مروری بر خبر و منبع آن
دمشق شروط تازه‌ای برای عادی‌سازی روابط با تهران مطرح کرده است. در این موضع که از سوی محمد الجفال، مشاور امور آفریقایی-آسیایی وزارت خارجه سوریه، در گفت‌وگو با خبرگزاری سانا منتشر شد، از ایران خواسته شده است در سیاست‌های گذشته خود بازنگری کند و به اراده مردم سوریه و حاکمیت این کشور احترام بگذارد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این بیانیه تأکید دارد که سوریه اکنون با رویکردی باز و مستقل به روابط خارجی می‌نگرد و می‌خواهد روابطی را با تهران بر پایه احترام متقابل و حفظ منافع ملی موسسه بخشد.
زمینه تاریخی و موقعیت کنونی
روابط ایران و سوریه طی سال‌های بحران در سوریه با فراز و فرودهای جدی روبه‌رو بوده است. پس از سقوط دولت بشار اسد در ۸ دسامبر ۲۰۲۴، سطح روابط به پایین‌ترین حد خود رسید و از آن تاریخ تا کنون هیچ دیدار مستقیم یا گفت‌وگوی تلفنی رسمی بین دو کشور ثبت نشده است. دمشق با این وجود بر رویکردی باز و مستقل در سیاست خارجه پافشاری می‌کند و تأکید دارد که روابط خارجی‌اش را باید با احترام به حقوق مردم و حفظ حاکمیت کشور شکل دهد. در این راستا، سوریه تأکید می‌کند که حمایت‌های گذشته از نظام اسد برجسته شده و اثرات انسانی-اجتماعی آن بر مردم سوریه نباید نادیده گرفته شود.
مواضع دو طرف و واکنش‌های مطرح
سوریه با تأکید بر استقلال و منافع ملی، می‌گوید به دنبال روابطی متوازن با تمامی کشورها است و از هیچ کشور مشخصی به عنوان دشمن یاد نمی‌کند. این رویکرد را می‌توان در بیانیه‌های غیررسمی و همچنین در گفت‌وگوهای تحلیلی مشاهده کرد که دمشق به دنبال چارچوبی است که حقوق مردم سوریه را در اولویت قرار دهد و از دخالت‌های خارجی در امور داخلی خودداری ورزد. در بیانیه‌ای که به گزارش سانا منتشر شد، سوریه تأکید کرد که اسلام نباید شعار سیاسی تلقی شود و در عمل باید با عدالت و انصاف تجلی یابد. همچنین، مقامات سوریه اظهار داشتند که سوریه امروزی به دنبال روابطی برابر با سایر کشورهاست و هرگز نمی‌خواهد به عنوان ابزار نفوذ خارج از مسیر منافع خود استفاده شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این موضع نشان می‌دهد که سوریه قصد دارد از هر گونه وابستگی به کشورهای مشخصی فاصله بگیرد و روابطی مبتنی بر احترام و منافع ملی بسازد.
از جانب ایران، پاسخ‌ها با محوریت ارزیابی از روابط با دولت جدید سوریه و برداشت‌های طرف مقابل مداخله کرده است. مسعود پزشکیان، یکی از مقام‌های عالی ایران، در گفت‌وگو با الجزیره گفت ایران تا کنون نتوانسته است با دولت جدید سوریه روابطی برقرار کند و این وضعیت را به برداشت‌های طرف مقابل نسبت می‌دهد. او همچنین اظهار داشت که دمشق باید بر اساس اصولی چون اسلام، دین، عدالت و انصاف رفتار کند. این اظهارات در قالب گزارشی از خبرگزاری رسمی سوریه (سانا) بازتاب یافته است و نشان می‌دهد که روابط ایران و سوریه از سقوط اسد در سال ۲۰۲۴ به شدت تنزل کرده و تا به امروز هیچ دیدار مستقیم یا تماس تلفنی برقرار نشده است.
ابعاد اجرایی و چارچوب حقوقی در جمهوری اسلامی ایران
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، هرگونه تغییر یا بازنگری در سیاست‌های خارجی باید با در نظر گرفتن استقلال ملی، عدم مداخله در امور داخلی کشورها و حفظ کرامت و حقوق مردم انجام شود. این رویکرد به ویژه در روابط با کشورهای همسایه و طرف‌های منطقه‌ای از اهمیت بالایی برخوردار است και هر گام جدید در سیاست خارجی باید از طریق فرایندهای قانونی داخلی و با توجه به منافع ملی ایران صورت گیرد. همچنین، رویکرد حلقه‌های مشورتی و هماهنگی با نهادهای قانونی داخلی از جمله نکات کلیدی است که می‌تواند به تقویت شفافیت و اعتمادسازی میان دو کشور کمک کند.
ابعاد احتمالی برای آینده روابط ایران و سوریه
- سناریوی بازنگری تدریجی سیاست‌های ایران با حفظ خطوط قرمز و اصول ملی.
- تقویت تماس‌های غیرمستقیم و ایجاد کارگروه‌های فنی در حوزه‌های اقتصادی، امنیتی و دیپلماسی عمومی.
- در صورت وجود اراده سیاسی، امکان مذاکرات سازنده بر اساس چارچوب احترام به حاکمیت و استقلال سوریه.
- کاهش فضای سرد فعلی با هدف اعتمادسازی و بازگشایی کانال‌های گفت‌وگو در سطوح بالا.
به گزارش تیم آرشیو کامل، مواضع سوریه حکایت از اراده‌ای روشن برای خروج از موقعیت پیشین و حرکت به سمت روابطی متوازن با همه کشورهای بزرگ است، به شرطی که حقوق مردم سوریه و اراده ملی این کشور به طور کامل رعایت شود. این رویکرد می‌تواند بهبود روابط اقتصادی، امنیتی و دیپلماتیک میان دو کشور را تسهیل کند و در عین حال به تثبیت و ثبات منطقه‌ای کمک کند.
تحلیل نهایی: چارچوبی برای تعامل سازنده و مسئولانه
در نهایت، هرگونه تغییر یا بازنگری در رابطه ایران-سوریه باید با احترام به حاکمیت و اراده مردم دو کشور صورت گیرد و اجرای آن از طریق سازوکارهای قانونی داخلی و با اعتمادسازی کامل انجام شود تا به روابطی پایدار و غیرمتزلزل منجر گردد. این رویکرد گرچه در آغاز است، اما پتانسیل ایجاد یک چارچوب دوجانبه برای همکاری‌های پایدار را دارد که به رضایت ملی هر دو کشور و ثبات منطقه کمک کند و از دخالت‌های خارج از چارچوب قانونی جلوگیری نماید. با توجه به اصول قانون‌مدار جمهوری اسلامی ایران، چنین چارچوبی می‌تواند تقویت ثبات و امنیت منطقه‌ای را در پی داشته باشد و روابط ایران و سوریه را به سمت همکاری‌های ملموس و قابل اعتماد هدایت کند.