گزارش تازه از وضعیت بارشهای پاییزی و احتمالات آتی
بر پایه گزارش جدید سازمان هواشناسی کشور و با استناد به اظهارات احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، الگوی بارشهای فصول آینده در ایران به شیوهای خبری و منطبق با واقعیتهای علمی تشریح شده است. مطابق این گزارش، بارشهای اخیر به پایان رسیده است و در هفته جاری انتظار میرود که بارش قابلتوجهی وجود نداشته باشد. در ادامه مهرماه، موجهای ضعیفی از مناطق شمالغرب و شمال کشور عبور خواهند کرد؛ اما به طور کلی، پهنه داخلی کشور تا این مقطع زمانی با بارش کم یا بدون بارندگی مواجه است. به گزارش تیم آرشیو کامل، بر پایه پیشبینیهای انجامشده، در هفته سوم مهرماه احتمال میرود شمالغرب کشور و سواحل شمالی با بارشهایی محدود و نسبتاً کم روبهرو شوند، اما این بارشها هنوز از گسترش به پهنه داخلی کشور فاصله دارند.
با توجه به مدلهای عددی بررسیشده، انتظار میرود که از اواخر شهریور و اواسط مهر، شرایط بارشی نسبت به ماههای گذشته بهبود پیدا کند، هرچند به طور کلی شدت بارش در پهنه مرکزی و داخلی کشور همچنان پایین پیشبینی میشود. در ادامه، بر اساس خروجی این مدلها، احتمال میرود در هفته سوم و چهارم مهرماه، بارشهای سیستماتیک از غرب کشور آغاز شده و به تدریج به برخی مناطق شمالغرب و شمال کشور سرایت کند. این روند میتواند با کاهش دما در نواحی جنوبی و مرکزی کشور همراه باشد؛ با این وجود، تغییرات دمایی پایدار و کاملاً یکپارچه نیست و احتمالاً در برخی از روزها دما بالای نرمال باقی میماند.
پاییز پربارش در راه است؛ این جمله تنها با تکیه بر شاخصهای اقلیمی و پیشبینیهای کنونی مطرح میشود و براساس پدیده النینو و سایر شاخصهای همسو با آن، این عوامل در کنار هم زمینهای را فراهم میکنند تا شرایط بارش به ویژه در پاییز به میزان معینی تسهیل شود. هرچند اکنون نمیتوان با قطعیت کامل گفت که آیا این دوره بارشها فراگیر و شدید خواهد بود یا خیر، اما به طور کلی باید انتظار وجود دمای بالای نرمال و افزایش تبخیر را داشت. تبخیر افزوده، رطوبت را تحت تأثیر قرار میدهد و در نتیجه ممکن است سهم بارش به شکل باران افزایش یابد و سهم برف در ارتفاعات کاهش یابد. این نکته برای ارتفاعات و مناطق سردسیر کشور از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا میتواند بر مدیریت منابع آبی و پوشش برف در ارتفاعات اثرگذار باشد.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی همچنین به خطر وقوع سیلابهای گسترده در پاییز اشاره کرده و تأکید میکند که هر چه دما بالاتر باشد و رطوبت بیشتر باشد، احتمال بروز رویدادهای سیلابی شدید افزایش مییابد. اگر سامانههای مرطوب با دینامیک قوی و شرایط مناسب برخورد کنند، امکان بارشهای سنگین و پهنهای وجود دارد و ممکن است چند استان بهطور همزمان با سیلاب مواجه شوند. با این حال، زمان دقیق و مکان وقوع چنین رویدادهایی از اکنون قابل پیشبینی نیست و معمولاً یک تا دو هفته قبل از وقوع، نشانههایی در نمودارهای هواشناسی نمایان میشود و اطلاعیههای لازم صادر میگردد. در نتیجه، به ویژه در پهنه غربی زاگرس و استانهای همجوار، آمادهسازی و پیشگیری از مخاطرات سیلابی در اولویت است.
در این چارچوب، توصیه میشود اقدامات پیشگیرانه در سطح کشور از حالا آغاز شود. استانهای غربی زاگرس -فارس، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، کرمانشاه، خوزستان، ایلام و لرستان و همچنین مناطق بالادست تا کردستان- باید در همه ابعاد آمادگی داشته باشند. برنامهریزی باید به تقویت زمینههای آبخیزداری، بازرسی و بازبینی مسیرها و رودخانهها، و اطمینان از نبود موانع در مسیر جریان آب متمرکز شود. همچنین لازم است از هرگونه ساختوساز در بستر رودخانهها خودداری و بررسیهای دقیقی انجام شود تا در صورت وقوع سیلاب، امکان مهار و کنترل بهتر فراهم باشد. این اقدامات، اگر چه به صورت مقدماتی انجام شود، میتواند به کاهش خسارات و مدیریت مؤثرتر بحرانهای آبی در مواجهه با بارشهای آتی منجر گردد. در عین حال، تقویت سامانههای هشدار سریع، بهبود خدمات امدادی و تقویت زیرساختهای شهری و روستایی در برابر بارشهای شدید باید به عنوان محورهای اصلی برنامهریزی در ماههای آینده در نظر گرفته شوند. با وجود همه این پیشبینیها و توصیهها، امید میرود شرایط بارشی کشور تقویت شود و از وقوع رویدادهای پرخطر جلوگیری گردد؛ با این حال، به دلیل وجود عدم قطعیتهای علمی و تغییرات اقلیمی، باید همواره هوشیار و آماده بود.
تحلیل اقلیم-اجرایی پاییز ۱۴۰۴
در مجموع، پاییزی که پیش رو است میتواند با ترکیبی از بارشهای محدود در برخی مناطق و بارشهای نسبتاً شدید در مناطق غربی و شمالی همراه باشد، و این در حالی است که خطر سیلابهای گسترده در غرب و شمال غرب کشور به دلیل وجود رطوبت بالا و دمای نسبتاً بالای هوا مطرح است. به دلیل روندهای اقلیمی کنونی و نقش النینو در گرمایش زمین، لازم است مدیریت منابع آبی و حفاظت از رودخانهها و حریمهای آنها به طور جدی اجرایی شود تا بتوان با کاهش آسیبها مواجه شد. همچنین نیاز است که در سیاستگذاریها و اجرای پروژههای عمرانی، به جلوگیری از ساخت و ساز در بستر رودخانهها و تقویت شبکههای آبخیزداری توجه ویژه شود تا در صورت وقوع سیلاب، امکان کنترل و کاهش خسارات وجود داشته باشد. این تحلیل صرفاً به جنبههای اجرایی-اقلیمی میپردازد و از هرگونه بحث سیاسی یا امنیتی پرهیز میکند تا به حفظ جان و امنیت عمومی مردم کمک کند.