رزمایش شانگهای و حضور تیم ویژه سپاه: تحلیل مجلس از راهبرد امنیتی ایران
به گزارش تیم آرشیو کامل، حضور تیم ویژه نیروی زمینی سپاه در رزمایش شانگهای با تأکید بر رویکرد بلندمدت ایران در گسترش تعامل با شرق، از منظر یک نماینده مجلس شورای اسلامی بررسی می‌شود. در گفت‌وگو با خبرگزاری‌ها، فرشاد ابراهیم‌پور، عضو هیأت رئیسه مجلس، توضیح داده است که جمهوری اسلامی در حال تبدیل تعامل با شرق از یک انتخاب مقطعی به مؤلفه‌ای پایدار در سیاست‌های امنیتی و دفاعی است. این رویکرد به دنبال تقویت بازدارندگی شبکه‌ای و تعمیق نفوذ راهبردی ایران در اوراسیا است تا هرگونه تلاشی از سوی قدرت‌های خارجی برای منزوی‌سازی با موانع جدی روبه‌رو شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، چنین حضوری نه تنها به منظور نمایش قابلیت‌های نظامی بلکه برای تقویت همکاری‌های عملیاتی با اعضای SCO و تبادل تجربیات در حوزه‌های امنیتی، مرزبانی و مبارزه با تروریسم است.
ابراهیم‌پور در توضیح بیشتر به این نکته اشاره کرد که محورهای امنیتی سازمان همکاری شانگها، به ویژه در عرصه مبارزه با تروریسم و ایجاد زیرساخت‌های مشترک، با هدف تبادل تجربه و برگزاری رزمایش‌های مشترک شکل می‌گیرند. او با تأکید بر اینکه حضور ایران در این تمرینات، پس از میزبانی رزمایش سال گذشته، به سطح همکاری‌های عملیاتی و تبادل اطلاعات و فناوری منجر شده است، گفت: «در طول زمان، همکاری‌های امنیتی با اعضای SCO از سطح گفت‌وگوی دیپلماتیک عبور کرده و به قراردادهای عملیاتی و تعهدات مشترک تبدیل شده است تا در مواجهه با تهدیدات منطقه‌ای و فراملی، بازدارندگی ایران تقویت شود.»
این نماینده ایذه، باغملک، دزفول و صیدون همچنین به جنبه‌های راهبردی حضور ایران در شانگهای اشاره کرد و افزود: «بازدارندگی فقط به تجهیزات نظامی خلاصه نمی‌شود؛ این پدیده زمانی محقق می‌شود که شبکه‌ای از روابط امنیتی، اطلاعاتی و همکاری‌های مشترک وجود داشته باشد که بتواند در زمان بحران، مسیر همکاری را به سمت کنترل و مدیریت و نیز کاهش آسیب‌ها هموار کند.» او با بیان اینکه پازل راهبردی ایران از چهار ضلع تشکیل می‌شود، توضیح داد: «قدرت دفاعی، دیپلماسی منطقه‌ای، اقتصاد و تجارت با شرق و پیوندهای علمی، فناورانه و امنیتی چهار ستون اصلی این پازل هستند که با تقویت همزمان آنها، تلاش‌های دشمنان برای منزوی‌سازی ایران با دشواری جدی مواجه می‌شود.»
ابراهیم‌پور تأکید کرد که امروز بازدارندگی ایران فراتر از تکیه بر سلاح است و به عمق راهبردی در روابط با کشورهای شرق و اوراسیا بستگی دارد. او گفت: «بازدارندگی امروز به معنای گستره تعامل کشورها و منابعی است که به اشتراک گذاشته می‌شود و در مواقع بحران، چقدر عمق راهبردی وجود دارد.» این مقام قانون‌گذار در پایان با اشاره به اینکه ایران در حال گسترش عمق راهبردی خود در شرق آسیا و اوراسیا است تا فشارهای خارجی و ارزیابی‌های منفی غربی یک جانبه نباشد، اضافه کرد: «رزمایش شانگهای بخش مهمی از این معماری جدید بازدارندگی است که می‌تواند به شکل عملی و غیر مستقیم، نگرش دشمن را نسبت به توان و اراده ملی تهران تغییر دهد.»
در مسیر توسعه راهبردی ایران، آگاهی از شرایط اجرایی که غیرسیاسی و امنیتی هستند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. برای نمونه، ارتقای سطح هم‌افزایی در مدیریت مرزها، تبادل فناوری‌های دفاعی و همکاری‌های اطلاعاتی دو جانبه با اعضای SCO، نقشی تعیین‌کننده در ایجاد اطمینان و اعتماد بین‌المللی ایفا می‌کند. این رویکرد نه تنها به تقویت ظرفیت دفاعی ایران کمک می‌کند، بلکه به تبیین موضعی روشن در مواجهه با فشارهای خارجی کمک می‌کند که می‌تواند از طریق تعامل، و نه تقابل مستقیم، به نتایجی پایدار منجر شود.
در پایان، با نگاهی به چارچوب راهبردی ایران در شرق، نماینده مجلس توضیح داد که حضور ایران در تمرینات مشترک شانگهای، تکه‌ای از یک پازل بزرگتر است: پازلی که چهار ضلع اصلی آن را «قدرت دفاعی و نظامی»، «دیپلماسی منطقه‌ای»، «اقتصاد و تجارت با شرق» و «پیوندهای علمی، فناورانه و امنیتی» تشکیل می‌دهند. وقتی این اضلاع به‌طور همزمان تقویت شوند، هرگونه تلاش خارجی برای منزوی‌کردن ایران با دشواری روبه‌رو می‌شود. ابراهیم‌پور با تعریف دوباره‌ای از مفهوم قدرت، تأکید کرد که بازدارندگی امروز تنها به سلاح‌ها محدود نیست بلکه به میزان ارتباط با سایر کشورها و ظرفیت‌های مشترک برای مدیریت بحران‌ها وابسته است. بنابراین، رزمایش شانگهای به‌عنوان بخشی از این معماری امنیتی جدید ایران می‌تواند نقشی کلیدی در تقویت امنیت ملی ایفا کند.
تحلیل نهایی: راهبرد ایران در شرق آسیا و اوراسیا و میزان کارایی بازدارندگی شبکه‌ای
با توجه به توضیحات مطرح‌شده، به نظر می‌رسد که حضور تیم ویژه سپاه در رزمایش شانگهای، فراتر از یک نمایش تسلیحاتی است و به سمت تقویت شبکه‌ای از همکاری‌های امنیتی، اطلاعاتی و فناورانه متمایل است که می‌تواند به تقویت عمق راهبردی ایران در شرق منجر شود. این رویکرد اگرچه به تنهایی معادلات جهانی را تغییر نمی‌دهد، اما با ایجاد پیوندهای مستمر و تبادل تجربیات عملی، می‌تواند به شکل تدریجی به افزایش بازدارندگی شبکه‌ای منجر شود. در شرایطی که فشارهای سیاسی و تحریم‌ها وجود دارد، این مدل از تعامل چندبُعدی می‌تواند برای ایران کارایی بیشتری داشته باشد، به شرط آنکه چارچوب‌های لازم در مسیر همکاری‌های باقوت و پایدار با کشورهای شرق به درستی حفظ و مدیریت شوند.