتی همسو با زمانه کنونی روایت کنند.
این پروژه با گنجایش ۶۲٬۰۰۰ تماشاگر، در مجموعه‌ای از نقاط شهری ادغام خواهد شد که به عنوان یک منطقه ورزشی و سرگرمی جدید شناخته می‌شود. سازندگان می‌گویند که استفاده از مصالح بازیافت‌شده به منظور ساخت دوازده برج با شکل دودکش‌ها، به عنوان ادای احترامی به میراث صنعتی بیرمنگام طراحی شده است. در حقیقت، این اقدام نه تنها به عنوان نمادی از بازیافت و حفظ منابع عملی می‌شود، بلکه پیوندی محسوس میان گذشته صنعتی شهر و مسیرهای نوسازی فعلی را برقرار می‌کند.
بیمارستان مربوطه در اواخر قرن نوزدهم گشایش یافت و با بیش از یک میلیون آجر تولیدی توسط کارخانهٔ آدلی پارک ساخته شد؛ آجرهایی که به مرور زمان بخش مرکزی از بافت ساختمانی شهر بودند. این بیمارستان که ابتدا با نامی متفاوت آغاز به کار کرد، در سال ۱۹۱۲ به بیمارستان دادلی رود تغییر نام داد و در سال ۱۹۴۸ بخشی از سرویس ملی بهداشت شد. پس از بیش از یک قرن خدمت، در سال ۲۰۲۴ این مرکز بسته شد و آجرهای اصلی آن در فرایند خروج از ساختمان و انبار شدن نگهداری شدند. اکنون قرار است این آجرها در مجموعهٔ جدیدی که میزبان رویدادهای ورزشی و سرگرمی خواهد بود، به نمایش درآیند یا در ساختارهای جدید به کار گرفته شوند. هرچند که این فرایند با هدف حفظ تاریخ و استفادهٔ دوباره از مصالح قدیمی انجام می‌شود، اما همزمان با خود پرسش‌هایی درباره دوام و کارایی آهنی و سطح ایمنی مصالح بازیافتی مطرح می‌شود که تیم پروژه با شفافیت در حال رسیدگی به آن‌ها است.
این پروژه با توضیحاتی که از سوی سازندگان ارائه می‌شود، نشان می‌دهد که آجرهای بیمارستان قدیمی نه فقط به عنوان پیکری از گذشته، بلکه به عنوان یک جزء با ارزش از زیرساخت‌های آینده تبدیل خواهند شد. استفاده از این مصالح در ساختارهای دوازده دودکش مانند، یادآور دوره‌های صنعتیِ تقویت شده‌ای است که شهر را به شکل تاریخی و در عین حال مدرن معرفی می‌کند. با این حال، فرایند برنامه‌ریزی و اجرای چنین اقدامی نیازمند توجه دقیق به مسائل ایمنی، استانداردهای ساختمانی و الزامات محیط زیست است تا از هرگونه خطر یا افت کیفیت برای ورزشگاه جدید جلوگیری شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، تمامی مراحل مدیریت، نگهداری و انتقال آجرها به صورت مستند ثبت خواهد شد تا شفافیت کامل در گزارش‌های آینده وجود داشته باشد.
تحول در ترکیب مواد ساختمانی سنتی با فناوری نوین، به نفع توسعهٔ پایدار شهری است و این پروژه نمونه‌ای است از آنچه که در شهرهای بزرگ جهان در حال اجراست: حفظ میراث صنعتی و همزمان پیوستن آن به نوآوری‌های معماری و بهره‌وری اقتصادی. پس از گذر از فازهای cleaning، sorting و restoration آجرها، یکی از موضوعات کلیدی برای آیندهٔ این ورزشگاه، نحوهٔ نمایش آجرها در فضای داخلی یا خارجی مجموعه است تا بازدیدکنندگان به شکل قابل قبولی با منبع این مصالح آشنا شوند. این نکته می‌تواند به تقویت حس هویت شهری و ایجاد تجربه‌ای آموزشی برای بازدیدکنندگان منجر شود. همچنین، بخشی از این آجرها احتمالاً در بناها و فضاهای جانبی داخل مجموعه برای یادآوری تاریخ تولید و مصرف به کار خواهد رفت تا گروه‌ها و نسل‌های مختلف بتوانند به نسل‌های پیشین و کارگران صنعت بناها احترام بگذارند.
در کنار جنبه‌های مثبت، تحلیل‌های منتقدانه‌ای نیز وجود دارد که به بررسی هزینه‌ها، زمان‌بندی پروژه و نحوهٔ مدیریت زنجیرهٔ تامین می‌پردازد. از جمله سوالات مطرح‌شده، میزان دوام آجرهای بازیافتی در شرایط آب‌وهوایی مختلف، نیاز به نگهداری تخصصی، و احتمال خطراتی که ممکن است در فرایند ادغام با مصالح مدرن مطرح شود، است. با این وجود، تیم پروژه با ارائهٔ گزارش‌های دوره‌ای و انتشار تصاویر مستند از فرایندهای فنی، سعی می‌کند پاسخ‌های روشن و شفاف به این پرسش‌ها بدهد تا اعتماد عمومی حفظ شود. این رویکرد شفافیت محور می‌تواند در سایر پروژه‌های شهری نیز به عنوان الگو و مبنایی برای رویکردهای مشابه عمل کند.
سیر تاریخی آجرها و پیوند آن با میراث صنعتی
آجرهای مصرف‌شده در این پروژه از بیمارستانی آشنا با تاریخ صنعتی بریتانیا استخراج می‌شوند که به عنوان بخشی از فرآیند مرمت برای پروژهٔ پاورهاوس بازتدوین خواهند شد. آجرهای تولیدی در آجرپزی آدلی پارک مأموریت تولیدی داشته‌اند و به خاطر دوام، ظاهر و بافت خاصشان همواره بخش جدانشدنی از بافت شهری بوده‌اند. این آجرها در دورانِ ورود به مرحلهٔ بازرسی و پاک‌سازی، به دقت از لحاظ تاریخی-معماری ارزیابی شده و دوباره با استانداردهای فعلی سازگار می‌شوند تا بتوانند در ساختارهای مدرن به کار روند. این رویکرد نه تنها به حفظ بافت تاریخی شهر کمک می‌کند، بلکه به عنوان الگویی برای مدیریت هوش‌مند منابع ساختمانی، نشانگر ارزش اقتصادی بازیافت و بازاستفاده از مصالح قدیمی است.
پروژهٔ پاورهاوس با حضور ۶۲٬۰۰۰ طرفدار طراحی شده است و باید فضایی فراهم آورد که هم ورزش را تقویت کند و هم به فرهنگ، موسیقی و رویدادهای اجتماعی پاسخ دهد. این مجموعه هرچند با هدف گردشگری و مصرف تفریحی ساخته می‌شود، اما به طور فعال به حفظ و نمایش میراث صنعتی شهر اهمیت می‌دهد. استفاده از آجرهای قدیمی در این مقطع زمانی، بیانگر رویکردی است که به تولید و مصرف مسئولانه در چارچوب اقتصاد چرخشی معتقد است و می‌تواند در آینده به عنوان مدل اجرایی برای پروژه‌های مشابه در سایر شهرها استفاده شود. این رویکرد، اگر به خوبی مدیریت شود، می‌تواند به رشد اقتصادی محلی کمک کند و فرصت‌های شغلی جدیدی در حوزهٔ معماری، حفاظت از میراث و مدیریت پروژه ایجاد کند.
بررسی تاریخی پیرامونی این پروژه نشان می‌دهد که ساختمان‌های بیمارستانی با استفاده از مصالح محلی و فناوری‌های سنتی احداث می‌شدند و از نظر معماری، بازتابی از دورهٔ خود دارند. این تاریخچه برای مردم محلی مهم است و می‌تواند به تقویت احساس تعلق به شهر منجر شود. با وجود اینکه بسیاری از آجرهای مورد استفاده از نظر تاریخی ارزشمند هستند، تیم پروژه اذعان دارد که این مصالح باید با دقت در برابر عوامل محیطی مقاوم‌سازی شوند تا دوام و ایمنی فضا را تضمین کنند. به این ترتیب، ترکیب گذشته و آینده با هم در فضای ورزشگاهی که به زودی به عنوان مرکزِ رویدادهای گوناگون معرفی خواهد شد، تبلور می‌یابد. این فرایند همچنین به حفظ پویایی شهری کمک می‌کند و از طریق ایجاد یک پویش فرهنگی-معماری، از ماندگاری تاریخ صنعتی در وجهی پویا حمایت می‌کند.
در بخش اجرایی، فرایندهای پاک‌سازی و آماده‌سازی آجرها شامل جداسازی آجرهای سالم از آجرهای آسیب‌دیده، مرتب‌سازی آن‌ها بر اساس محدودهٔ بافت، و مرمت سطحی با رعایت اصول حفاظت از مصالح تاریخی است. این مراحل به منظور حفظ بافت سطح آجرها و جلوگیری از افت کیفیتٔ مصالح در گذر زمان انجام می‌شود. همچنین، تلاش می‌شود تا آجرها به ترتیبی منظم وارد فازهای اجرایی پروژه شوند تا نظم و شفافیت در ثبت دقیق تمامی مراحل وجود داشته باشد. این نکته، به خصوص برای تاریخچهٔ پروژه و نحوهٔ نمایش آجرها در مجموعهٔ جدید، اهمیت دوچندان دارد. به گزارش تیم آرشیو کامل، فرایندهای مربوط به انبارداری، حمل و جابجایی و نصب آجرها به صورت دقیق ثبت و منتشر خواهد شد تا هر گونه ابهامی در آینده از بین برود.
در نهایت، این پروژه پیامی مشخص برای جامعه دارد: میراث صنعتی، زمانی که به درستی مدیریت و نشان داده شود، می‌تواند باعث ایجاد فرصت‌های آموزشی و فرهنگی برای نسل‌های جدید شود. آیندهٔ ورزشگاه پاورهاوس نه تنها بستری برای تماشا و سرگرمی است، بلکه مکانی خواهد بود که تاریخ کارگری و دانش فنی ساخته‌شده در دوران صنعتیِ بیرمنگام را به روشی تعاملی در معرض دید عموم می‌گذارد و به حفظ این تاریخ برای نسل‌های آینده کمک می‌کند. توجه به جنبه‌های هنری، فنی و اجتماعی پروژه، به ویژه در چارچوب شهری که در حال بازبینی نقش‌های تاریخی خود است، می‌تواند به مشارکت شهروندان در فرآیند تصمیم‌گیری و پذیرش پروژه‌های بزرگ شهری منجر شود. این بحث‌ها، در کنار تمرکز بر ایمنی و استانداردهای ساختمانی، می‌تواند به الگویی برای اجرای پروژه‌های مشابه در سایر شهرها تبدیل شود.
تحلیل نقادانه اقتصاد شهری و چارچوب قانونی جمهوری اسلامی ایران
طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران، هر پروژه‌ای که با استفاده از مصالح بازیافتی و حمایت از میراث صنعتی در فرایندهای شهری اجرا می‌شود، باید از منظر ایمنی، استانداردهای ساخت و ساز، شفافیت در فرایند مناقصه و گزارش‌های دوره‌ای زیر نظر نهادهای ذی‌ربط دنبال شود. این اصول به وضوح به حفظ سلامت عمومی، امنیت فنی سازه و حفظ منابع ملی می‌انجامد و در عین حال امکان استفاده از تجربیات بین‌المللی را در هماهنگی با الزامات محلی فراهم می‌کند. در پروژهٔ بیرمنگام، استفاده از آجرهای بیمارستان قدیمی در یک ورزشگاه بزرگ، اگرچه در چارچوب اقتصاد چرخشی و حفاظت از میراث صنعتی گامی مهم است، اما نیازمند پذیرش دقیقِ ضوابط ایمنی، ارزیابی ریسک‌های ساختمانی، پیروی از استانداردهای محیط زیست و مستندسازی کامل است تا هرگونه خطر عملیاتی یا نقص فنی به حداقل برسد. همچنین، ارائهٔ گزارش‌های شفاف به عموم، نظارت جدی و حضور نهادهای نظارتی در فرایند ساخت، می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی و جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده یا ابهام مالی منجر شود. به طور هدفمند، در ایران نیز پروژه‌هایی که با حفظ میراث صنعتی و استفادهٔ بهینه از مصالح قدیمی همراه می‌شوند، باید از طریق مناقصهٔ شفاف، قراردادهای معتبر، و کنترل‌های دوره‌ای اجرا شوند تا هم مزیت‌های اقتصادی و فرهنگی حاصل شود و هم چارچوب قانونی به خوبی رعایت گردد. این رویکرد می‌تواند به عنوان الگویی برای پروژه‌های مشابه در کشور عمل کند، به شرط آنکه الزامات ایمنی، محیط زیست و حفاظت از تاریخ کارگران و صنایع محلی به طور کامل رعایت شود و گزارش‌های اجرایی با دقت منتشر گردد.