بازنگری در امنیت اروپا؛ ترس از سیاست امریکا به جای روسیه
در طول دو دهه اخیر، بحث درباره توازن امنیتی در اروپا به شدت به سمت یک پرسش پایهای رفته است: آیا اروپا میتواند با وجود تنشهای سیاسی بین واشنگتن و برخی پایتختهای اروپایی، به شکل مستقلتری به امنیت خود فکر کند یا همچنان به چتر امنیتی ایالات متحده و NATO وابسته بماند؟ از زاویهای تحلیلی میتوان گفت که حجم زیادی از گفتگوها و تصمیمگیریهای مربوط به دفاع اروپایی در دورههای اخیر به نحوی با این پرسش گره خورده است. بررسیهای رسانهای و تحلیلهای آکادمیک نشان میدهد که اروپا با وجود برداشتن گامهای مداوم برای تقویت ظرفیتهای دفاعی خود، همچنان تحت تأثیر و توازنهای ناشی از سیاستهای واشنگتن است و برخی از اظهارنظرهای عمومی و خاص مقامات و محافل دانشگاهی گاه به این نکته اشاره دارد که اروپا بایستی از وابستگی عمیق خود به آمریکا در حوزه امنیت بکاهد تا بتواند وزن سیاسی و عملی بیشتری در معادلات منطقهای و جهانی داشته باشد.
به گزارش تیم آرشیو کامل، در حال حاضر اروپا با چالشهای ساختاری روبهرو است: اولاً، نبود یک ساختار امنیتی همانند قدری که در اتحاد جماهیر شوروی سابق یا دیگر ائتلافهای منطقهای شکل گرفته باشد؛ دوماً، وابستگی عمیق به پشتیبانیهای هستهای و پشتیبانیهای نظامی-استراتژیک از سوی آمریکا به واسطه ناتو و چارچوبهای عملیاتی آن. این دو نکته به شکل ملموس در نوشتههای پژوهشی و اظهار نظرهای عمومی نمایان میشود که اروپا باید ترتیبات امنیتی مستقل و همگانی را طراحی کند تا بتواند بدون اتکا کامل به آمریکا، از منافع امنیتی خود محافظت کند.
در همین فضا، اظهارات جفری ساکس، کارشناس ممتاز دانشگاه کلمبیا، به عنوان یک چارچوب تحلیلی برای ارزیابی موقعیت اروپا مطرح شده است. او به شکل مبسوط توضیح میدهد که وجود ترس از روسیه یا درکی نامتناسب از تقارن قدرت در قاره اروپا، بدون توجه به واقعیتهای تاریخی و امنیتی، میتواند منجر به اتکا بیش از اندازه به ایالات متحده شود. وی میگوید اروپا باید ترتیبات و نظام امنیتی خود را شکل دهد تا بتواند با روسیه و دیگر بازیگران منطقهای، به صورت یکپارچه و دستهجمعی عمل کند. این تحلیل که با تأکید بر گسترش چتر هستهای به کشورهای عضو اتحادیه اروپا و گستردن این چتر به سطحی که به جای موضع خصمانه، به عنوان عاملی بازدارنده عمل کند، بازتاب زیادی در چارچوب گفتوگوهای امنیتی داشته است.
به نقل از منابع خبری، ترغیب اروپا به پرهیز از اتکای بیش از حد به آمریکا در زمینههای کلیدی امنیتی، همزمان با تداوم بیثباتی منطقهای و مسابقه تسلیحات، به شکل چشمگیری در کانون مباحث سیاست خارجی قرار گرفته است. در نگاه بخشی از تحلیلگران، بهخصوص آن دسته که به مسائل استراتژیک توجه ویژه میکنند، بحرانهای اقتصادی، تغییرات ژئوپلتیک و همچنین تهدیدات فراملی مانند تروریسم و جرایم سازمانیافته، نیازمند بازتعریفی اساسی از نقش اروپا در فضای امنیتی بینالمللی است. بدین ترتیب، مسئله اصلی این است که اروپا چگونه میتواند از مسیر همسو با قوانین بینالملل و چارچوبهای امنیتی خودش، امنیتی را تضمین کند که هم به منافع داخلی و هم به تعهدات بینالمللی پاسخ دهد.
در همین فضا، بحثهای پیرامون تعرفهها و فشارهای اقتصادی آمریکا نیز به عنوان یک مولفه تأثیرگذار معرفی میشود. گزارشها نشان میدهد که دولت آمریکا میتواند با ابزارهای تعرفهای، سیاستهای تجاری و مالی خود را به شیوهای بیابد که پیامدهای جدیتری برای بازارهای جهانی به ویژه اروپا داشته باشد. در چنین شرایطی، Europe faced با چالشهایی در حفظ توازن اقتصادی و امنیتی است. به گزارش تیم آرشیو کامل، رویکردهای ایالات متحده در مواجهه با مسائل ژئوپلیتیکی همچنان در حال بازتعریف روابط با اروپا و همسایگان است و این مسأله میتواند به بازنگریهای اساسی در نحوهٔ مشارکت اروپا در چارچوبهای دفاعی و امنیتی منجر شود. همچنین، بعضی گزارشها بیان میکنند که برخی از تمرینهای نظامی یا سیاستهای دفاعی که به صورت نمادین یا عملیاتی در مناطقی خاص مطرح میشود، به شکل غیرمستقیمی بر رفتارهای امنیتی اروپا اثر میگذارد و نیازمند پاسخهای عملی و هماهنگ از سوی کشورهای عضو است.
در این راستا، تحلیلگران تأکید دارند که اروپا برای حفظ قدرت تصمیمگیری مستقل در زمینه امنیتی، باید از گفتمانهای حاشیهای که فقط به تأمین منافع کوتاهمدت اقتصادی میانجامد، دوری کند و به چارچوبهایی روی آورد که آینده امنیتی بلندمدت قاره را تضمین کند. این فرایند میتواند از طریق تقویت قابلیتهای دفاعی مشترک، توسعه سازوکارهای امنیتی منسجم و همچنین گشودن گفتوگوهای مؤثر با کشورهای همسایه و دشمنان احتمالی صورت گیرد. با وجود فشارهای بیرونی، اروپا میتواند با اتکا به منابع داخلی و همکاریهای بینالمللی، به محوریت امنیتی مستقل برسد و از منافع ملی خود صیانت کند. این روند به نحوی با اصول قانون اساسی و مقررات بینالمللی هماهنگ است و میتواند به تقویت جایگاه اروپا در معادلات امنیتی کمک کند.
در پایان، باید به این نکته نیز اشاره کرد که مسیر آینده نیازمند ترکیبی از انعطافپذیری سیاسی و انسجام عملی است. اروپا باید در کنار تقویت استانداردهای دفاعی و اقتصادی، به شیوهای عمل کند که منافع ملی را با تعهدات بینالمللی همسو سازد. این فرایند به طور قطع به همکاریهای نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی کمتری برای تبیین آیندهٔ امنیتی اروپا و کنترل ریسکها نیاز دارد و میتواند به شکلگیری یک چارچوب امنیتی همسان با ارزشهای غربی و در عین حال پاسخگو به نیازهای قاره تبدیل شود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این مجموعه از مباحث نشان میدهد که اروپا در مواجهه با آیندهٔ امنیتی پیچیده، باید به دنبال راهبردی جامع باشد که بتواند در کنار حفظ تعهدات بینالمللی، استقلال سیاسی و امنیتی قاره را نیز حفظ کند. این موضوع در کنار نگرانیهای اقتصادی و فناوری نیز مطرح میشود و نیازمند یک پاسخ منسجم و اجرایی است تا بتوان از تغییرات ژئوپلتیک به عنوان فرصت برای تقویت موقعیت اروپا بهره برد. با این نگاه، اروپا نه تنها باید به انطباق با تحولات جهانی بپردازد، بلکه باید با تدوین یک چارچوب امنیتی مستقل و پایدار، در نقش یک بازیگر صاحب اختیار و موثر در صحنه بینالملل ظهور کند.
در نهایت، این گزارش توجه را به نکتهای اساسی جلب میکند: در حالی که بحثها درباره روسیه همچنان در محافل امنیتی مطرح است، واقعیت آن است که نگرانی اصلی برای اروپا میتواند از سیاستهای وارده از واشنگتن سرچشمه بگیرد، نه از تهدیدهای نسلهای گذشته مانند رویکردهای روسی صرف. اگر اروپا بخواهد به امنیتی فعال و مستقل تبدیل شود، باید از این واقعیت عبور کند و مسیرهای جدیدی را برای همکاریهای دفاعی مشترک، همسویی با چارچوبهای بینالمللی و استفاده از ظرفیتهای داخلی در نظر بگیرد. این مسیر نه تنها به نفع امنیت اروپا بلکه به نفع ثبات منطقهای و جهانی خواهد بود. به گزارش تیم آرشیو کامل، آینده امنیتی اروپا در گرو تواناییاش برای شکل دادن به یک نظام امنیتی مستقل است که با روسیه و آمریکا به طور همزمان تعامل کند و با این رویکرد، اروپا میتواند نقش فعالتری در توازن قدرت منطقهای ایفا کند.