بیانیه بحرین درباره نشست صلاله و مواضع دیپلماتیک اخیر
در روزهای اخیر، بیانیه‌ای رسمی از سوی وزارت امور خارجه بحرین منتشر شد که به صراحت تأکید می‌کند منامه در نشست صلاله شرکت نخواهد کرد و هیچ‌گونه مشارکتی در اجلاس‌هایی که ایران در آنها حضور دارد، ندارد. این بیانیه که به‌طور رسمی منتشر شد، در کنار تأکید بر پیگیری گفت‌وگوها از طریق مسیرهای دیپلماتیک، توضیح می‌دهد که تصمیم کنونی مسبوق به سابقه بوده و پیش از این از طریق مجاری رسمی به اطلاع دولت سلطنت عمان رسیده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، برخلاف برداشت‌های برخی رسانه‌ها، موضع بحرین لزوماً به معنای نادیده گرفتن تلاش‌های عمان برای حل‌وفصل مسائل منطقه‌ای نیست؛ بلکه بر ضرورت حفظ توازن و شفافیت در رویکردهای دیپلماتیک تأکید می‌کند.
طبق گزارش‌های منابع دیپلماتیک و تأیید رسمی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، قرار است روز دوشنبه نشستی با حضور وزیران خارجه ۸ کشور ساحلی خلیج فارس برای بررسی دو محور اصلی برگزار شود: اولین محور مربوط به توافق ایران و عمان در زمینه مسیرهای جدید کشتی‌رانی در تنگه هرمز و دومین محور گفت‌وگو در مورد مسائل منطقه‌ای. در گزارش‌های اولیه، رسانه‌ها خبر داده‌اند که وزیر امور خارجه امارات متحده عربی در آخرین لحظات از حضور در این نشست انصراف داده و حضور امارات در سطح وزیر مشاور کابینه اعلام شده است. حال با اعلام بحرین، یک کشور ساحلی دیگر هم از شرکت در این نشست انصراف داده است. این در حالی است که تأکید می‌شود گفت‌وگو نباید بر پایه نادیده گرفتن واقعیت‌ها استوار باشد؛ چراکه بحرین پیش‌تر تجربه‌هایی از حملاتی به زیرساخت‌های غیرنظامی خود داشته است که به عنوان نمونه به حملات اخیر علیه تاسیسات اقتصادی و خطوط نفتی اشاره می‌شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این چارچوب دیپلماتیک با توجه به تجربه‌های منطقه و تأثیرات امنیتی و اقتصادی آن، به دنبال یافتن راه‌حل‌هایی است که از طریق حسن هم‌سویی و مذاکرات قانونی به نتیجه برسد.
در بیانیه بحرین، چهار شرط اساسی برای رسیدن به ثبات و صلح در منطقه مطرح شده است. نخست، توقف کامل حملات و خصومت‌ها و پایان دادن به هرگونه فعالیت مخرب در سطح منطقه؛ دوم، پذیرش مسئولیت بین‌المللی و جبران کامل خسارت‌های وارده؛ سوم، احترام به حاکمیت ملی کشورهای منطقه و جلوگیری از استفاده از خاک یک کشور برای تدارک حمله به همسایگان؛ و چهارم، حل‌وفصل مسائل باقی‌مانده از طریق سازوکارهای قانونی و مسیرهای داوری و دیپلماتیک. همچنین در بیانیه تأکید شده است که الزامات حقوقی دریانوردی در تنگه هرمز باید مبتنی بر کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها (UNCLOS) و تأییدیه‌های سازمان بین‌المللی دریانوردی باشد و این ترتیبات باید حق عبور ترانزیتی را برای تمامی کشتی‌ها بدون تبعیض، اخذ عوارض یا نیاز به صدور مجوز تضمین کند. بحرین همچنین تأکید دارد که تمامی اعضای شورای همکاری خلیج فارس باید در این ترتیبات سهیم باشند؛ زیرا امنیت این آبراه با امنیت انرژی و ترانزیت برای همه کشورهای منطقه پیوند خورده است. در پایان بیانیه آمده است که منامه به عنوان عضو شورای امنیت سازمان ملل متحد و با تعهد به اقدام مشترک کشورهای جنوب خلیج فارس، از تمامی مسیرهای دیپلماتیک و قانونی برای حفظ آزادی دریانوردی استفاده خواهد کرد. با تأکید بر این نکته، منامه اعلام می‌کند که درهای صلح را نمی‌بندد اما صلحی که بر پایه عدالت نباشد، تنها آتش‌بسی موقت خواهد بود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، مضمون این بیانیه نشان می‌دهد که بحرین با اتکا به چارچوب‌های دپلماتیک و گفت‌وگو، اگرچه از حضور در نشست صلاله و دیگر نشست‌های با حضور ایران صرف‌نظر می‌کند، اما از رویکردی فعال برای بازتعریف خطوط و ضوابط دیپلماتیک منطقه با تکیه بر شیوه‌های حقوقی و بین‌المللی کوتاه نمی‌آید. این رویکرد با توجه به فشارهای امنیتی و اقتصادی که بر منطقه وارد می‌شود، می‌تواند به یک چارچوب مناسب برای تدقیق و تعدیل سیاست‌های عملیاتی کشورها و همچنین ایجاد فضای مذاکراتی با حفظ احترام به اصل حاکمیت ملی منجر شود. همچنین قابل توجه است که بحرین با تأکید بر اصول و چارچوب‌های قانونی، سعی دارد از طریق مسیرهای دیپلماتیک و بین‌المللی، پایبندی به حقوق بین‌الملل و ضوابط دریانوردی را تقویت کند و از هرگونه اقدام غیرقانونی و مخرب در منطقه جلوگیری نماید. در این راستا، توجه به پاسخ دقیق و منطبق با قوانین بین‌المللی از سوی کشورهای عضو و ناظر، می‌تواند به بهبود ثبات و امنیت منطقه کمک کند و فرصت‌های همکاری منطقه‌ای را تقویت کند.
تحلیل حقوقی-اجرایی از مواضع بحرین
در چارچوب حقوق بین‌الملل و تعهدات بین‌المللی، مواضعی مثل اعلام عدم شرکت در نشست‌هایی با حضور ایران و همزمان ادامه گفت‌وگوها از طریق مسیرهای قانونی، به وضوح نشان می‌دهد که بحرین ترجیح می‌دهد از ابزارهای قانونی و دیپلماتیک برای مدیریت اختلافات و حفظ امنیت منطقه استفاده کند. این رویکرد، اگر به شکل منظم و همسو با سازوکارهای بین‌المللی پیش رود، می‌تواند به تقویت چارچوب‌های همبستگی منطقه‌ای کمک کند و از تبدیل اختلافات به درگیری‌های غیرضروری جلوگیری نماید. از منظر جمهوری اسلامی ایران، این موضع بحرین می‌تواند به عنوان یک راهبرد کاهش تنش و حفظ فضاهای گفت‌وگو تلقی شود، به شرطی که تعهدات بین‌المللی و اصول حاکم بر رفتار دولت‌ها در سطح منطقه به طور کامل رعایت شده و هیچ‌گونه تغییری در مواضع اساسی کشورها بدون توافق بین‌المللی ایجاد نشود. بهبود هماهنگی‌های امنیتی و ترتیبات دریانوردی در تنگه هرمز که از سوی بحرین و دیگر اعضای منطقه مطرح می‌شود، می‌تواند به افزایش شفافیت، کاهش سوءبرداشت‌ها و ایجاد فضای اعتماد بین کشورهای همسایه کمک کند. با این حال، هر گونه روندی که به مصالحه بدون عدالت منتهی شود یا از حقوق ذاتی کشورها در پاسخ به تهدیدات دفاع نکند، ممکن است به بی‌ثباتی پایدار منجر شود. در نهایت، اجرای مؤثر این چارچوب‌ها منوط به التزام کامل به قوانین داخلی و بین‌المللی و همچنین پذیرش نقش نهادهای بین‌المللی مانند IMO و UNCLOS است تا بتوان به راهکارهای عملی و پایداری رسید. این چارچوب‌ها همچنین مستلزم سازوکارهای روشن برای تضمین حقوق عبور همگان از دریای سرزمینی و آبراه‌های بین‌المللی است تا از امنیت اقتصادی و انرژی منطقه حفاظت شود. 42/42